एवं ते न्यवसंस्तत्रसोत्कणअठाः पुरुषर्षभाः। अहृष्टमनसः सर्वेगते राजन्धनंजये
अशीच, त्या पुरुषश्रेष्ठांनी धनंजय निघून गेल्यावर, तिथे राहात असताना, मनात ओढ आणि आनंदाविना दिवस घालवले.
अथ विप्रोषितं राजन्पाञ्चाली मध्यमं पतिम्। स्मरन्ती पाण्डवश्रेष्ठमिदं वचनमब्रवीत्
मग, राजन्, तिचा मधला पती दूर गेल्याचे आठवत, पांचालीने पांडवश्रेष्ठाचे स्मरण करत हे शब्द बोलले.
योऽर्जुनेनार्जुनस्तुल्यो द्विबाहुर्बहुबाहुना। तमृते पाण्डवश्रेष्ठं वनं न प्रतिभाति मे
जो अर्जुनासारखा पराक्रमी आहे, दोन भुजा असलेला, अनेक भुजांमध्ये श्रेष्ठ, त्या पांडवश्रेष्ठाशिवाय हे जंगल मला आवडत नाही.
शून्यामिव प्रपश्यामि तत्रतत्र महीमिमाम्। बह्वाश्चर्यमिदं चापि वनं कुसुमितद्रुमम्
ही पृथ्वी मला जागोजागी ओसाड वाटते, आणि हे जंगल फुललेल्या झाडांनी व अनेक आश्चर्यांनी भरलेले असले तरी, ते मला तसेच भासते.
न तथा रमणीयं वै तमृते सव्यसाचिनम्। नीलाम्बुदसमप्रख्यं मत्तमातङ्गगामिनम्
सव्यसाचीशिवाय, जो उन्मत्त हत्तीप्रमाणे चालतो आणि काळ्या मेघासारखा दिसतो, हे ठिकाण मला खरं आनंददायक वाटत नाही.
तमृते पुण्डरीकाक्षं काम्यकं नातिभाति मे। यस्य वा धनुषो घोषः श्रूयते चाशनिस्वनः। न लभे शर्म वै राजन्स्मरन्ती सव्यसाचिनम्
पुण्डरीकाक्ष अर्जुनाशिवाय, काम्यक मला सुंदर वाटत नाही; त्याच्या धनुष्याचा वीजेसारखा आवाज ऐकू येत नाही. सव्यसाचीचे स्मरण करताना, राजन्, मला मनःशांती मिळत नाही.
तथा लालप्यमानां तां निशाम्य परवीरहा। भीमसेनो महाराज द्रौपदीमिदमब्रवीत्
ती अशा प्रकारे दुःख व्यक्त करत असताना, पराक्रमी भीमसेनाने, महाराज, द्रौपदीला हे शब्द सांगितले.
मनःप्रीतिकरं भद्रे यद्ब्रवीषि सुमध्यमे। तन्म प्रीणाति हृदयममृतप्राशनोपमम्
सुंदर कटी असलेल्या सुकन्ये, तू जे बोललीस ते माझ्या मनाला आनंद देणारे आहे, जणू अमृताचा स्वाद घेतल्यासारखे; तुझे शब्द माझ्या हृदयाला सुखावणारे आहेत.
यस्य दीर्घौ समौ पीनौ भुजौ परिघसन्निभौ। मौर्वीकृतकिणौ वृत्तौ खङ्गायुधधनुर्धरौ
ज्याच्या दोन लांब, मजबूत भुजा लोखंडी सळईसारख्या आहेत, धनुष्याच्या दोऱ्याने उमटलेल्या खुणांनी शोभलेले, गोलाकार, तलवार आणि धनुष्य हाताळण्यात कुशल—
निष्काङ्गदकृतापीडौ पञ्चशीर्षाविवोरगौ। तमृते पुरुषव्याघ्रं नष्टसूर्यमिवाम्बरम्
ज्याच्या भुजांवर न कडे आहेत, न मुकुट, त्या भुजा जणू पाच फणांचा नाग; त्या पुरुषसिंहाविना आकाश सूर्याविना भासते.
यमाश्रित्य महाबाहुं पाञ्चालाः कुरवस्तथा। सुराणामपि यत्तानां पृतनासु न बिभ्यति
ज्याच्यावर आधार ठेवून, पाञ्चाळ आणि कुरू तसेच देवसुद्धा युद्धात शत्रूला घाबरत नाहीत, तो महाबली आहे.
यस्य बाहू समाश्रित्य वयं सर्वेमहात्मनः। मन्यामहे जितानाजौ परान्प्राप्तां च मेदिनीम्
त्या महात्म्याच्या भुजांवर विश्वास ठेवून, आम्ही सर्वजण युद्धात शत्रूंवर विजय मिळवला आणि पृथ्वी मिळवली असे मानतो.
तमृते फल्गुनं वीरं न लभे काम्यके धृतिम्। पश्यामि च दिशः सर्वास्तिमिरेणावृता इव
त्या पराक्रमी फाल्गुनाविना, मला काम्यकात धीर मिळत नाही; सर्व दिशांना काळोख पसरल्यासारखे वाटते.
ततोऽब्रवीत्साश्रुकण्ठो नकुलः पाण्डुनन्दनः। यस्मिन्दिव्यानि कर्माणि कथयन्ति रणाजिरे। देवा अपि युधांश्रेष्ठं तमृतेका रतिर्वने
तेव्हा, अश्रूंनी गळा भरून, पांडुपुत्र नकुल म्हणाला: 'ज्याच्या दिव्य कृत्यांची देवसुद्धा युद्धात चर्चा करतात, त्याच्याविना मला या वनात काहीच आनंद वाटत नाही.'
उदीचीं चो दिशं गत्वा जित्वा युधि महाबलान्। गन्धर्वमुख्याञ्शतशो हर्याँल्लेबे महाद्युतिः
त्याने उत्तरेकडे जाऊन, युद्धात शेकडो बलाढ्य गंधर्वांच्या प्रमुखांना पराभूत केले आणि त्यांच्या तेजस्वी घोड्यांना जिंकून घेतले.
राज्ञे तित्तिरिकल्माषाञ्श्रीमतोऽनिलरंहसः। प्रादाद्भात्रे प्रियः प्रेम्णा राजसूये महाक्रतौ
राजसूय या मोठ्या यज्ञात, त्याने आपल्या मोठ्या भावाला, म्हणजे राजाला, वेगवान आणि सुंदर तित्तिरी व काळमाष जातीचे घोडे प्रेमाने दिले.
तमृतेभीमधन्वानं भीमादवरजं वने। कामये काम्यके वासं नेदानीममरोपमम्
भीमाचा लहान भाऊ, जो धनुर्धारी आहे, त्याच्याशिवाय मला आता काम्यक वनात राहायची इच्छा नाही, कारण तो अमरांमध्येही अद्वितीय आहे.
यो धनानिन कन्याश्च युधि हित्वा महाबलान्। `शतशो घातयित्वाऽरीन्पृतनामध्यगस्तदा'। आजहार पुरा राज्ञे राजसूये महाक्रतौ
ज्याने युद्धात धनवान आणि कन्यांना मागे ठेवून, शेकडो बलवान शत्रूंना ठार मारले आणि त्यांना राजसूय या मोठ्या यज्ञात राजासमोर आणले.
यः समेतान्मृधे जित्वायादवानमितद्युतिः। सुभद्रामाजहारैको वासुदेवस्य संमते
ज्याचा तेज अमर्याद आहे, ज्याने एकट्याने युद्धात सर्व यादवांना पराभूत केले आणि वासुदेवाच्या संमतीने सुभद्रेला घेऊन गेला.
येनार्धराज्यमाच्छिद्य द्रुपदस्य महात्मनः। आचार्यदक्षिणा दत्ता रणे द्रोणश्यभारत
ज्याने महात्मा द्रुपदाचे अर्धे राज्य जिंकून, रणांगणात द्रोणाला गुरुदक्षिणा दिली, हे भरतवंशीय.
तस्य जिष्णोर्बृसीं दृष्ट्वा सून्यत्रेव निवेशने। हृदयं मे महाराज न शाम्यात्रकदाचन
महामहाराज, जिष्णूचे धनुष्य निवासस्थानी तसेच टाकलेले पाहून, माझ्या मनाला येथे कधीच शांती मिळत नाही.
विनादस्माद्विवासं तु रोचयेऽहमरिंदम। न हि नस्तमृते वीरं रमणीयमिदं वनम्
शत्रूंना जिंकणाऱ्या, या वनवासाशिवाय मला त्या वीराशिवाय हे वन रमणीय वाटत नाही.
धनञ्जयोत्सुकास्ते तु वने तस्मिन्महारथाः। न्यवसन्त महाभागा द्रौपद्या सह कृष्णया
धनंजयाची आठवण ठेवून, ते महान रथी आणि पुण्यवान बंधू कृष्णा द्रौपदीसह त्या वनात राहू लागले.
धनं जयोत्सुकानां तु भ्रातॄणां कृष्णया सह। श्रुत्वा वाक्यानि विमना धर्मराजोप्यजायत
धनंजयासाठी व्याकुळ असलेल्या बंधूंची आणि कृष्णेची वचने ऐकून, धर्मराज युधिष्ठिराचे मन खट्टू झाले.
अथापश्यन्महात्मानं देवर्षिं तत्र नारदम्। दीप्यमानं श्रिया ब्राह्म्या दीप्ताग्निसमतेजसम्
तेव्हा त्या ठिकाणी, तेजस्वी ब्रह्मतेजाने झळाळणाऱ्या, अग्नीप्रमाणे तेजस्वी असलेल्या महात्मा नारद ऋषींना राजा युधिष्ठिराने पाहिले.
तमागतमभिप्रेक्ष्य भ्रातृभिः सह धर्मराट्। प्रत्युत्थाय यथान्यायं पूजां चक्रे महात्मने
त्यांना येताना पाहून, धर्मराज आपल्या बंधूंसह उभा राहिला आणि योग्य रीतीने त्या महात्म्याचे पूजन केले.
स तैः परिवृतः श्रीमान्भ्रातृभिः कुरुसत्तमः। विबभावतिदीप्तौजा देवैरिव शतक्रतुः
बंधूंनी वेढलेला, तेजस्वी आणि कुरुकुळातील श्रेष्ठ असा तो राजा, देवांमध्ये इंद्र जसा तेजस्वी दिसतो तसा भासला.
यथा च वेदान्सावित्री याज्ञसेनी तथा पतीन्। न जहौ धर्मतः पार्थान्मेरुमर्कप्रभा यथा
जशी सावित्री वेदांना कधीच सोडत नाही, तशी याज्ञसेनी धर्माने पांडवांना कधीच सोडत नव्हती, जशी सूर्याची प्रभा मेरूला कधीच सोडत नाही.
अर्ध्यं पाद्यमथानीय त्वभ्यवायदच्युतः। नारदस्तु महातेजाः स्वस्त्यस्त्वित्यभ्यभाषत
मग अर्घ्य आणि पाय धुण्याचे पाणी आणून, अच्युताने भोजन दिले; पण तेजस्वी नारद म्हणाले, 'सर्वांना कल्याण लाभो.'
ततो युधिष्ठिरो राजा दृष्ट्वा देवर्षिसत्तमम्। यथार्हं पूजयामास विधिवत्कुरुनन्दनः
मग युधिष्ठिराने, त्या दिव्य ऋषींच्या श्रेष्ठतेकडे पाहून, योग्य विधीने त्यांचे पूजन केले, हे कुरुकुळाचा आनंद.