अपि वा स्वयमागच्छेत्परिधावन्नितस्ततः। इहैव वसती भद्रे भर्तारमुपलप्स्यसे
किंवा कदाचित तुझा पती स्वतःच इकडेतिकडे फिरत इथे येईल. तू इथेच राहिलीस, तर तुला तुझा पती नक्कीच सापडेल.
राजमातुर्वचः श्रुत्वा दमयन्ती वचोऽब्रवीत्। समयेनोत्सहे वस्तुं त्वि वीरप्रजायिनि
राणीचे बोलणे ऐकून दमयंती म्हणाली, 'वीरांची माता, तुझ्या अटी मान्य असतील तर मी इथे राहू शकते.'
उच्छिष्टं नैव भुञ्जीयां न कुर्यां पादधावनम्। न चाहं पुरुषानन्यान्प्रभाषेयं कथंचन
मी कधीच उरलेलं अन्न खाणार नाही, कुणाचे पाय धुणार नाही, आणि मी इतर कोणत्याही पुरुषाशी कोणत्याही प्रकारे बोलणार नाही.
प्रार्थयेद्यदि मां कश्चिद्दण्ड्यस्ते स पुमान्भवेत्। वध्यश्च ते सकृन्मन्द इतिमे व्रतमाहितम्
कोणताही पुरुष जर माझ्यावर वाईट हेतूने आला, तर त्याला शिक्षा द्यावी, आणि जर तो पुन्हा तसंच वागला, तर त्याला ठार मारावं — हे माझं व्रत आहे.
भर्तुरन्वेषणार्थं तु पश्येयं ब्राह्मणानहम्। यद्येवमिह वत्स्यामि त्वत्सकाशे न संशयः। अतोऽन्यथा न मे वासो वर्तते हृदये क्वचित्
माझ्या पतीचा शोध घेण्यासाठी मी ब्राह्मणांना भेटले असते; पण जर असंच असेल, तर मी नक्कीच तुझ्याजवळच राहीन. याशिवाय, माझ्या मनाला दुसरीकडे कुठेही थांबता येणार नाही.
इत्युक्ता दमयन्त्या तु राजमातेदमब्रवीत्। सर्वमेतत्करिष्यामि दिष्ट्या ते व्रतमीदृशम्
दमयंतीने असं म्हटल्यावर, राणीने तिला उत्तर दिलं, "हे सर्व मी करीन; तुझं व्रत किती उत्तम आहे, हे पाहून मला आनंद झाला."
एवमुक्त्वा ततो भैमीं राजमाता विशांपते। उवाचेदं दुहितरं सुनन्दां नाम भारत
असं म्हणून, राजमाता मग भीमराजाची कन्या सुनंदा हिला म्हणाली.
सैरन्ध्रीमभिजानीष्व सुनन्दे देवरूपिणीम्। वयसा तुल्यतां प्राप्ता सखी तव भवत्वियम्। एतया सह मोदस्व निरुद्विग्रमना सदा
सुनंदे, हिला सैरंध्री ओळख, ही देवतासमान रूपाची आहे. वयाने तुझ्याच वयाची आहे, ती तुझी सखी होऊ दे. तिच्यासोबत नेहमी आनंदाने, चिंता न करता राहा.
ततः परमसंहृष्टा सुनन्दा गृहणागमत्। दमयन्तीमुपादाय सखीभिः परिवारिता
मग सुनंदा अत्यंत आनंदाने, आपल्या मैत्रिणींना घेऊन दमयंतीला सोबत घेऊन आपल्या घरात गेली.
सहसा न्यवसद्राजन्राजपुत्र्या सुनन्दया। चिन्तयन्ती नलं वीरमनिशं वामलोचना
राजकुमारी सुनंदेसोबत, कमलासारख्या डोळ्यांची दमयंती तिथे राहू लागली आणि दिवस-रात्र वीर नलाचा विचार करत राहिली.
उत्सृज्य दमयन्तीं तु नलो राजा विशांपते। ददर्श दावं दह्यन्तं महान्तं गहने वने
दमयंतीला सोडून दिल्यावर, राज नलाने दाट जंगलात मोठा वनवा पेटलेला पाहिला.
तत्र सुश्राव शब्दंवै मध्ये भूतस्य कस्यचित्। अभिधाव नलेत्युच्चैः पुण्यश्लोकेति चासकृत्
त्या ठिकाणी, त्या आगीच्या मध्ये कुणीतरी मोठ्याने पुन्हा पुन्हा 'नल! कीर्तीवान!' असं हाक मारताना त्याला ऐकू आलं.
मा भैरिति नलश्चोक्त्वा मध्यमग्नेः प्रविश्य तम्। दद्रश नागराजानं शयानं कुण्डलीकृतम्
नल म्हणाला, 'घाबरू नकोस,' आणि तो आगीच्या मध्यभागी गेला. तिथे त्याने सर्पराजाला गुंडाळून झोपलेला पाहिला.
स नागः प्रञ्जलिर्भूत्वा वेपमानो नलं तदा। उवाच मां विद्धिराजन्नागं कर्कोटकं नृप
तो सर्प हात जोडून, थरथरत नलाला म्हणाला, 'राजा, मला ओळख, मी सर्प कर्कोटक आहे.'
मया प्रलब्धो ब्रह्मर्षिरनागाः सुमहातपाः। तेन मन्युपरीतेन शप्तोस्मि मनुजाधिप
माझ्यामुळे ब्रह्मर्षी नारद, हे राजन, मोठ्या तपस्येचे, त्यांना मी फसवलं. त्यामुळे ते रागावले आणि मला शाप दिला.
तिष्ठ त्वं स्थावर इव यावदेति नलः क्वचित्। इतो नेतासि तत्स त्वं शापान्मोक्ष्यसि मत्कृतात्
'इथेच स्थिर राहा, जणू काही खांबासारखा, जोपर्यंत नल इथे येत नाही. इथून तुला कुणीही घेऊन जाऊ शकणार नाही. मग माझ्या कृतीने तुला शापातून मुक्ती मिळेल.'
तस्य शापान्न शक्नोमि पदाद्विचलितुं पदम्। उपदेक्ष्यामि ते श्रेयस्त्रातुमर्हति मां भवान्
त्यांच्या शापामुळे मी इथून एक पाऊलही हलू शकत नाही. मी तुला हिताचं सांगतो; तू मला वाचवावंस.
सखा च ते भविष्यामि मत्समो नास्ति पन्नगः। लघुश्च ते भविष्यामि शीघ्रमादाय गच्छ माम्
मी तुझा मित्रही होईन; माझ्यासारखा दुसरा सर्प नाही. मी अगदी हलका होईन — पटकन मला घेऊन जा.
एवमुक्त्वा स नागेन्द्रो बभूवाङ्गुष्ठमात्रकः। दं गृहीत्वा नलः प्रायाद्देशं दावविवर्जितम्
असं म्हणून, सर्पराज अंगठ्याएवढा झाला. नलाने त्याला उचलून, जिथे आग नव्हती तिथे गेला.
आकाशदेशमासाद्य विमुक्तं कृष्णवर्त्मना। उत्स्रष्टुकामं तं नागः पुनः कर्कोटकोऽब्रवीत्
मोकळ्या जागी, जिथे काळपट वाट नव्हती, तिथे पोहोचल्यावर नल त्याला सोडायला निघाला, तेव्हा कर्कोटक सर्प पुन्हा बोलला.
पदानि गणयन्गच्छ स्वानि नैषध कानिचित्। तत्रतेऽहं महाबाहो श्रेयो धास्यामि यत्परम्
'निशधराजा, तू चालताना आपली पावलं मोजत जा. एका ठराविक पावलावर, हे बलवान, मी तुला मोठं कल्याण देईन.'
ततः संख्यातुमारब्धमदशद्दशमे पदे। तस्य दष्टस्य तद्रूपं क्षिप्रमन्तरधीयत
मग नलाने पावलं मोजायला सुरुवात केली. दहाव्या पावलावर सर्पाने त्याला दंश केला, आणि लगेच नलाचं पूर्वीचं रूप नाहीसं झालं.
स दृष्ट्वा विस्मितस्तस्थावात्मानं विकृतं नलः। स्वरूपधारिणं नागं ददर्श स महीपतिः
आपलं रूप बदललेलं पाहून नल आश्चर्यचकित झाला; त्या थोर राजाने नागाला त्याच्या खऱ्या रूपात पाहिलं.
ततः कर्कोटको नागः सान्त्वयन्नलमब्रवीत्। मया तेऽन्तर्हितं रूपं न त्वां विद्युर्जना इति
मग कर्कोटक नावाच्या नागाने नलाला धीर देत सांगितलं, 'मी तुझं खरं रूप लपवलं आहे, त्यामुळे लोक तुला ओळखू शकणार नाहीत.'
यत्कृते चासि निकृतो दुःखेन महता नल। विषेण स मदीयेन त्वयि दुःखं निवत्स्यति
हे नल, ज्याच्यामुळे तुला मोठं दुःख सहन करावं लागलं, त्याच्यावर माझ्या विषामुळे आता दुःख येईल.
विषेण संवृतैर्गात्रैर्यावत्त्वां न विमोक्ष्यति। तावत्तु त्वां महाराज क्लेशेऽस्मिन्स नियोक्ष्यति
माझ्या विषाने तुझं शरीर व्यापलेलं असेपर्यंत, तो माणूस तुला यातना देत राहील, राजन, आणि मी तुला सोडवेन तेव्हाच हे थांबेल.
अनागा येन निकृतस्त्वमनर्हो जनाधिप। क्रोधादसूययित्वा तं रक्षा मे भवतः कृता
राजाधिराज, तू निरपराध असूनही ज्याने तुला अन्याय केला, त्याने राग आणि हेव्याने तुला त्रास दिला; पण आता मी तुझी रक्षा केली आहे.
न ते भयं नरव्याघ्र दंष्ट्रिभ्यः शत्रुतोपि वा। ब्रह्मवित्त्वं च भविता मत्प्रसादान्नराधिप
मनुष्यसिंहा, तुला आता कोणत्याही दात्यांपासून किंवा शत्रूंपासून भीती बाळगायची गरज नाही; माझ्या कृपेने, राजन, तुला ब्रह्मज्ञान मिळेल.
राजन्विषनिमित्ता च न ते पीडा भविष्यति। संग्रामेषु न राजेन्द्रशश्वज्जयमवाप्स्यसि
राजन, या विषामुळे तुला काहीही वेदना होणार नाहीत; आणि युद्धात, राजाधिराज, तुला नेहमी विजय मिळेल.
गच्छ राजन्नितः सूतो बाहुकोऽहमिति ब्रुवन्। समीपमृतुपर्णस्य स हि वेदाक्षनैपुणम्
राजा, आता इथून जा आणि स्वतःला 'बाहुक रथवान' म्हणून सांग; ऋतुपर्णाच्या जवळ जा, कारण तो फासे खेळण्याच्या विद्या जाणतो.