यदि वै तस्य वीरस्य हाह्वोर्नाद्याहमन्तरम्। प्रविशामि सुखस्पर्शं नभविष्याम्यसंशयम्
आज जर मी त्या वीराच्या मऊस्पर्शी बाहूंच्या आलिंगनात प्रवेश केला नाही, तर मी नक्कीच जगणार नाही, यात शंका नाही.
यदि मां मेघनिर्घोषो नोपगच्छति नैषधः। अद्य चामीकरप्रख्यं प्रवेक्ष्यामि हुताशनम्
जर आज मेघांच्या गडगडाटासारखा रथ चालवणारा नैषध माझ्याकडे आला नाही, तर मी सोन्यासारख्या तेजस्वी अग्नीत प्रवेश करीन.
यदि मां सिंहविक्रान्तो मत्तवारणविक्रमः। नाभिगच्छतिराजेन्द्रो विनङ्क्ष्यामि न संशयः
जर त्या सिंहासारख्या, मदोन्मत्त हत्तीच्या चालीसारख्या चालणाऱ्या राजाने माझ्याकडे आज येत नाही, तर मी नक्कीच नष्ट होईल, यात शंका नाही.
न स्मराम्यनृतं किंचिन्न स्मराम्यपकारताम्। न च पर्युषितं वाक्यं स्वैरेष्वपि महात्मनः
त्यांनी कधीही खोटे बोलले, कुठलाही अन्याय केला किंवा अगदी विनोदातही कठोर शब्द काढले, असे मला आठवत नाही.
प्रभुः क्षमावान्वीरश्च दाता चाप्यधिको नृपैः। अहो नीचानुवर्ती च क्लीबवन्मम नैषध
तो खूप मोठा राजा आहे, धीराचा आहे, शूर आहे आणि इतर राजांपेक्षा जास्त दानशूर आहे; पण हाय, माझा नैषध नीच लोकांच्या मागे जातो आणि जणू काही त्याच्यात पुरुषार्थच नाही.
गुणांस्तस्य स्मरन्त्या मे तत्पराया दिवानिशम्। हृदयं दीर्यत इदं शोकात्प्रियविनाकृतम्
त्याचे गुण मी दिवस-रात्र आठवत राहते, त्याच्यावर पूर्ण प्रेम करते, आणि माझ्या प्रियाशिवाय राहिल्यामुळे माझे हृदय दुःखाने तुटते.
एवं विलपमाना सा नष्टसंज्ञेव भारत। आरुरोह महद्वेश्म पुण्यश्लोकदिदृक्षया
अशी विलाप करत असताना ती जणू काही शुद्ध हरपल्यासारखी झाली आणि पुण्यश्लोकाला पाहण्याच्या इच्छेने मोठ्या महालावर चढली.
ततो मध्यमकक्षायां ददर्श रथमास्थितम्। ऋतुपर्णं महीपालं सहवार्ष्णेयबाहुकम्
मध्यभागीच्या खोलीत तिने रथावर बसलेला ऋतुपर्ण राजा आणि वृष्णिकुळातील बाहुक यांना पाहिले.
ततोऽवतीर्य वार्ष्णएयो बाहुकश्च रथोत्तमात्। हयांस्तानवमुच्याथ स्थापयामासतू रथम्
मग वृष्णिकुळातील वीर आणि बाहुक दोघेही उत्तम रथावरून खाली उतरले, घोड्यांना सोडले आणि रथ नीट ठेवला.
सोऽवतीर्य रथोपस्थादृतुपर्णो नराधिपः। उपतस्थे महाराजं भीमं भीमपराक्रमम्
मग ऋतुपर्ण राजा रथाजवळून खाली उतरून मोठ्या पराक्रमाचा भीम राजाजवळ गेला.
तं भीमः प्रतिजग्राह पूजया परया मुदा। स तेन पूजितो राज्ञा ऋतुपर्णो नराधिपः
भीमाने त्याचे मोठ्या सन्मानाने आणि आनंदाने स्वागत केले; राजाने केलेल्या या सन्मानामुळे ऋतुपर्ण राजा प्रसन्न झाला.
स तत्र कुण्डिने रम्ये वसमानो महीपतिः। न च किंचित्तदाऽपश्यत्प्रेक्षमाणो मुहुर्मुहुः। स तु राज्ञा समागम्य विदर्भपतिना तदा
तो राजा सुंदर कुंडिनानगरीत राहत असताना, पुन्हा पुन्हा पाहूनही त्याला काहीच दिसले नाही; पण मग त्याची विदर्भराजाशी भेट झाली.
किं कार्यं स्वागतं तेऽस्तु राज्ञा पृष्टः स भारत। नाभिजज्ञे स नृपतिर्दुहित्रर्थे समागतम्
राजाने विचारले, 'कशासाठी आलात? आपले स्वागत आहे,' पण त्याने राजकन्येसाठी आलो आहे हे सांगितले नाही.
ऋतुपर्णोपि राजा स धीमान्सत्यपराक्रमः। राजानं राजपुत्रं वा न स्म पश्यति कंचन
तो बुद्धिमान आणि सत्यप्रिय ऋतुपर्ण राजा तिथे कोणताही राजा किंवा राजपुत्र दिसला नाही.
नैव स्वयंवरकथां न च विप्रसमागमम्। `न चान्यं कंचिदारम्भं स्वयंवरविधिं प्रति
त्याला तिथे स्वयंवराची कोणतीही चर्चा, ब्राह्मणांची मेळावा किंवा स्वयंवराशी संबंधित काहीच घडत असल्याचे ऐकू आले नाही.
ततो विगणयद्राजा मनसा कोसलाधिपः। आगतोस्मीत्युवाचैनं भवन्तमभिवादुकः
मग कोसलराजाने मनात विचार करून, 'मी आलो आहे,' असे म्हणत त्याला नम्रपणे नमस्कार केला.
राजापि च स्मयन्भीमो मनसा समचिन्तयत्। अधिकं योजनशतं तस्यागमनकारणम्। ग्रामान्बहूनतिक्रम्य नाध्यगच्छद्यथातथम्
भीम राजा हसत मनात म्हणाला, 'या कारणासाठी त्याने शंभर योजनेहून जास्त प्रवास केला; अनेक गावे ओलांडली, पण अपेक्षेप्रमाणे काहीच सापडले नाही.'
अल्पकार्यं विनिर्दिष्टं तस्यागमनकारणम्। पश्चादुदर्के ज्ञास्याप्रि कारणं यद्भविष्यति
त्याच्या येण्याचे कारण अगदी लहानसे सांगितले गेले; पुढे योग्य वेळी खरे कारण कळेल.
नैतदेवं स नृपतिस्तं सत्कृत्य व्यसर्जयत्। विश्राम्यतामित्युवाच क्लान्तोसीति पुनःपुनः
राजाने त्याचा योग्य सन्मान करून त्याला सांगितले, 'तुम्ही थकलात, विश्रांती घ्या,' असे पुन्हा पुन्हा म्हणत त्याला मोकळे केले.
स सत्कृतः प्रहृष्टात्मा प्रीतः प्रीतेन पार्थिवः। राजप्रेष्यैरनुगतो दिष्टं वेश्म समाविशत्
सन्मान मिळाल्याने आणि आनंदित होऊन, तो राजा राजाच्या सेवकांसह ठरवलेल्या निवासस्थानी गेला.
ऋतुपर्णे गते राजन्वार्ष्णेयसहिते नृपे। बाहुको रथमादाय रथशालामुपागमत्
ऋतुपर्ण राजा आणि वृष्णिकुळातील वीर गेले तेव्हा, बाहुक रथ घेऊन रथशाळेत गेला.
स मोचयित्वा तानश्वानुपचर्य च शास्त्रतः। स्वयं चैतान्समाश्वास्य रथोपस्थ उपाविशत्
त्याने घोडे सोडले, शास्त्रानुसार त्यांची काळजी घेतली, स्वतः त्यांना धीर दिला आणि मग रथात जाऊन बसला.
दमयन्त्यपि शोकार्ता दृष्ट्वा भागस्वरिं नृपम्। सूतपुत्रं च वार्ष्णेयं बाहुकं च तथाविधम्
दमयंतीही दुःखाने व्याकुळ झाली होती. तिने भागस्वामी राजा, सूतपुत्र, वृष्णि आणि बाहीक यांना अशा अवस्थेत पाहिले.
चिन्तयामास वैदर्भी कस्यैष रथनिःस्वनः। नलस्येव महानासीन्न च पश्यामि नैषधम्
विदर्भराजकन्या विचार करू लागली, 'हा रथाचा आवाज कुणाचा आहे? पूर्वी नलाचा आवाज असाच मोठा होता, पण इथे निशधराज दिसत नाही.'
वार्ष्णोयेन भवेन्नूनं विद्या सैवोपशिक्षिता। तेनाद्य रथनिर्घोषो नलस्येव महानभूत्
'नक्कीच वृष्णि ह्याने तीच कला शिकली असावी; म्हणून आज त्याच्या हातून रथाचा आवाज नलासारखा मोठा झाला आहे.'
कआहोस्विदृतुपर्णोऽपि यथा राजा नलस्यथा। यथाऽयंरथनिर्घोषो नैषधस्येव लक्ष्यते
'किंवा कदाचित ऋतुपर्ण राजा स्वतःच नलासारखा झाला असावा, कारण या रथाचा आवाज निशधासारखाच वाटतो.'
एवं सा तर्कयित्वा तु दमयन्ती विशांपते। दूतीं प्रस्थापयामास नैषधान्वेषणे शुभा
अशा प्रकारे विचार करून दमयंतीने, राजन्, निशधाचा शोध घेण्यासाठी आपली विश्वासू दासी पाठवली.
गच्छ केशिनि जानीहि क एष रथवाहकः। उपविष्टो रथोपस्थे विकृतो ह्रस्वबाहुकः
'केशिनी, जाऊन पाहा, हा रथ चालवणारा कोण आहे? रथावर बसलेला, विकृत आणि लहान हाताचा बाहीक कोण आहे ते शोधून काढ.'
अभ्येत्य कुशलं भद्रे मृदुपूर्वंसमाहिता। पृच्छेथाः पुरुषे ह्येनं यथातत्त्वमनिन्दिते
'त्याच्याजवळ शांतपणे, नम्रपणे जा आणि काळजीपूर्वक विचार, हे कलंक नसलेल्या, त्याच्याकडून खरी माहिती मिळव.'
अत्र मे महती शङ्का भवेदेष नलो नृपः। यथाच मनसस्तुष्टिर्हृदयस्य च निर्वृतिः
'माझ्या मनात मोठी शंका येते की, हा नलराजाच असावा; कारण माझ्या मनाला समाधान आणि हृदयाला शांती मिळते आहे.'