ततो युक्तं रथं राजा समारोहत्त्वरान्वितः। अथ पर्यपतन्भूमौ जानुभिस्ते हयोत्तमाः
मग राजा उत्साहाने त्या जोडलेल्या रथात बसला; आणि ते उत्तम घोडे गुडघ्यांनी जमिनीवर आपटू लागले.
ततो नरवरः श्रीमान्नलो राजा विशांपते। सान्त्वयामास तानश्वांस्तेजोबलसमन्वितान्
मग लोकांमध्ये श्रेष्ठ, तेजस्वी राजा नलाने त्या तेज आणि बळ असलेल्या घोड्यांना प्रेमाने शांत केलं.
रश्मिभिश्च समुद्यम्य नलो यातुमियेष सः। सूतमारोप्य वार्ष्णेयं जवमास्थाय वै परम्
नलाने लगामे हातात घेतल्या आणि तो निघायला सज्ज झाला. त्याने वृष्णिकुलातील वीराला सारथ्याची जागा दिली आणि रथाला प्रचंड वेग दिला.
ते चोद्यमाना विधिवद्बाहुकेन हयोत्तमाः। समुत्पेतुरिवाकाशं रथिनं मोहयन्ति च
त्याच्या हातांनी योग्य रीतीने चालवलेले ते उत्तम घोडे जणू आकाशात उडू लागले आणि सारथ्य करणाऱ्याला आश्चर्यचकित केले.
तथा तु दृष्ट्वा तानश्वान्वहतो वातरंहसः। अयोध्याधिपतिः श्रीमान्विस्मयं परमं ययौ
त्या घोड्यांचा वाऱ्यासारखा वेग पाहून अयोध्येचा तेजस्वी राजा अत्यंत आश्चर्यचकित झाला.
रथघोषं तु तं श्रुत्वा हयसंग्रहणं च तत्। वार्ष्णेयश्चिन्तयामास बाहुकस्य हयज्ञताम्
रथाचा आवाज आणि घोड्यांची गती ऐकून वृष्णिकुलातील वीराने बाहुकाच्या घोड्यांवरील कौशल्याचा विचार केला.
किंनु स्यान्मातलिरयं देवराजस्य सारथिः। तथा तल्लक्षणं वीरे बाहुके दृश्यते महत्
कदाचित हा देवराजाचा सारथी मातली असावा का? कारण बाहुकामध्ये असे मोठे लक्षणे दिसतात.
शालिहोत्रोऽथ किंतु स्याद्धयानां कुलतत्त्ववित्। मानुपं समनुप्राप्तो वपुः परमशोभनम्
किंवा हा घोड्यांच्या वंशाचा जाणकार शालिहोत्र मानव रूपात आला असावा, कारण त्याचे रूप अत्यंत तेजस्वी आहे.
उताहोस्विद्भवेद्राजा नलः परपुरंजयः। सोयं नृपतिरायात इत्येवं समचिन्तयत्
किंवा हा दुसऱ्या राजांचा विजेता राजा नलच असावा का? हा राजा येथे आला आहे, असे त्याने मनात विचार केले.
अथवाऽयंनलात्प्राप्तो विद्यां तामेव बाहुकः। तुल्यं हि लक्षये ज्ञानं बाहुकस्य नलस्य च
किंवा बाहुकाने ती विद्या नलकडून मिळवली असावी, कारण बाहुक आणि नल यांच्यातील कौशल्य मला सारखेच वाटते.
अपिचेदं वयस्तुल्यं बाहुकस्य नलस्य च। नायं नलो महावीर्यस्तद्विद्यश्च भविष्यति
शिवाय बाहुक आणि नल यांचे वयही सारखेच आहे; पण हा नल नाही, जरी त्याच्याकडे ती विद्या असणार आहे.
प्रच्छन्ना हि महात्मानश्चरन्ति पृथिवीमिमाम्। दैवेन विधिना युक्ताः शास्त्रोक्तैश्च निरूपणैः
महात्मे लोक या पृथ्वीवर गुप्तपणे वावरतात, दैवाने दिलेल्या गुणांनी आणि शास्त्रात सांगितलेल्या चिन्हांनी ओळखता येतात.
भवेन्न मतिभेदो मे गात्रवैरूप्यता प्रति। प्रमाणात्परिहीनस्तु भवेदिति मतिर्मम
त्याच्या बदललेल्या रूपामुळे माझ्या मनात संभ्रम निर्माण होऊ नये; माझे मत असे आहे की त्याचे केवळ रूप बदलले आहे.
वयःप्रमाणं तत्तुल्यं रूपेण तु विपर्ययः। नलं सर्वगुणैर्युक्तं मन्ये बाहुकमन्ततः
त्यांचे वय जरी सारखे असले तरी रूप मात्र वेगळे आहे; तरीही मला वाटते की नल सर्व गुणांनी युक्त आहे आणि बाहुकही तसाच आहे.
एवं विचार्य बहुशो वार्ष्णोयः पर्यचिन्तयत्। हृदयेन महाराज पुण्यश्लोकस्य सारथिः
अशा प्रकारे वारंवार विचार करून वृष्णिकुलातील वीराने आपल्या मनात त्या पुण्यश्लोक राजाच्या सारथ्याचा विचार केला.
ऋतुपर्णश्च राजेनद्रो बाहुकस्य हयज्ञताम्। चिन्तयन्मुमुदे राजा सहवार्ष्णेयसारथिः
ऋतुपर्ण राजा आणि वृष्णिकुलातील सारथी दोघेही बाहुकाच्या घोड्यांवरील कौशल्याचा विचार करत आनंदित झाले.
ऐकाग्र्यं च तथोत्साहं हयसंग्रहणं च तत्। कौशलं चापि संप्रेक्ष्य परां सुदमवाप ह
त्याची एकाग्रता, उत्साह आणि घोड्यांना सांभाळण्याचे कौशल्य पाहून सुदामाला अत्यंत आनंद झाला.
स नदीः पर्वतांश्चैव वनानि च सरांसि च। अचिरेणातिचक्राम स्वेचरः खे चरन्निव
त्याने नद्या, पर्वते, वन आणि सरोवरे अगदी थोड्या वेळात पार केली, जणू तो आकाशात मुक्तपणे फिरत आहे असे वाटले.
तथा प्रयाते तु रथे तदा भागस्वरिर्नृपः। उत्तरीयमधोपश्यद्धष्टं परपुरंजयः
रथ वेगाने जात असताना, भागस्वरी राजा आपले वरचे वस्त्र खाली पडताना पाहतो आणि दुसऱ्या राजांचा विजेता ते लक्षात घेतो.
ततः स त्वरमाणस्तु पटे निपतिते तदा। ग्रहीष्यामीति तं राजा नलमाह महामनाः
तेव्हा ते वस्त्र जमिनीवर पडताच, मोठ्या मनाचा राजा नलाला म्हणाला, 'मी ते उचलतो.'
निगृह्णीष्व महाबुद्धे हयानेतान्महाजवान्। वार्ष्णेयो यावदेनं मे पटमानयतामिह
महाबुद्धी असलेल्या मित्रा, हे वेगवान घोडे थांबव, जोपर्यंत वार्ष्णेय माझा कपडा परत आणत नाही.
नलस्तं प्रत्युवाचाथ दूरे भ्रष्टः पटस्तव। योजनं समतिक्रान्तो नाहर्तुं शक्यते पुनः
नल म्हणाला, तुझा कपडा खूप दूर पडला आहे, एक योजनापलीकडे गेला आहे; तो पुन्हा आणता येणार नाही.
एवमुक्ते नलेनाथ नातिप्रीतमना नृपः। आससाद वने राजन्फलवन्तं बिभीतकम्
नलाने असे म्हटल्यावर, राजा फारसा आनंदी झाला नाही आणि मग त्याने जंगलात फळांनी लगडलेले बिभीतकाचे झाड पाहिले.
तं दृष्ट्वा बाहुकं राजा त्वरमाणोऽभ्यभापत। ममापि सूत पश्य त्वं संख्याने परमं बलम्
राजाने बाहुकाला पाहून घाईने त्याच्याकडे धाव घेतली आणि म्हणाला, 'माझ्या सारथ्या, आता माझी गणनेतील ताकद बघ.'
सर्वः सर्वं न जानाति सर्वज्ञो नास्ति कश्चन। नैकत्र परिनिष्ठाऽस्ति ज्ञानस्य पुरुषे क्वचित्
कोणीही सर्व काही जाणत नाही; सर्वज्ञ असा कोणीच नाही. कोणत्याही माणसात ज्ञान पूर्णपणे एकत्र नसते.
वृक्षेऽस्मिन्यानि पर्णानि फलामेकं च बाहुक। पतितान्यपि यान्यत्रतत्रैकमधिकं कृतम्
बाहुका, या झाडावर कितीतरी पाने आणि एकच फळ आहे; अनेक पाने आणि फळे खाली पडली असली, तरी एक जास्तच तयार झाले आहे.
एवपत्राधिकं चात्र फलमेकं च बाहुक। फलकोट्यपि पत्राणां द्वयोरपि च शाखयोः। `प्रवक्ष्यामि फलान्यत्र यानि संख्यास्यते भवान्
इथे एक फळ पानांपेक्षा जास्त आहे, बाहुका; आणि दोन्ही फांद्यांवर फळांची संख्या पानांपेक्षा दोनने जास्त आहे. मी तुला मोजताना सांगतो, किती फळे आहेत.
प्रचिनुह्यस्य शाखे द्वे याश्चाप्यन्याः प्रशाखिकाः। आभ्यां फलसहस्रे द्वे पञ्चोनं शतमेव च
या झाडाच्या दोन मुख्य फांद्या आणि इतर उपफांद्या मोज. या सर्वांवर मिळून दोन हजारातून पाचशेने कमी फळे आहेत.
ततो रथादवप्लुत्य राजानं बाहुकोऽब्रवीत्। परोक्षमिव मे राजन्कत्थसे शत्रुकर्शन
मग बाहुका रथातून खाली उडी मारून राजाला म्हणाला, 'राजा, तू माझ्यासमोर अप्रत्यक्षपणे बढाई मारतोस.'
प्रत्यक्षमेतत्कर्ताऽस्मि शातयित्वा विभीतकम्। अथ ते गणिते राजन्द्विजामाम्यपरोक्षताम्
राजा, मी तुझ्या समोर बिभीतकाचे झाड साफ करून फळे मोजून दाखवतो; आणि मी मोजल्यावर तुला माझी खरी योग्यता समजेल.