त्वत्कृतेबन्धुवर्गाश्च गतसत्वा इवासते। अन्वेष्टारो ब्राह्मणाश्च भ्रमन्ति शतशो महीम्
तुझ्यासाठी तुझे नातेवाईक जणू प्राण हरपल्यासारखे बसले आहेत. शेकडो ब्राह्मण तुझ्या शोधात पृथ्वीवर भटकत आहेत.
अभिज्ञाय सुदेवं तं दमयन्ती युधिष्ठिर। पर्यपृच्छत तान्सर्वान्क्रमेण सुहृदः स्वकान्
सुदेवाला ओळखून, दमयंतीने, हे युधिष्ठिरा, आपल्या सर्व सखींची एकामागून एक विचारपूस केली.
रुरोद च भृशं राजन्वैदर्भी शोककर्शिता। दृष्ट्वा सुदेवं सहसा भ्रातुरिष्टं द्विजोत्तमम्
राजा, दुःखाने कृश झालेली वैदर्भी, भावाचा प्रिय मित्र आणि श्रेष्ठ ब्राह्मण सुदेव अचानक समोर दिसताच जोरजोराने रडू लागली.
ततो रुदन्तीं तां दृष्ट्वा सुनन्दा शोककर्शिता। सुदेवेन सहैकान्ते कथयन्तीं च भारत
तिला रडताना पाहून, दुःखाने कृश झालेली सुनंदा, सुदेवाशी एकांतात बोलू लागली, हे भारत.
जनित्र्याः प्रेषयामास सैरन्ध्री रुदते भृशम्। ब्राह्मणेन सहागम्य तांविद्धि यदि मन्यसे
आईने रडणाऱ्या सैरंध्रीला तुझ्याकडे पाठवले होते; ती ब्राह्मणासोबत आली, तुला तसे वाटत असेल तर.
अथ चेदिपतेर्माता राज्ञश्चान्तःपुरात्तदा। जगाम यत्रसा बाला ब्राह्मणेन सहाभवत्
मग, चेदीराजाच्या आईने राजमहलातील अंतःपुर सोडले आणि त्या मुलीकडे गेली, तिच्यासोबत ब्राह्मणही होता.
ततः सुदेवमानाय्य राजमाता विशांपते। पप्रच्छ भार्या कस्येयं सुता वा कस्य भामिनी
नंतर, राणीने सुदेवाला बोलावले आणि विचारले, 'ही कोणाची पत्नी आहे? ही सुंदर स्त्री कोणाची मुलगी आहे?'
कथं च नष्टा ज्ञातिभ्यो भर्तुर्वा वामलोचना। त्वया च विदिता विप्र कथमेवंगता सती
ही सुंदर डोळ्यांची स्त्री आपल्या नातेवाईकांपासून किंवा नवऱ्यापासून कशी हरवली? आणि ब्राह्मण, तुला ती कशी ओळखली आणि इथे कशी आणली?
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं त्वत्तः सर्वमशेषतः। तत्त्वेन हि ममाचक्ष्व पृच्छन्त्यादेवरूपिणीम्
हे सर्व मला तुझ्याकडून पूर्णपणे ऐकायचे आहे; मी विचारतेय म्हणून खरी गोष्ट सांग, कारण ही देवतेसारखी दिसणारी स्त्री कोण आहे हे मला जाणून घ्यायचे आहे.
एवमुक्तस्तया राजन्सुदेवो द्विजसत्तमः। सुखोपविष्ट आचष्ट दमयन्त्या यथातथम्
राणीने असे विचारल्यावर, राजन, श्रेष्ठ ब्राह्मण सुदेव आरामात बसून दमयंतीची खरी गोष्ट सांगू लागला.
विदर्भराजो धर्मात्मा भीमो भीमपराक्रमः। सुतेयं तस्य कल्याणी दमयन्तीति विश्रुता
विदर्भाचा धर्मात्मा आणि पराक्रमी राजा भीम हाच हिचा वडील आहे; ही त्याची कन्या, सुंदर आणि प्रसिद्ध दमयंती.
राजा तु नैषधो नाम वीरसेनसुतो नलः। भार्येयं तस्य कल्याणी पुण्यश्लोकस्य धीमतः
वीरसेनाचा मुलगा, नल नावाचा राजा, हा तिचा पती आहे; हा पुण्यवान आणि बुद्धिमान राजा तिचा नवरा आहे.
स द्यूतेन जितो भ्रात्रा हृतराज्यो महामनाः। दमयन्त्या गतः सार्धं न प्राज्ञायत कस्यचित्
त्याच्या भावाने त्याला जुगारात हरवले आणि त्याचे राज्य गेले, तरीही तो मोठ्या मनाचा होता; दमयंतीसोबत तो निघून गेला आणि कोणालाही ओळखता आला नाही.
ते वयं दमयन्त्यर्थे चरामः पृथिवीमिमाम्। सेयमासादिता बाला तव देवि निवेशने
आम्ही दमयंतीसाठी संपूर्ण पृथ्वीवर शोध घेतला; ही तरुणी तुझ्या महालात सापडली, राणी.
अस्या रूपेण सदृशी मानुषी न हि विद्यते। अस्या ह्येष भ्रुवोर्मध्ये सहजः पिप्लुरुत्तमः
हिच्या सौंदर्याशी जुळणारी दुसरी स्त्री माणसांत नाही; हिच्या भुवयांच्या मधोमध जन्मजात एक उत्तम पिप्लू आहे.
श्यामायाः पद्मसंकाशो लक्षितोऽन्तर्हितो मया। मलेन संवृतोह्यस्याश्छन्नोऽभ्रेणेव चन्द्रमाः
हिच्या काळ्या त्वचेवर कमळासारखा एक ठसा दिसतो, पण तो मळामुळे लपलेला आहे; जसा ढगाने चंद्र लपतो, तसा तो दिसत नाही.
चिह्नभूतो विभूत्यर्थमयं धात्रा विनिर्मितः। प्रतिपत्कलुषेवेन्दोर्लेखा नातिविराजते
हा ठसा ओळख म्हणून सृष्टीकर्त्याने दिला आहे; जसा चंद्रावर डाग असतो तसा, तो फारसा चमकत नाही.
न चास्या नश्यते रूपं वपुर्मलसमाचितम्। असंस्कृतमपि व्यक्तं भाति काञ्चनसन्निभम्
हिचे सौंदर्य मळाने झाकले असले तरी कमी होत नाही; सजवले नसले तरी ती स्पष्टपणे सोन्यासारखी चमकते.
अनेन वपुषा बाला पिप्लुनाऽनेन सूचिता। लक्षितेयं मया देवी पिहितोऽग्निरिवोष्मणा
हिच्या या रूपामुळे आणि या पिप्लूमुळेच ही तरुणी ओळखता येते; अग्नी जसा स्वतःच्या उष्णतेने लपतो, तशी ती लपली होती, पण मी तिला ओळखले, राणी.
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य सुदेवस्य विशांपते। सुनन्दा शोधयामास पिप्लुप्रच्छादनं मलम्
सुदेवाचे बोल ऐकल्यावर, राणी सुनंदाने पिप्लू झाकणारा मळ काढून टाकला.
स मलेनापकृष्टन पिप्लुस्तस्या व्यरोचत। दमयन्त्या यथा व्यभ्रे नभसीव निशाकरः
मळ काढल्यावर दमयंतीच्या कपाळावरचा पिप्लू चमकू लागला, जसा आकाशात ढग हटल्यावर चंद्र दिसतो.
पिप्लुं दृष्ट्वा सुनन्दा च राजमाता च भारत। रुदन्त्यौ तां परिष्वज्यमुहूर्तमिव तस्थतुः
पिप्लू पाहून सुनंदा आणि राजमाता दोघींनी तिला मिठी मारली, रडल्या आणि काही क्षण तसेच उभ्या राहिल्या.
उत्सृज्य बाष्पं शनकै राजमातेदमब्रवीत्। भगिन्या दुहिता मेऽसि पिप्लुनानेन सूचिता
हळूहळू डोळ्यांतले अश्रू आवरत राणीने तिला म्हणाली, "तू माझ्या बहिणीची मुलगी आहेस, हे या स्नानामुळे कळलं."
अहं च तव माता च राजन्यस्य महात्मनः। सुते दशार्णाधिपतेः सुदाम्नश्चारुदर्शने
मी आणि तुझी आई, आम्ही दोघीही त्या थोर राजाच्या, क्षत्रियांच्या अधिपतीच्या मुली आहोत. आणि सुंदर मुली, तू दशार्णांच्या राजे सुदाम यांची कन्या आहेस.
भीमस्य राज्ञः सा दत्ता वीरबाहोरहं पुनः। त्वं तु जाता मया दृष्टा दशार्णेषु पितुर्गृहे
ती मुलगी भीम नावाच्या बलवान राजाला दिली गेली, आणि तू मात्र दशार्ण देशात, तुझ्या वडिलांच्या घरी माझ्या डोळ्यांसमोर जन्मलीस.
यथैव ते पितुर्गेहं तथेदमपि भामिति। यथैव च ममैश्वर्यं दमयन्ति तथा तव
जशी ही जागा तुझ्या वडिलांची आहे, तशीच ही तुझीही समज. आणि जसं दमयंतीला माझ्या संपत्तीचा वाटा आहे, तसाच तुझाही आहे.
तां प्रहृष्टेन मनसा दमयन्ती विशांपते। प्रणम्य मातुर्भगिनीमिदं वचनमब्रवीत्
मनात आनंद भरून दमयंतीने आपल्या मावशीला वंदन करून हे शब्द सांगितले—
अज्ञायमानाऽपिसती सुखमस्म्युषिता त्वयि। सर्वकामैः सुविहिता रक्ष्यमाणा सदा त्वया
"माझी ओळख नसतानाही, ताई, मी तुझ्याकडे अगदी सुखात राहिले. सर्व सुखसोयी मिळाल्या आणि तू नेहमी माझी काळजी घेतलीस."
सुखात्सुखतरो वासो भविष्यति न संशयः। चिरविप्रोषितां मातर्मामनुज्ञातुमर्हसि
"इथे मला खूप सुख मिळालं, यात शंका नाही. पण आई, मी खूप दिवस दूर राहिले आहे, आता कृपा करून मला परत जाऊ दे."
दारकौ च हि मे नीतौ वसतस्तत्र बालकौ। पित्रा विहीनौ शोकार्तौ मया चैव कथं नु तौ
"माझे दोन लहान मुलं मी इथे असताना मागे राहिली आहेत. त्यांचा वडिलांशिवाय आणि दुःखात दिवस कसा जातोय, हे मला माहीत नाही."