तदवस्थां तु तां दृष्ट्वा सर्वमन्तःपुरं तदा। हाहाभूतमतीवासीद्भृशं च प्ररुरोद ह
ती अशी अवस्थेत असल्याचं पाहून, त्या वेळी सर्व अंतःपुरातील स्त्रिया फारच दुःखी झाल्या आणि मोठ्या हंबरडा फोडून रडू लागल्या.
ततो भीमं महाराजं भार्या वचनामब्रवीत्। दमयन्ती नृप भृशं भर्तारमनुशोचति
मग दमयंतीनं आपल्या पतीसाठी फारच शोक करत, भीम राजाला अशा शब्दांत सांगितलं.
अपकृष्य च लज्जां सा स्वयमुक्तवती विभो। प्रयतन्तु तवप्रेष्याः पुण्यश्लोकस्य दर्शने
लाज बाजूला ठेवून तिनं स्वतःच असं म्हटलं, "तुमचे नोकर पुन्हा पुन्हा त्या पुण्यवानाचा शोध घेण्यासाठी प्रयत्न करतील."
तयाप्रयोदितो राजा ब्राह्मणान्वशवर्तिनः। प्राश्थापयद्दिशः सर्वा यतध्वं नलदर्शने
तिच्या आग्रहावरून राजानं आज्ञाधारक ब्राह्मणांना सर्व दिशांना पाठवलं आणि सांगितलं, "नलाचा शोध घ्या."
ततो विदर्भाधिपतेर्नियोगाद्ब्राह्मणास्तदा। दमयन्तीमथापृच्छ्य प्रस्थितास्ते तथाऽव्रुवन्
मग विदर्भराजाच्या आज्ञेने त्या ब्राह्मणांनी दमयंतीला विचारून, तिच्या सांगण्यानुसार प्रवास सुरू केला आणि तशीच वाणी बोलली.
अथ तानब्रवीद्भैमी सर्वराष्ट्रेष्विदं वचः। ब्रूत वै जनसंसत्सु तत्रतत्र पुनः पुनः
मग भीमाची कन्या दमयंती म्हणाली, "हे शब्द सर्व राज्यांत, लोकांत, वारंवार सांगा."
क्वनु त्वं कितव च्छित्त्वा वस्त्रार्धं प्रस्थितो मम। उत्सृज्य वपिने सुप्तामनुरक्तां प्रियां प्रिय
"अरे जुगारी, माझं वस्त्र फाडून निघून गेलास, आणि जंगलात झोपलेल्या, तुझ्यावर प्रेम करणाऱ्या प्रियेचं सोडून दिलंस, तू कुठे आहेस?"
सा वै यथा त्वया दृष्टा तथाऽऽस्ते त्वत्प्रतीक्षिणी। दह्यमाना भृशं बाला वस्त्रार्धेनाभिसंवृता
"जशी ती तुझ्या डोळ्यांसमोर होती, तशीच ती तुझी वाट पाहत आहे; दुःखाने जळणारी, अर्ध्या वस्त्राने झाकलेली ती तरुणी तुझीच वाट पाहते."
तस्या रुदन्त्याः सततं तेन शोकेन पार्थिव। प्रसादं कुरु वै देव प्रतिवाक्यं वदस्व च
"ती नेहमी रडते, राजन, त्या दुःखाने त्रस्त आहे; देवा, तिच्यावर कृपा कर आणि उत्तर पाठव."
एवमन्यच्च वक्तव्यं कृपां कुर्याद्यथा मयि। वायुना धूयमानो हि वनं दहति पावकः
"आणि आणखी जे काही माझ्यावर दया येईल असं वाटेल, तेही सांगा; कारण वाऱ्याने पेटलेल्या आगीत जसं जंगल जळतं, तसंच मीही जळतेय."
भर्तव्या रक्षणीया त्व पत्नी पत्या हि नित्यदा। तन्नष्टमुभयं कस्माद्धर्मज्ञस्य सतस्तव
"पत्नीला पतीनं नेहमी जपावं आणि सांभाळावं लागतं; मग, धर्म जाणणाऱ्या तुझ्यासारख्या सज्जनाचं आणि माझं हे दुर्दैव कशामुळे आलं?"
ख्यातः प्राज्ञः कुलीनश् सानुक्रोशो भवान्सदा। संवृत्तो निरनुक्रोशः शङ्के मद्भाग्यसंक्षयात्
"तू नेहमी बुद्धिमान, कुलीन आणि दयाळू म्हणून प्रसिद्ध आहेस; पण आता, बहुतेक माझ्या दुर्दैवामुळे, तू दयाशून्य झालास असं वाटतं."
तत्कुरुष्व नरव्याघ्र दयां मयि नरर्पभ। आनृशंस्यं परो धर्मस्त्वत्त एव हि मे श्रुतः
"म्हणून, नरश्रेष्ठा, माझ्यावर दया कर; कारण तूच मला शिकवलंस की दयाळूपणा हाच मोठा धर्म आहे."
एवंब्रुवाणान्यदि वः प्रतिब्रूयाद्धि कश्चन। स नरः सर्वथा ज्ञेयः कश्चासौ क्वनु वर्तते
"तुमच्यापैकी कुणाला या शब्दांना उत्तर मिळालं, तर तो माणूस कोण आहे आणि कुठे राहतो हे नक्की समजून घ्या."
यश्चैवं वचनं श्रुत्य्वा बूयात्प्रतिवचो नरः। तदादाय वचस्तस्य ममावेद्यं द्विजोत्तमाः
"आणि जर कुणी हे ऐकून उत्तर दिलं, तर त्याचं बोलणं घेऊन मला सांगा, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो."
यथा च वो न जानीयाच्चरतो भीमशासनात्। पुनरागमनं चेह तथा कार्यमतन्द्रितैः
"भीम राजाला तुमच्या प्रवासाची कल्पना येऊ नये म्हणून, तुम्ही सर्वांनी काळजीपूर्वक आणि लवकर परत यावं."
यदि वाऽसौ समृद्धः स्याद्यदि वाऽप्यधनो भवेत्। यदिऽवाप्यसमर्थः स्याज्ज्ञेयमस्य चिकीर्षितम्
"तो सुखी असो वा दीन, किंवा अगदी असहाय्य असो, त्याचं मनात काय आहे ते समजून घ्या."
एवमुक्तास्त्वगच्छंस्ते ब्राह्मणाः सर्वतो दिशम्। नलं मृगयितुं राजंस्तदा व्यसनिनं तथा
अशा प्रकारे सांगून, ते ब्राह्मण सर्व दिशांना निघाले, दुर्दैवी नल राजाचा शोध घेण्यासाठी.
ते पुराणि सराष्ट्राणि ग्रामान्धोपांस्तथाऽऽश्रमान्। अन्वेषन्तो नलं राजन्नाधिजग्मुर्दविजातयः
राजा, त्या ब्राह्मणांनी नलाचा शोध घेत जुनी राज्ये, गावे, वाड्या आणि आश्रम फिरले, पण त्यांना नल सापडला नाही.
तच्च वाक्यं तथा सर्वेतत्रतत्र विशांपते। श्रावयांचक्रिरे विप्रा दमयन्त्या यथेरितम्
लोकांचा अधिपती, त्या ब्राह्मणांनी दमयंतीने सांगितलेला संदेश सर्वत्र लोकांना ऐकवला.
अथ दीर्घस्य कालस्य पर्णादो नाम वै द्विजः। प्रत्येत्य नगरं भैमीमिदं वचनमब्रवीत्
खूप दिवसांनी, पर्णाद नावाचा एक ब्राह्मण भीमाच्या नगरात आला आणि असे बोलला.
नैषधं मृगयाणेन दमयन्ति दिवानिशम्। अयोध्यां नगरीं गत्वा भागस्वरिरुपस्थितः
दमयंती नलाचा शोध घेत रात्रंदिवस अयोध्या नगरीत गेली आणि तिथे गायिका म्हणून राहिली.
श्रावितश्च मया वाक्यं त्वदीयं स महाजने। ऋतुपर्णो महाभागो यथोक्तं वरवर्णिनि
सुंदर वर्णाच्या राणी, मी तुझा संदेश तिथल्या मोठ्या सभेत जसा सांगितला तसाच सांगितला, आणि ऋतुपर्ण राजाने तो ऐकला.
तच्छ्रुत्वा नाब्रवीत्किंचिदृतुपर्णो नराधिपः। न च पारिषदः कश्चिद्भाष्यमाणो मयाऽसकृत्
हे ऐकून ऋतुपर्ण राजा काहीच बोलला नाही, आणि मी कितीही बोललो तरी त्याच्या सभेतले कुणीही काही बोलले नाही.
अनुज्ञातं तु मां राज्ञा विजने कश्चिदब्रवीत्। ऋतुपर्णस्य पुरुषो बाहुको नाम नामतः
राजाने मला एकट्यात परवानगी दिल्यावर, तिथे कुणीतरी मला सांगितले की ऋतुपर्णाच्या सेवेत बाहुक नावाचा एक पुरुष आहे.
सूतस्तस्य नरेन्द्रस्य विरूपो ह्रस्वबाहुकः। शीघ्रयानेषु कुशलो मृष्टकर्ता च भोजने
तो राजाचा सारथी आहे, त्याचा देह वेडावाकडा आणि हात लहान आहेत, पण तो वेगाने रथ चालवण्यात आणि स्वयंपाक करण्यात कुशल आहे.
स विनिःश्वस्य बंहुशो रुदित्वा च षुनःपुनः। कुशलं चैव मां पृष्ट्वा पश्चादिदमभाषत
तो वारंवार खोल श्वास घेत होता आणि पुन्हा पुन्हा रडत होता; माझी कुशल विचारून मग असे बोलला.
वैषम्यमपि संप्राप्ता गोपायन्ति कुलस्त्रियः। आत्मानमात्मना सत्यो जितः स्वर्गो न संशयः
दुःख आले तरी चांगल्या घरातील स्त्रिया स्वतःचे रक्षण संयमाने करतात; सत्य बोलल्याने स्वर्ग मिळतो, यात शंका नाही.
रहिता भर्तृभिश्चैव न कुप्यन्ति कदाचन। ्राणांश्चारित्रकवचान्धारयन्ति वरस्त्रियः
पतीपासून दूर असल्या तरी चांगल्या स्त्रिया कधीच रागावत नाहीत आणि नेहमी चांगुलपणाचे कवच धारण करतात.
विषमस्थेन मूढेन परिभ्रष्टसुखेन च। यत्सा तेन परित्यक्ता तत्र न क्रोद्धुमर्हति
जो पुरुष दुःखात, गोंधळात आणि सुखापासून दूर राहून स्त्रीला सोडतो, त्यावर तिने रागावू नये.