अपिचेदं वयस्तुल्यं बाहुकस्य नलस्य च। नायं नलो महावीर्यस्तद्विद्यश्च भविष्यति
शिवाय बाहुक आणि नल यांचे वयही सारखेच आहे; पण हा नल नाही, जरी त्याच्याकडे ती विद्या असणार आहे.
प्रच्छन्ना हि महात्मानश्चरन्ति पृथिवीमिमाम्। दैवेन विधिना युक्ताः शास्त्रोक्तैश्च निरूपणैः
महात्मे लोक या पृथ्वीवर गुप्तपणे वावरतात, दैवाने दिलेल्या गुणांनी आणि शास्त्रात सांगितलेल्या चिन्हांनी ओळखता येतात.
भवेन्न मतिभेदो मे गात्रवैरूप्यता प्रति। प्रमाणात्परिहीनस्तु भवेदिति मतिर्मम
त्याच्या बदललेल्या रूपामुळे माझ्या मनात संभ्रम निर्माण होऊ नये; माझे मत असे आहे की त्याचे केवळ रूप बदलले आहे.
वयःप्रमाणं तत्तुल्यं रूपेण तु विपर्ययः। नलं सर्वगुणैर्युक्तं मन्ये बाहुकमन्ततः
त्यांचे वय जरी सारखे असले तरी रूप मात्र वेगळे आहे; तरीही मला वाटते की नल सर्व गुणांनी युक्त आहे आणि बाहुकही तसाच आहे.
एवं विचार्य बहुशो वार्ष्णोयः पर्यचिन्तयत्। हृदयेन महाराज पुण्यश्लोकस्य सारथिः
अशा प्रकारे वारंवार विचार करून वृष्णिकुलातील वीराने आपल्या मनात त्या पुण्यश्लोक राजाच्या सारथ्याचा विचार केला.
ऋतुपर्णश्च राजेनद्रो बाहुकस्य हयज्ञताम्। चिन्तयन्मुमुदे राजा सहवार्ष्णेयसारथिः
ऋतुपर्ण राजा आणि वृष्णिकुलातील सारथी दोघेही बाहुकाच्या घोड्यांवरील कौशल्याचा विचार करत आनंदित झाले.
ऐकाग्र्यं च तथोत्साहं हयसंग्रहणं च तत्। कौशलं चापि संप्रेक्ष्य परां सुदमवाप ह
त्याची एकाग्रता, उत्साह आणि घोड्यांना सांभाळण्याचे कौशल्य पाहून सुदामाला अत्यंत आनंद झाला.
स नदीः पर्वतांश्चैव वनानि च सरांसि च। अचिरेणातिचक्राम स्वेचरः खे चरन्निव
त्याने नद्या, पर्वते, वन आणि सरोवरे अगदी थोड्या वेळात पार केली, जणू तो आकाशात मुक्तपणे फिरत आहे असे वाटले.
तथा प्रयाते तु रथे तदा भागस्वरिर्नृपः। उत्तरीयमधोपश्यद्धष्टं परपुरंजयः
रथ वेगाने जात असताना, भागस्वरी राजा आपले वरचे वस्त्र खाली पडताना पाहतो आणि दुसऱ्या राजांचा विजेता ते लक्षात घेतो.
ततः स त्वरमाणस्तु पटे निपतिते तदा। ग्रहीष्यामीति तं राजा नलमाह महामनाः
तेव्हा ते वस्त्र जमिनीवर पडताच, मोठ्या मनाचा राजा नलाला म्हणाला, 'मी ते उचलतो.'
निगृह्णीष्व महाबुद्धे हयानेतान्महाजवान्। वार्ष्णेयो यावदेनं मे पटमानयतामिह
महाबुद्धी असलेल्या मित्रा, हे वेगवान घोडे थांबव, जोपर्यंत वार्ष्णेय माझा कपडा परत आणत नाही.
नलस्तं प्रत्युवाचाथ दूरे भ्रष्टः पटस्तव। योजनं समतिक्रान्तो नाहर्तुं शक्यते पुनः
नल म्हणाला, तुझा कपडा खूप दूर पडला आहे, एक योजनापलीकडे गेला आहे; तो पुन्हा आणता येणार नाही.
एवमुक्ते नलेनाथ नातिप्रीतमना नृपः। आससाद वने राजन्फलवन्तं बिभीतकम्
नलाने असे म्हटल्यावर, राजा फारसा आनंदी झाला नाही आणि मग त्याने जंगलात फळांनी लगडलेले बिभीतकाचे झाड पाहिले.
तं दृष्ट्वा बाहुकं राजा त्वरमाणोऽभ्यभापत। ममापि सूत पश्य त्वं संख्याने परमं बलम्
राजाने बाहुकाला पाहून घाईने त्याच्याकडे धाव घेतली आणि म्हणाला, 'माझ्या सारथ्या, आता माझी गणनेतील ताकद बघ.'
सर्वः सर्वं न जानाति सर्वज्ञो नास्ति कश्चन। नैकत्र परिनिष्ठाऽस्ति ज्ञानस्य पुरुषे क्वचित्
कोणीही सर्व काही जाणत नाही; सर्वज्ञ असा कोणीच नाही. कोणत्याही माणसात ज्ञान पूर्णपणे एकत्र नसते.
वृक्षेऽस्मिन्यानि पर्णानि फलामेकं च बाहुक। पतितान्यपि यान्यत्रतत्रैकमधिकं कृतम्
बाहुका, या झाडावर कितीतरी पाने आणि एकच फळ आहे; अनेक पाने आणि फळे खाली पडली असली, तरी एक जास्तच तयार झाले आहे.
एवपत्राधिकं चात्र फलमेकं च बाहुक। फलकोट्यपि पत्राणां द्वयोरपि च शाखयोः। `प्रवक्ष्यामि फलान्यत्र यानि संख्यास्यते भवान्
इथे एक फळ पानांपेक्षा जास्त आहे, बाहुका; आणि दोन्ही फांद्यांवर फळांची संख्या पानांपेक्षा दोनने जास्त आहे. मी तुला मोजताना सांगतो, किती फळे आहेत.
प्रचिनुह्यस्य शाखे द्वे याश्चाप्यन्याः प्रशाखिकाः। आभ्यां फलसहस्रे द्वे पञ्चोनं शतमेव च
या झाडाच्या दोन मुख्य फांद्या आणि इतर उपफांद्या मोज. या सर्वांवर मिळून दोन हजारातून पाचशेने कमी फळे आहेत.
ततो रथादवप्लुत्य राजानं बाहुकोऽब्रवीत्। परोक्षमिव मे राजन्कत्थसे शत्रुकर्शन
मग बाहुका रथातून खाली उडी मारून राजाला म्हणाला, 'राजा, तू माझ्यासमोर अप्रत्यक्षपणे बढाई मारतोस.'
प्रत्यक्षमेतत्कर्ताऽस्मि शातयित्वा विभीतकम्। अथ ते गणिते राजन्द्विजामाम्यपरोक्षताम्
राजा, मी तुझ्या समोर बिभीतकाचे झाड साफ करून फळे मोजून दाखवतो; आणि मी मोजल्यावर तुला माझी खरी योग्यता समजेल.
प्रत्यक्षं ते महाराज् गणयिष्ये विभीतकम्। अहं हि नाभिजानामि भवेदेव नवेति वा
महामहाराज, मी तुझ्यासमोर बिभीतकाची फळे मोजतो; कारण ती नऊ आहेत की नाही, हे मला ठाऊक नाही.
संख्यास्यामि फलान्यस्य पशय्तस्ते जनाधिप। मुहूर्तमपि वार्ष्णेयो रश्मीन्यच्छतु वाजिनाम्
मी या झाडाची फळे मोजतो; राजा स्वतः पाहो. एक क्षणभर, वार्ष्णेय, घोड्यांची लगाम धरून ठेव.
तमब्रवीन्नृपः सूतं नायं कालो विलम्बितुम्। बाहुकस्त्वब्रवीदेनं परं यत्नं समास्थितः
राजा म्हणाला, 'आता थांबण्याची वेळ नाही.' पण बाहुका मोठ्या प्रयत्नाने म्हणाला,
प्रतीक्षस्व मुहूर्तं त्वमथवा त्वरते भवान्। एष याति शिवः पन्था याहि वार्ष्णेयसारथिः
थोडा वेळ थांब, किंवा तुला घाई असेल तर पुढे जा; हा रस्ता सुरक्षित आहे—जा, वार्ष्णेयाचा सारथ्या.
अब्रवीदृतुपर्णस्तं सान्त्वयन्कुरुनन्दन। त्वभेव यन्ता नान्योस्ति पृथिव्यामपि बाहुक
ऋतुपर्ण राजाने त्याला शांत करत म्हणाले, 'बाहुका, या पृथ्वीवर तुझ्यासारखा दुसरा सारथी नाही.'
त्वत्कृतेयातुमिच्छामि विदर्भान्हयकोविद। शरणं त्वांप्रपन्नोस्मि न विघ्नं कर्तुमर्हसि
घोड्यांचा जाणकारा, तुझ्यामुळेच मला विदर्भात जायचे आहे; मी तुझ्याकडे आश्रय घेतला आहे—माझ्या मार्गात अडथळा आणू नकोस.
कामं च ते करिष्यामि यन्मां वक्ष्यसि बाहुक। विदर्भान्यदि यात्वाऽद्य सूर्यं दर्शयितासि मे
बाहुका, आज जर तू मला विदर्भात नेऊन सूर्य दाखवशील, तर तू सांगशील ते मी नक्की करीन.
अथाब्रवीद्बाहुकस्तं संख्यायच बिभीतकम्। ततो विदर्भान्यास्यामि कुरुष्वैवं वचो मम
मग बाहुकाने बिभीतकाची फळे मोजून त्याला सांगितले, 'यानंतर मी विदर्भात जाईन—माझे म्हणणे मान्य कर.'
अकाम इव तं राजा गणयस्वेत्युवाच ह। एकदेशं च शाखायाः समादिष्टं मयाऽनघ
राजाने त्याला सांगितलं, "जणू तुला काहीच इच्छा नाही, असं समजून मोज." आणि मी त्याला फक्त त्या फांदीच्या एका भागाचीच मोजणी करायला सांगितली.
गणयस्वाश्वतत्वज्ञ ततस्त्वंप्रीतिमावह। सोऽवतीर्य रथात्तूर्णं शातयामास तं द्रुमम्
"मोज, तुला घोड्यांचं ज्ञान आहे, आणि मला समाधान दे," असं मी सांगितल्यावर तो रथातून पटकन उतरला आणि त्या झाडाची मोजणी करू लागला.