इदं चैव हयज्ञानं त्वदीयं मयि तिष्ठति। तदुपाकर्तुमिच्छामि मन्यसे यदि पार्थिव
तुझ्याकडील घोड्यांचे ज्ञान अजून माझ्याकडे आहे; राजन, तू इच्छित असशील तर ते मी तुला परत द्यायला तयार आहे.
एवमुक्त्वा ददौ विद्यामृतुपर्णाय नैषधः। स च तां प्रतिजग्राह विधिदृष्टेन क्रमणा
असे म्हणून नैषधराज नलाने ते ज्ञान ऋतुपर्णाला दिले आणि त्यानेही विधिपूर्वक ते स्वीकारले.
गृहीत्वा चाश्वहृदयं प्रीतो भागस्वरिर्नृप। निषधाधिपतेश्चापि दत्ताऽक्षहृदयं नृपः। सूतमन्यमुपादाय ययौ स्वपुरमेव ह
घोड्यांचे ज्ञान मिळाल्यावर आनंदी झालेल्या राजाने, फासे खेळण्याचे ज्ञानही नैषधराजाला दिले; मग दुसरा सारथी घेऊन तो आपल्या नगरात परत गेला.
ऋतुपर्णे गते राजन्नलो राजा विशांपते। नगरे कुण्डिने कालं नातिदीर्गमिवावसत्
ऋतुपर्ण राजा निघून गेल्यावर, नल राजाने कुंडिन्या नगरीत फारसा काळ न थांबता काही दिवसच वास्तव्य केले.
स मासमुष्य कौन्तेय भीममामन्त्र्य नैषधः। पुरादल्पपरीवारो जगाम निषधान्प्रति
कुंतीपुत्रा, तिथे एक महिना राहून नलाने भीमाचा निरोप घेतला आणि थोड्या मोजक्या लोकांसह निशधाकडे निघाला.
रथेनैकेन शुभ्रेण दन्तिभिः परिषोडशै। पञ्चाशद्भिर्हयैश्चैव षट्शतैश्च पदातिभिः
तो एक सुंदर रथ, सोळा हत्ती, पन्नास घोडे आणि सहाशे पायदळ सैनिक घेऊन निघाला.
स कम्पयन्निव महीं त्वरमाणो महापुरीम्। प्रविवेशाथ संरब्धस्तरसैव महामनाः
नलाने वेगाने चालत जणू काही पृथ्वी हादरवली, आणि तो मोठ्या निर्धाराने त्या महानगरात शिरला.
ततः पुष्करमासाद्य वीरसेनसुतो नलः। उवाच दीव्याव पुनर्बहुवित्तं मयाऽर्जितम्
मग वीरसेनाचा पुत्र नल पुष्कराकडे गेला आणि म्हणाला, 'आपण पुन्हा एकदा फासे खेळूया; मी खूप धन मिळवले आहे.'
दमयन्ती च यच्चान्यन्मम किंचन विद्यते। एष वै मम संन्यासस्तव राज्यंतु पुष्कर
आणि माझ्याकडे असलेली इतर सर्व वस्तू, दमयंतीसह, ही माझी ठेव आहे; पुष्करा, राज्य तुझेच असो.
पुनः प्रवर्ततां द्यूतमिति मे निश्चिता मतिः। एकपाणेन भद्रं ते प्राणयोश्च पणावहे
माझा ठाम निर्णय आहे की फासे पुन्हा सुरू व्हावेत; एक हात ठेवून आपण आपले प्राण पणाला लावूया—तुला शुभेच्छा असो.
जित्वा परस्वमाहृत् राज्यंवा यदि वा वसु। प्रतिपाणः प्रदातव्यः प्राणो हि पणमुच्यते
कोणी दुसऱ्याचे धन किंवा राज्य जिंकल्यास, पण दिलाच पाहिजे; कारण प्राणच खरा पण मानला जातो.
न चेद्वाञ्छसि तद्द्यूतं युद्धद्यूतं प्रवर्तताम्। द्वैरथेनास्तु वै शान्तिस्तव वा मम वा नृप
जर तुला हा फासे खेळ नको असेल, तर शस्त्राने सामना करू या; एकांत युद्धाने तुझ्या किंवा माझ्या बाजूने शांतता येईल, राजन.
वंशभोज्यमिदं राज्यमर्थितव्यं यथा तथा। येनकेनाप्युपायेन वृद्धानामिति शासनम्
हे राज्य वंशपरंपरेने उपभोगायचे आणि योग्य रीतीने मिळवायचे असते; कोणत्याही मार्गाने मिळवावे, असा मोठ्यांचा आदेश आहे.
द्वयोरेकतरे बुद्धिः क्रियतामद्य पुष्कर। कैतवेनाक्षवत्यां वा युद्धे वा नाम्यतां धनुः
आज आपल्यात दोघांत निर्णय होऊ दे, पुष्करा—फास्याच्या कपटाने किंवा युद्धाने, धनुष्य वाकवू या.
नैषधेनैवमुक्तस्तु पुष्करः प्रहसन्निव। ध्रुवमात्मजयं मत्वा प्रत्याह निषधाधिपम्
नलाने असे म्हटल्यावर पुष्कराने, स्वतःच्या विजयावर खात्री बाळगून, हसत नल राजाला उत्तर दिले.
दिष्ट्या त्वयाऽर्जितं वित्तं प्रतिपाणाय नैषध। दिष्ट्या च दुष्कृतंकर्म दमयन्त्याः क्षयं गतम्
नल, तुझ्या नशिबाने तुला पणासाठी धन मिळाले; आणि दमयंतीचे पापही नशिबाने संपले.
दिष्ट्या वै प्रीसे राजन्मम लाभाय नैषध। पुनर्द्यूते च ते बुद्धिर्दिष्ट्या पुरुषसत्तम
राजन, नशिबाने मला मिळणाऱ्या फायद्यामुळे मी आनंदी आहे, नल; आणि नशिबानेच तुझा पुन्हा फास्यांकडे कल आहे, श्रेष्ठ पुरुषा.
धनेनानेन वै भैमी जितेन समलंकृता। मामुपस्थास्यति व्यक्तं दिवि शक्रमिवाप्सराः
हे धन जिंकून, भीमकन्येला शोभेने सजवून, ती निश्चितच माझ्या सेवेत राहील, जशी अप्सरा स्वर्गात इंद्राच्या सेवेत असते.
नित्यशो हि स्मरामि त्वां प्रतीक्षेऽपि च नैषध। देवने च मभ प्रीतिर्भवत्येवासुहृद्गणैः
मी नेहमी तुला आठवतो आणि तुझी वाट पाहतो, नल; पण फास्याच्या खेळात मला आनंद माझ्या मित्रांसोबतच मिळतो, तुझ्यासोबत नाही.
जित्वात्वद्य वरारोहां दमयन्तीमनिन्दिताम्। कतकृत्यो भविष्यामि सा हिमे नित्यशो हृदि
पण आज मी सुंदर नितंबांची निष्कलंक दमयंती जिंकली, तर मी तृप्त होईन; ती नेहमी माझ्या हृदयात राहील.
श्रुत्वा तु तस् ता वाचो बह्वबद्धप्रलापिनः। इयेष स शिरश्छेत्तुं खङ्गेन कुपितो नलः
पुष्कराच्या त्या अनेक विस्कळीत आणि गर्विष्ठ बोलणी ऐकून, नलाला राग आला आणि त्याने तलवारीने त्याचे डोके उडवावे असे वाटले.
स्मयंस्तु रोषताम्राक्षस्तमुवाच नलो नृपः। पणावः किं व्याहरसे जितो न व्याहरिष्यसि
रागाने डोळे लाल झाले तरी नल राजाने हसत पुष्कराला म्हटले, 'पणाची एवढी गर्जना कशाला? हरलास की, बोलूच शकणार नाहीस.'
ततः प्रावर्तत द्यूतं पुष्करस्य नलस्य च। एकपाणेन भद्रं ते नलेन स पराजितः
मग पुष्कर आणि नल यांच्यात फास्याचा खेळ सुरू झाला; एक हात ठेवून शुभेच्छा देत नलाने पुष्कराला हरवले.
स रत्नकोशनिचयैः प्राणेन पणितोपि च। जित्वा च पुष्करं राजा प्रहसन्निदमब्रवीत्
रत्नांच्या राशी आणि स्वतःचे प्राण पणाला लावून, नलाने पुष्कराला हरवले आणि हसत म्हणाला:
मम सर्वमिदं राज्यमव्यग्रं हतकण्ठकम्। वैदर्भी न त्वया शक्या राजापशद वीक्षितम्। तस्यास्त्वं सपरीवारो मूढ दासत्वमागतः
माझं सगळं राज्य शांत आहे, कुठलाही धोका नाही. पण राजघराण्यातून बाहेर पडलेला तू, विदर्भराजकन्येकडे पाहण्याचाही अधिकार तुला नाही. मूर्खा, तू आणि तुझ्या सोबतीचे सगळे तिच्या दास्यातच आलात.
न त्वया तत्कृतंकर्म येनाहं विजितः पुरा। कलिना तत्कृतं कर्म त्वं च मूढ न बुध्यसे
पूर्वी मी हरलो, ते तुझ्या कृतीमुळे नव्हे, तर काळाच्या खेळामुळे. हे तुला समजत नाही, मूर्खा.
नाहं परकृतं दोषं त्वय्याधास्ये कथंचन। यथासुखं वै जीवत्वंप्राणानवसृजामि ते
दुसऱ्याच्या चुकीचं ओझं मी कधीच तुझ्यावर टाकणार नाही. तू हवं तसं जग, मी तुला जीवदान देतो.
तथैव सर्वसंभारं स्वमंशं वितरामि ते। तथैव च मम प्रीतिस्त्वयि वीर न संशयः
तुला तुझा वाटा आणि सर्व गरजा मी पूर्वीसारख्याच देईन. माझं तुझ्यावरचं प्रेमही तसंच राहील, वीर, यात शंका नाही.
सौहार्दं चापि मे त्वत्तो न कदाचित्प्रहास्यति। पुष्कर त्वं हि मे भ्राता संजीव शरदः शतम्
माझं तुझ्याशी असलेलं मैत्र कायमच टिकून राहील. पुष्कर, तू माझा भाऊ आहेस; शंभर वर्षं सुखाने जग.
एवं नलः सान्त्वयित्वा भ्रातरं सत्यविक्रमः। वचनैस्तोषयामास परिष्वज्य पुनः पुनः
सत्यनिष्ठ नलाने अशा प्रकारे आपल्या भावाला शांत केलं आणि पुन्हा पुन्हा मिठी मारून त्याला प्रेमाने समजावलं.