तं भीमः प्रतिजग्राह पूजया परया मुदा। स तेन पूजितो राज्ञा ऋतुपर्णो नराधिपः
भीमाने त्याचे मोठ्या सन्मानाने आणि आनंदाने स्वागत केले; राजाने केलेल्या या सन्मानामुळे ऋतुपर्ण राजा प्रसन्न झाला.
स तत्र कुण्डिने रम्ये वसमानो महीपतिः। न च किंचित्तदाऽपश्यत्प्रेक्षमाणो मुहुर्मुहुः। स तु राज्ञा समागम्य विदर्भपतिना तदा
तो राजा सुंदर कुंडिनानगरीत राहत असताना, पुन्हा पुन्हा पाहूनही त्याला काहीच दिसले नाही; पण मग त्याची विदर्भराजाशी भेट झाली.
किं कार्यं स्वागतं तेऽस्तु राज्ञा पृष्टः स भारत। नाभिजज्ञे स नृपतिर्दुहित्रर्थे समागतम्
राजाने विचारले, 'कशासाठी आलात? आपले स्वागत आहे,' पण त्याने राजकन्येसाठी आलो आहे हे सांगितले नाही.
ऋतुपर्णोपि राजा स धीमान्सत्यपराक्रमः। राजानं राजपुत्रं वा न स्म पश्यति कंचन
तो बुद्धिमान आणि सत्यप्रिय ऋतुपर्ण राजा तिथे कोणताही राजा किंवा राजपुत्र दिसला नाही.
नैव स्वयंवरकथां न च विप्रसमागमम्। `न चान्यं कंचिदारम्भं स्वयंवरविधिं प्रति
त्याला तिथे स्वयंवराची कोणतीही चर्चा, ब्राह्मणांची मेळावा किंवा स्वयंवराशी संबंधित काहीच घडत असल्याचे ऐकू आले नाही.
ततो विगणयद्राजा मनसा कोसलाधिपः। आगतोस्मीत्युवाचैनं भवन्तमभिवादुकः
मग कोसलराजाने मनात विचार करून, 'मी आलो आहे,' असे म्हणत त्याला नम्रपणे नमस्कार केला.
राजापि च स्मयन्भीमो मनसा समचिन्तयत्। अधिकं योजनशतं तस्यागमनकारणम्। ग्रामान्बहूनतिक्रम्य नाध्यगच्छद्यथातथम्
भीम राजा हसत मनात म्हणाला, 'या कारणासाठी त्याने शंभर योजनेहून जास्त प्रवास केला; अनेक गावे ओलांडली, पण अपेक्षेप्रमाणे काहीच सापडले नाही.'
अल्पकार्यं विनिर्दिष्टं तस्यागमनकारणम्। पश्चादुदर्के ज्ञास्याप्रि कारणं यद्भविष्यति
त्याच्या येण्याचे कारण अगदी लहानसे सांगितले गेले; पुढे योग्य वेळी खरे कारण कळेल.
नैतदेवं स नृपतिस्तं सत्कृत्य व्यसर्जयत्। विश्राम्यतामित्युवाच क्लान्तोसीति पुनःपुनः
राजाने त्याचा योग्य सन्मान करून त्याला सांगितले, 'तुम्ही थकलात, विश्रांती घ्या,' असे पुन्हा पुन्हा म्हणत त्याला मोकळे केले.
स सत्कृतः प्रहृष्टात्मा प्रीतः प्रीतेन पार्थिवः। राजप्रेष्यैरनुगतो दिष्टं वेश्म समाविशत्
सन्मान मिळाल्याने आणि आनंदित होऊन, तो राजा राजाच्या सेवकांसह ठरवलेल्या निवासस्थानी गेला.
ऋतुपर्णे गते राजन्वार्ष्णेयसहिते नृपे। बाहुको रथमादाय रथशालामुपागमत्
ऋतुपर्ण राजा आणि वृष्णिकुळातील वीर गेले तेव्हा, बाहुक रथ घेऊन रथशाळेत गेला.
स मोचयित्वा तानश्वानुपचर्य च शास्त्रतः। स्वयं चैतान्समाश्वास्य रथोपस्थ उपाविशत्
त्याने घोडे सोडले, शास्त्रानुसार त्यांची काळजी घेतली, स्वतः त्यांना धीर दिला आणि मग रथात जाऊन बसला.
दमयन्त्यपि शोकार्ता दृष्ट्वा भागस्वरिं नृपम्। सूतपुत्रं च वार्ष्णेयं बाहुकं च तथाविधम्
दमयंतीही दुःखाने व्याकुळ झाली होती. तिने भागस्वामी राजा, सूतपुत्र, वृष्णि आणि बाहीक यांना अशा अवस्थेत पाहिले.
चिन्तयामास वैदर्भी कस्यैष रथनिःस्वनः। नलस्येव महानासीन्न च पश्यामि नैषधम्
विदर्भराजकन्या विचार करू लागली, 'हा रथाचा आवाज कुणाचा आहे? पूर्वी नलाचा आवाज असाच मोठा होता, पण इथे निशधराज दिसत नाही.'
वार्ष्णोयेन भवेन्नूनं विद्या सैवोपशिक्षिता। तेनाद्य रथनिर्घोषो नलस्येव महानभूत्
'नक्कीच वृष्णि ह्याने तीच कला शिकली असावी; म्हणून आज त्याच्या हातून रथाचा आवाज नलासारखा मोठा झाला आहे.'
कआहोस्विदृतुपर्णोऽपि यथा राजा नलस्यथा। यथाऽयंरथनिर्घोषो नैषधस्येव लक्ष्यते
'किंवा कदाचित ऋतुपर्ण राजा स्वतःच नलासारखा झाला असावा, कारण या रथाचा आवाज निशधासारखाच वाटतो.'
एवं सा तर्कयित्वा तु दमयन्ती विशांपते। दूतीं प्रस्थापयामास नैषधान्वेषणे शुभा
अशा प्रकारे विचार करून दमयंतीने, राजन्, निशधाचा शोध घेण्यासाठी आपली विश्वासू दासी पाठवली.
गच्छ केशिनि जानीहि क एष रथवाहकः। उपविष्टो रथोपस्थे विकृतो ह्रस्वबाहुकः
'केशिनी, जाऊन पाहा, हा रथ चालवणारा कोण आहे? रथावर बसलेला, विकृत आणि लहान हाताचा बाहीक कोण आहे ते शोधून काढ.'
अभ्येत्य कुशलं भद्रे मृदुपूर्वंसमाहिता। पृच्छेथाः पुरुषे ह्येनं यथातत्त्वमनिन्दिते
'त्याच्याजवळ शांतपणे, नम्रपणे जा आणि काळजीपूर्वक विचार, हे कलंक नसलेल्या, त्याच्याकडून खरी माहिती मिळव.'
अत्र मे महती शङ्का भवेदेष नलो नृपः। यथाच मनसस्तुष्टिर्हृदयस्य च निर्वृतिः
'माझ्या मनात मोठी शंका येते की, हा नलराजाच असावा; कारण माझ्या मनाला समाधान आणि हृदयाला शांती मिळते आहे.'
ब्रूयाश्चैनं कथान्ते त्वं पर्णादवचनं यथा। प्रतिवाक्यं च सुश्रोणि बुद्ध्येथास्त्वमनिन्दिते
'तू त्याच्याशी बोलून झाल्यावर पर्णावरचं वाक्य त्याला सांग आणि त्याचं उत्तर नीट ऐक, हे सुंदर नितंब असलेल्या, निष्कलंक स्त्री.'
एवं समाहिता गत्वा दूती बाहुकमब्रवीत्। दमयन्त्यपि कल्याणी प्रासादस्थाऽनव्वैक्षत
असं ठरवून ती दासी बाहीकाजवळ गेली आणि त्याच्याशी बोलली. त्या वेळी कल्याणी दमयंती महालातून सर्व पाहत होती.
स्वागतं ते मनुष्येन्द्र कुशलं ते ब्रवीम्यहम्। दमयन्त्या वचः साधु निबोध पुरुषर्षभ
'तुमचं स्वागत आहे, हे श्रेष्ठ पुरुषा; मी तुमचं कुशल विचारते. दमयंतीचं वचन नीट ऐका, हे पुरुषसिंहा.'
कदा वै प्रस्थिता यूयं किमर्थमिह चागताः। तत्त्वं ब्रूहि यथान्यायं वैदर्भी श्रोतुमिच्छति
'तुम्ही केव्हा निघालात आणि इथे कशासाठी आलात? खरी माहिती सांगा, कारण विदर्भकन्येला ते जाणून घ्यायचं आहे.'
श्रुतः स्वयंवरो राज्ञा कोसलेन महात्मना। द्वितीयो दमयन्त्या वै भविता श्व इति द्विजात्
'महात्मा कोसलराजाचा स्वयंवर जाहीर झाला आहे; उद्या दमयंतीचा दुसरा स्वयंवर होणार आहे, हे द्विजा.'
श्रुत्वैतत्प्रस्थितो राजा शतयोजनयायिभिः। हयैर्वातजवैर्मुख्यैरहमस्य च सारथिः
'हे ऐकून राजा वाऱ्यासारख्या वेगवान, शंभर योजन चालणाऱ्या घोड्यांवर निघाला आणि मी त्याचा सारथी आहे.'
अथ योसौ तृतीयो वः स कुतः कस्य वा पुनः। त्वं च कस्य कथं चेदंत्वयि कर्म समाहितम्
'आणि तुमच्याबरोबर असलेला तिसरा पुरुष कोण आहे, तो कुणाचा आहे? आणि तुम्ही कुणाचे, हे काम तुमच्याकडे कसं आलं?'
पुण्यश्लोकस्य वै सूतो वार्ष्णेय इति विश्रतः। स नले विद्रुते भद्रेभागस्वरिमुपस्थितः
'पुण्यश्लोकाचा सारथी वृष्णि म्हणून प्रसिद्ध आहे; नल पळून गेल्यावर तो भागस्वामीकडे गेला.'
अहमप्यश्वकुशलः सूतत्वे च प्रतिष्ठितः। ऋतुपर्णेन सारथ्ये भोजने च वृतः स्वयम्
'मीही घोड्यांमध्ये कुशल आहे, सारथ्य करण्यात प्रसिद्ध आहे आणि ऋतुपर्णाने मला स्वतःच रथ चालवण्यासाठी आणि स्वयंपाकासाठी निवडलं.'
अथ जानाति वार्ष्णेयः क्वनु राजा नलो गतः। कथं च त्वयि वा तेन कथितं स्यात्तु बाहुक
'मग वृष्णिला माहित आहे का की नलराज कुठे गेला? आणि त्याने कधी याबद्दल तुमच्याशी काही बोललं का, बाहीका?'