अनागसं प्रियां भार्यां विजने श्रममोहिताम्। अपहाय तु को गच्चेत्पुण्यश्लोकमृतेनलम्
निर्दोष, प्रिय पत्नीला, एकटी, दमलेली आणि गोंधळलेली असताना, कोण सोडून जाईल? ज्याच्यात पुण्य आणि कीर्ती नाही, तोच असे करील.
किमु तस्य मया बाल्यादपराद्धं महीपतेः। यो मामुत्सृज्य विपिने गतवान्निद्रयाऽर्दिताम्
त्या राजाने, ज्याने मला झोपेत असताना वनात सोडले, त्याच्याशी मी लहानपणी काय अपराध केला?
साक्षाद्देवानपाहाय वृतो यः स पुरा मया। अनुव्रतामभिमतां पुत्रिणीं त्यक्तवान्कथम्
ज्याला मी देवांना नाकारून निवडले, जो माझ्यावर प्रेम करणारा, मनापासून आवडता आणि मुलगा असलेला होता, त्याने मला कसे सोडले?
अग्नौ पाणिगृहीता च हंसानां वचने स्थिताम्। भरिष्यामीति सत्यं तु प्रतिश्रुत्य क्व तद्गतम्
स्वयंबरात हंसांच्या सांगण्यावर, अग्नीसमोर हात धरून, 'मी तुझे पालन करीन' असे वचन दिले, ते सत्य कुठे गेले?
दमयन्त्या ब्रुवन्त्यास्तु सर्वमेतदरिदम। शोकजं वारिनेत्राभ्यामसुखं प्रास्रवद्बहु
दमयंती हे सर्व बोलत असताना, तिच्या डोळ्यांतून दुःखाने आलेले अश्रू मोठ्या प्रमाणात वाहू लागले.
अतीव कृष्णताराभ्यां रक्तान्ताभ्यां जलंतु तत्। परिस्रवन्नलो राजा शोकार्तइदमब्रवीत्
तिच्या काळ्या आणि रक्ताळलेल्या डोळ्यांतून पाणी ओघळत होते; ते पाहून शोकाने व्याकुळ झालेला राजा नल म्हणाला:
नलोऽहं विपुलश्रोणि त्वामुत्सृज्य यतो गतः। आविष्टः कलिना भद्रे तेन मोहवशं गतः
मीच नल आहे, ओ विस्तीर्ण नितंब असलेल्या; मी तुला सोडून गेलो कारण मला कलियुगाने ग्रासले होते आणि त्यामुळे मी भ्रमित झालो होतो.
मम राज्यं प्रनष्टं यन्नाहं तत्कृतवान्स्वयम्। कलिना तत्कृतं भीरु यच्च त्वामहमत्यजम्
माझे राज्य माझ्या चुकीने गेले नाही; हे सर्व कलियुगामुळे झाले, ओ भीरू, आणि त्याच्यामुळे मी तुला सोडले.
यत्त्वया धर्मकृच्छ्रे तु शापेनाभिहतः पुरा। वनस्थया दुःखितया शोचन्त्या मांदिवानिशम्
जेव्हा तू धर्माच्या कठीण प्रसंगात, शापामुळे त्रस्त होऊन, वनात राहात होतीस आणि रात्रंदिवस माझ्यासाठी दुःखी होतीस—
स मच्छरीरे त्वच्छापाद्दह्यमानोऽवसत्कलिः। त्वच्छापदग्धः सततं सोऽग्नावग्निरिवाहितः
माझ्या शरीरात तुझ्या शापामुळे कलियुग जळत राहिले; तुझ्या शापाने जळून, तो नेहमीच अग्नीतील अग्नीप्रमाणे छटपटत होता.
मम च व्यवसायेन तपसा चैव निर्जितः। दुःखस्यान्तेन चानेन भवितव्यं हि नौ शुभे
माझ्या निर्धाराने आणि तपश्चर्येने तो जिंकला गेला; आणि या दुःखाच्या शेवटी, हे शुभे, आपल्याला हेच घडायचे होते.
विमुच्य मां गतः पापस्ततोऽहमिह चागतः। त्वदर्थं विपुलश्रोणि न हि मेऽन्यत्प्रयोजनम्
पापी कलियुग मला सोडून गेला आणि म्हणून मी इथे आलो; तुझ्यासाठीच, ओ विस्तीर्ण नितंब असलेल्या, मला दुसरे काहीही कारण नाही.
कथं नु नारी भर्तारमनुरक्तमनुव्रतम्। उत्सृज्य वरयेदन्यं यथा त्वं भीरु कर्हिचित्
स्त्रीने आपला प्रेमळ आणि विश्वासू नवरा सोडून दुसऱ्या पुरुषाची निवड कशी करावी, जशी तुझ्या मनात शंका आली आहे, हे कधीच घडू शकत नाही, हे भीरू मनाच्या?
दूताश्चरन्ति पृथिवीं कृत्स्नां नृपतिशासनात्। भैमी किल स्म भर्तारं द्वितीयं वरयिष्यति
राजाच्या आज्ञेने दूत साऱ्या पृथ्वीवर फिरत आहेत, 'भैमी दुसरा नवरा निवडणार आहे' असे सर्वत्र सांगत आहेत.
स्वैरवृत्ता यथाकाममनुरूपमिवात्मनः। श्रुत्वैव चैवं त्वरितो भागस्वरिरुपस्थितः
म्हणतात की ती आपल्या इच्छेप्रमाणे वागत आहे, मनासारखे वागते. हे ऐकताच भागस्वरी ताबडतोब तिथे पोहोचली.
दमयन्ती तु तच्छ्रुत्वा नलस्य परिदेवितम्। प्राञ्जलिर्वेपमाना च भीता वचनमब्रवीत्
दमयंतीने नलाचे दुःख ऐकले आणि घाबरून, हात जोडून, थरथरत म्हणाली—
न मामर्हसि कल्याण पापेन परिशङ्कितुम्। मया हि देवानुत्सृज्य वृतस्त्वं निषधाधिप
कल्याणकारी, तू मला पापाच्या शंकेने पाहू नकोस; कारण मी देवांना सोडून तुझीच निवड केली, निःशधाचा राजा.
तवाभिगमनार्थं तु सर्वतो ब्राह्मणा गताः। वाक्यानि मम गाथाभिर्गायमाना दिशो दश
तुझ्या शोधासाठी ब्राह्मण साऱ्या दिशांना गेले आणि माझ्या शब्दांचे गाणे सर्वत्र गात होते.
ततस्त्वां ब्राह्मणो विद्वान्पर्णादो नाम पार्थिव। अभ्यगच्छत्कोसलायामृतुपर्णनिवेशने
मग पार्णाद नावाचा एक विद्वान ब्राह्मण, राजन, कोसलातील ऋतुपर्णाच्या राजवाड्यात तुझ्याकडे आला.
तेन वाक्ये कृतेसम्यक्प्रतिवाक्ये तथा हृते। उपायोऽयंमया दृष्टो नैषधानयने तव
त्याने योग्य शब्द बोलले आणि योग्य उत्तर मिळवले; तेव्हा मला वाटले, हा उपाय तुझ्या परत येण्यासाठी योग्य आहे.
त्वामृते नहि लोकेऽन्य एकाह्ना पृथिवीपते। समर्थो योजनशतं गन्तुमश्वैर्नराधिप
राजा, तुझ्याशिवाय या जगात दुसरा कोणीही एका दिवसात, घोड्यांशिवाय, शंभर योजनांचे अंतर पार करू शकत नाही.
तथापि मां महीपाल भजेतां चरणौ तव।' स्पृशेयं तेन सत्येन पादावेतौ महीपते। यथा नासत्कृतं किंचिन्मनसाऽपि चराम्यहम्
तरीसुद्धा, राजन, मी तुझे पाय स्पर्श करू इच्छिते; या सत्याच्या बळावर मी तुझे पाय स्पर्श करते, कारण मी कधीही, मनानेसुद्धा, अयोग्य काही केले नाही.
अयं चरति लोकेऽस्मिन्भूतसाक्षी सदागतिः। एष मे मुञ्चतु प्राणान्यदि पापं चराम्यहम्
हा वारा, जो सगळ्या जगात सतत फिरतो आणि सर्वांचा साक्षी आहे, जर मी पाप केले असेल तर तो माझा प्राण घेऊ दे.
यथा चरति तिग्मांशुः परितो भुवनं सदा। स मुञ्चतु मम प्राणान्यदि पापं चराम्यहम्
जसा तेजस्वी सूर्य नेहमीच जगभर फिरतो, तसाच तो माझा प्राण घेऊ दे, जर मी पाप केले असेल.
चन्द्रमाः सर्वभूतानामन्तश्चरति साक्षिवत्। स मुञ्चतु मम प्राणान्यदि पापं चराम्यहम्
जसा चंद्र सर्व जीवांमध्ये साक्षीसारखा वावरतो, तसाच तो माझा प्राण घेऊ दे, जर मी पाप केले असेल.
एते देवास्त्रयः कृत्स्नं त्रैलोक्यं धारयन्ति वै। विब्रुवन्तु यथा सत्यमेतद्देवास्त्यजन्तु माम्
हे तिन्ही देव साऱ्या त्रैलोक्याला आधार देतात; त्यांनी सत्य काय ते सांगावे, आणि मी खोटं बोलत असेन तर देवांनी मला सोडून द्यावे.
एवमुक्ते ततो वायुरन्तरिक्षादभाषत। नैषा कृतवती पापं नल सत्यं ब्रवीमि ते
ती असे म्हणताच, आकाशातून वाऱ्याने सांगितले, 'नल, हिने काहीही पाप केले नाही; मी तुला सत्य सांगतो.'
राजञ्शीलनिधिः स्फीतो दमयन्त्या सुरक्षितः। साक्षिणो रक्षिणश्चास्या वयं त्रीन्परिवत्सरान्
राजा, दमयंतीचे चारित्र्य उत्तम आणि सुरक्षित आहे; आम्ही तिला तीन वर्षे साक्षीदार आणि रक्षक होतो.
उपायो विहितश्चायं त्वदर्थमतुलोऽनया। न ह्येकाह्ना शतं गन्ता त्वामृतेऽन्यः पुमानिह
हा अद्वितीय उपाय तिने तुझ्यासाठीच आखला; कारण तुझ्याशिवाय दुसरा कोणीही एका दिवसात शंभर योजनांचे अंतर पार करू शकत नाही.
उपपन्ना त्वया भैमी त्वं च भैम्या महीपते। नात्र शङ्का त्वया कार्या संगच्छ सह भार्यया
राजन, भैमी तुझ्यासाठी योग्य आहे आणि तू तिच्यासाठी; आता तुला काहीही शंका ठेवू नये—तू आपल्या पत्नीबरोबर एकत्र रहा.