अथ हृष्टमना राजा महत्या सेनया सह। सुतां प्रस्थापयामास पुण्यश्लोकाय धीमते
मग आनंदी मनाने राजाने मोठ्या सैन्यासह आपल्या कन्येला पुण्यश्लोक, बुद्धिमान पुष्कराकडे पाठवलं.
दमयन्तीमपि पिता सत्कृत्यपरवीरहा। प्रास्थापयदमेयात्मा भीमो भीमपराक्रमः
दमयंतीच्या वडिलांनी, अमाप धैर्य आणि भीम पराक्रम असलेल्या भीमाने, तिला सन्मानाने निरोप दिला.
आगतायां तु वैदर्भ्यां सपुत्रायां नलो नृपः। वर्तयामास मुदितो दोवराडिव नन्दने
विदर्भराजकन्या आपल्या मुलासह आली तेव्हा नलराजा अत्यंत आनंदी झाला आणि तो जणू काही कुबेरासारखा नंदनवनात सुखाने राहू लागला.
तथा प्रकाशतां यातो जम्बूद्वीपे स राजसु। पुनः स्वे चावसद्राज्ये प्रत्याहृत्य महायशाः
त्याची कीर्ती जंबूद्वीपातील सर्व राजांमध्ये पसरली आणि महान कीर्ती मिळवलेला नल पुन्हा आपल्या राज्यात परत गेला व तेथे राहू लागला.
ईजे च विविधैर्यज्ञैर्विधिवच्चाप्तदक्षिणैः। तथा त्वमपि राजेन्द्र ससुहृद्वक्ष्यसे चिरात्
त्याने विधिपूर्वक आणि योग्य दक्षिणा देऊन अनेक यज्ञ केले; राजेंद्र, तसेच तूही आपल्या मित्रांसह दीर्घकाळानंतर सुखी होशील.
दुःखमेतादृशंप्राप्तो नलः परपुरंजयः। देवनेन नरश्रेष्ठ सभार्यो भरतर्षभ
शत्रूंच्या नगरी जिंकणारा नल, हे नरश्रेष्ठ, देवांच्या इच्छेने आपल्या पत्नीसमवेत असे मोठे दुःख भोगला.
एकाकिनैव सुमहन्नलेन पृथिवीपते। दुःखमासादितं घोरं प्राप्तश्चाभ्युदयः पुनः
हे पृथ्वीपती, नलाने एकट्याने फार मोठे आणि भयंकर दुःख सहन केले, पण त्याने पुन्हा समृद्धी मिळवली.
त्वं पुनर्भ्रातृसहितः कृष्णया चैव पाण्डव। कथाश्चापि समाकर्ण्य धर्ममेवानुचिन्तयन्
पण तू, हे पांडव, आपल्या भावंडांसह आणि कृष्णेसोबत आहेस, आणि या कथा ऐकून नेहमी धर्माचाच विचार करतोस.
ब्राह्मणैश्च महाभागैर्वेदवेदाङ्गपारगैः। नित्यमन्वास्यसे राजंस्तत्र का परिदेवना
तुला नेहमी वेद आणि वेदांगांचे पारंगत, पुण्यवान ब्राह्मणांचा संग मिळतो; मग, हे राजन, दुःख करण्यास काहीच कारण नाही.
कर्कोटकस्य नागस् दमयन्त्या नलस्य च। ऋतुपर्णस्य राजर्षेः कीर्तनं कलिनाशनम्
कर्कोटक नाग, दमयंती, नल आणि ऋतुपर्ण राजर्षी यांची ही कथा कलियुगाचा नाश करणारी आहे.
इतिहासमिमं चापि कलिनाशनमच्युत। शक्यमाश्वसितुं श्रुत्वा त्वद्विधेन विशांपते
ही प्राचीन कथा देखील कलियुगाचा नाश करणारी आहे; हे अच्युत, तुझ्यासारख्या राजाला ती ऐकून नक्कीच दिलासा मिळेल.
अस्थिरत्वं च संचिन्त्य पुरुषार्थस् नित्यदा। तस्योदये व्यये चापि न चिन्तयितुमर्हसि
मानवी प्रयत्नाचे अस्थिरपण नेहमी लक्षात ठेव; त्याच्या वाढी-घटीत तू कधीही काळजी करू नकोस.
श्रुत्वेतिहासं नृषते समाश्वसिहि मा शुचः। व्यसने त्वं महाराज न विषीदितुमर्हसि
ही कथा ऐकून, हे राजन, मनाला धीर दे आणि दुःख करू नकोस; संकटात तू कधीही खचू नकोस.
विषमावस्थिते दैवे पौरुषेऽफलतां गते। विषादयन्ति नात्मानं सत्त्वापाश्रयिणो नराः
दैव प्रतिकूल असताना आणि मानवी प्रयत्न निष्फळ ठरले तरी, स्वतःच्या सामर्थ्यावर विश्वास ठेवणारे लोक कधीही निराश होत नाहीत.
ये चेदं कथयिष्यन्ति नलस् चरितं महत्। श्रोष्यन्ति चाप्यभीक्ष्णं वै नालक्ष्मीस्तान्भजिष्यति
जे लोक नलाची ही महान कथा सांगतात किंवा वारंवार ऐकतात, त्यांना लक्ष्मी कधीही सोडून जात नाही.
अर्थास्तस्योपपत्स्यन्ते धन्यतां च गमिष्यति। इतिहासमिमं श्रुत्वा पुराणं शश्वदुत्तमम्
त्यांना संपत्ती मिळते आणि ते धन्य होतात; ही प्राचीन आणि उत्तम कथा ऐकून त्यांना हे सर्व लाभते.
पुत्रान्पौत्रान्पशूंश्चापि लभते नृषु चाग्र्यताम्। आरोग्यप्रीतिमांश्चैव भविष्ति न संशयः
त्याला पुत्र, नातवंडे, पशुधन आणि लोकांमध्ये श्रेष्ठता मिळते; तो नक्कीच निरोगी आणि आनंदी राहतो, यात शंका नाही.
भयात्रस्यसि यच्च त्वमाह्वयिष्यति मां पुनः। अक्षज्ञ इति तत्तेऽहं नाशयिष्यामि पार्थिव
तुला भीती वाटत असेल की पुन्हा मला 'अक्षज्ञ' म्हणून बोलावशील, तर हे राजन, मी ती तुझी भीती दूर करीन.
वेदाक्षहृदयं कृत्स्नमहं सत्यपराक्रम। उपपद्यस्व कौन्तेय प्रसन्नोऽहं ब्रवीमि ते
माझ्याकडे वेद आणि अक्षांचे संपूर्ण ज्ञान आहे, मी नेहमी सत्य आणि पराक्रमावर स्थिर आहे; हे कुंतीपुत्र, तू माझ्याकडे ये, मी तुझ्याशी प्रसन्नतेने बोलतो.
ततो हृष्टमना राजा बृहदश्वमुवाच ह। भगवन्नक्षहृदयं ज्ञातुमिच्छामि तत्त्वतः
मग राजा अत्यंत आनंदित मनाने बृहदश्वाला म्हणाला, 'भगवन्, मला अक्षांचे खरे स्वरूप जाणून घ्यायचे आहे.'
कौन्तेयेनैवमुक्तस्तु बृहदश्वो महामुनिः'। ततोऽक्षहृदयं प्रादात्पाण्डवाय महात्मने। `लब्ध्वा च पाण्डवो राजा विशोकः समपद्यत
कौन्तेयाने असे सांगितल्यावर, महान ऋषी बृहदश्व यांनी पांडव युधिष्ठिराला अक्षहृदयाची विद्या दिली. ती विद्या मिळाल्यावर राजा युधिष्ठिराचा सारा दुःख दूर झाले.
पुनरेव तु वक्ष्यामि यस्त्वत्तो दुःखितो नृपः। तं शृणुष्व महाराज सर्वदुःखापनुत्तये
आता पुन्हा मी तुला एका राजाची गोष्ट सांगतो, जो तुझ्यामुळे दुःखी झाला होता. हे महराजा, सर्व दुःख दूर व्हावीत म्हणून ती ऐक.
इक्ष्वाकूणां कुले जातो महात्मा पृथिवीपतिः। त्रिशङ्कुरिति विख्यातोराजराजो महाद्युतिः
इक्ष्वाकू कुळात जन्मलेला, पृथ्वीचा अधिपती, त्रिशंकू नावाचा, तेजस्वी आणि महान आत्मा असा राजा होऊन गेला.
हरिश्चन्द्रस्ततो जज्ञे गुणरत्नाकरो नृपात्। ततो विशेषैर्विविधैर्यज्ञैर्विपुलदक्षिणैः
त्याच्यापासून हरिश्चंद्र नावाचा, गुणांचा खजिना असलेला, श्रेष्ठ राजा जन्मला. त्याने विविध यज्ञ केले आणि विपुल दान दिले.
स तु लोके वरः पुंसां पुण्यश्लोको महायशाः। सत्यवादी मधुरवाक्सत्येन बहुभाषिता
तो पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ, पुण्यश्लोक आणि मोठ्या कीर्तीचा झाला. तो नेहमी सत्य बोलणारा, मधुर वाणी असणारा आणि सत्यावर ठाम राहणारा होता.
तस्य भार्याऽभवद्भूमौ सौशील्यसमलंकृता। उशीनरस्य राजर्षेर्दुहिता पुण्यलक्षणा
त्याची पत्नी ही उत्तम स्वभावाची, सुसंस्कारित आणि पुण्यवान होती. ती उशीनर या राजर्षीची कन्या होती.
स्वयंवरे महाभागं वरयामास भामिनी। हरिश्चन्द्रं समेतानां राज्ञां मद्ये पतिं विभुम्
स्वयंवरात त्या तेजस्वी कन्येने, जमलेल्या सर्व राजांमध्ये हरिश्चंद्रालाच पती म्हणून निवडले.
तया सह महीपालः सत्यवत्या मनोज्ञया। रेमे च सुचिरं कालं राजा राज्यमवाप्य च
त्या मनोहर सत्यवतीसोबत राजा हरिश्चंद्राने राज्य मिळवून, दीर्घ काळ आनंदाने आयुष्य घालवले.
तस्यां देव्यां हरिश्चन्द्राज्जज्ञे राजीवलोचनः। पुत्रः पुण्यवतां श्रेष्ठो लोहिताश्व इति श्रुतः
त्या राणीपासून हरिश्चंद्राला कमळासारखी डोळे असलेला, पुण्यवानांमध्ये श्रेष्ठ असा पुत्र झाला, ज्याचे नाव रोहिताश्व होते.
देव्या पुत्रेण सहितः पुण्यश्लोको महायशाः। वसिष्ठयाज्यो नृपतिरीजे शुण्यैर्महाध्वरैः
त्या पुण्यश्लोक आणि कीर्तिवान राजाने, आपल्या पुत्रासह, वसिष्ठ ऋषींच्या मार्गदर्शनाखाली, मोठ्या यज्ञांसह विपुल दान दिले.