तां विह्वलां कृशां दीनां मुक्तकेशीममार्जिताम्। उन्मत्तामिव गच्छन्तीं ददृशुः पुरवासिनः
ती व्याकुळ, कृश, दुःखी, मोकळ्या केसांची आणि वेडीसारखी वाटणारी चालताना नगरातील लोकांनी पाहिली.
प्रविशन्तीं तु तां दृष्ट्वा चेदिराजपुरीं तदा। अनुजग्मुस्तत्र बाला ग्रामिपुत्राः कुतूहलात्
ती चेदिराजाच्या नगरीत शिरताना पाहून, गावातील मुले कुतूहलाने तिच्या मागे गेली.
सा तैः परिवृताऽगच्छत्समीपं राजवेश्मनः। तां प्रासादगताऽपश्यद्राजमाता जनैर्वृताम्
त्या मुलांनी वेढलेली ती राजवाड्याजवळ आली. लोकांनी वेढलेली ती पाहून राणीने तिला प्रासादातून पाहिले.
धात्रीमुवाच च्छैनामानयेह ममान्तिकम्। जनेन क्लिश्यते बाला दुःखिता शरणार्थिनी
राणीने आपल्या धाईला सांगितले, 'ही मुलगी लोकांनी त्रस्त झाली आहे, दुःखी आहे आणि आसरा शोधते आहे—तिला माझ्याकडे घेऊन ये.'
तादृग्रूपं च पश्यामि विद्योतयति मे गृहम्। उन्मत्तवेषा कल्याणी श्रीरिवायतलोचना
माझ्या घरात अशी सुंदरता मी पाहत आहे की, ती घर उजळून टाकते. वेड्यासारखा पोशाख असला तरी, ही शुभ्र डोळ्यांची स्त्री जणू लक्ष्मीच आहे.
सा जनं वारयित्वा तं प्रासादतलमुत्तमम्। आरोप्य विस्मिता राजन्दमयन्तीमपृच्छत
मग लोकांना थांबवून, धाईने तिला राजवाड्याच्या उंच मजल्यावर नेले आणि आश्चर्यचकित होऊन राणीने दमयंतीला विचारले.
एवमप्यसुखाविष्टा बिभर्षि परमं वपुः। भासि विद्युदिवाभ्रेषु शंस मे काऽसिकस्य वा
तुला इतका दुःखाचा वेढा असूनसुद्धा, तुझं रूप फारच तेजस्वी आहे. तू जणू काही दिवसा आकाशात वीज चमकावी तशी दिसतेस. मला सांग, तू कोण आहेस? तू काशीराजाची राणी आहेस का?
न हि ते मानुषं रूपं भूषणैरपि वर्जितम्। असहाया नरेभ्यश्च नोद्विजस्यमरप्रभे
तुझं रूप माणसांसारखं वाटत नाही, अगदी दागिन्यांशिवायसुद्धा. तू इथे एकटी असूनही, तुला माणसांची भीती नाही, आणि तुझं तेज देवांसारखं आहे.
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या भैमी वचनमब्रवीत्। मानुषीं मां विजानीहि भर्तारं समनुव्रताम्
तिचं हे बोलणं ऐकून भीमाची कन्या म्हणाली, 'माझं खरं रूप माणसाचंच आहे. मी माझ्या पतीच्या सेवेची नेहमीच निष्ठा राखते.'
सैरन्ध्रीं जातिसंपन्नां भुजिष्यां कामवासिनीम्। फलमूलाशनामेकां यत्रसायंप्रतिश्रयाम्
मी सैरंध्री आहे, चांगल्या कुळात जन्मलेली, पूर्वी मालकीण होते, आता माझ्या इच्छेनुसार जगते. मी फळं-मुळं खाऊन जगते, एकटीच असते, आणि रोज संध्याकाळी कुठेही आसरा घेते.
असङ्ख्येयगुणो भर्ता मां च नित्यमनुव्रतः। भक्ताऽहमपि तं वीरं छायेवानुगता पथि
माझा पती असंख्य गुणांनी युक्त आहे आणि तो नेहमी माझ्यावर प्रेम करतो. मीही त्याच्यावर नितांत भक्ती ठेवते, जणू सावलीसारखी त्याच्या मागे मागे चालते.
तस्य दैवात्प्रसङ्गोऽभूदतिमात्रं सुदेवने। द्यूते स निर्जितश्चैव वनमेक उपेयिवान्
दुर्दैवाने, त्याला एका मोठ्या संकटाचा सामना करावा लागला. तो जुगारात हरला आणि एकटाच जंगलात गेला.
तमेकवसनच्छन्नमुन्म्तमिव विह्वलम्। आश्वासयन्ती भर्तारमहमप्यगमं वनम्
माझा पती एकच वस्त्र घालून, वेड्यासारखा व्याकुळ झाला होता. मी त्याला धीर देत त्याच्या मागे जंगलात गेले.
स कदाचिद्वने वीरः कस्मिंश्चित्कारणान्तरे। क्षुत्परीतस्तु विमना वासश्चैकं व्यसर्जयत्
एकदा, जंगलात असताना, कोणत्यातरी कारणाने तो वीर उपाशी आणि दुःखी झाला, आणि त्याने आपलं एकमेव वस्त्र बाजूला ठेवलं.
तमेकवसना नग्नमुन्मत्तवदचेतसम्। अनुव्रजन्ती बहुला न स्वपामि निशाः सदा
मी त्याच्या मागे मागे जाते, तो एकच वस्त्र घालून, कधी कधी नग्न अवस्थेत, वेड्यासारखा असतो. मी नेहमी त्याच्यासोबत असते, आणि रात्री कधीच झोपत नाही.
ततो बहुतिथे काले सुप्तामुत्सृज्य मां क्वचित्। वाससोऽर्धं परिच्छिद्य त्यक्तवान्मामनागसम्
खूप दिवसांनी, एकदा मी झोपले असताना, त्याने आपलं वस्त्र अर्धं फाडून, मला काहीही न सांगता, मला सोडून गेला.
तं मार्गमाणा भर्तारं दह्यमाना दिवानिशम्। न विन्दाम्यमरप्रख्यं प्रियं प्राणेश्वरं प्रभुम्
मी माझ्या पतीचा शोध घेत आहे, दिवस-रात्र व्याकुळतेने जळते आहे, पण देवासारखा माझा प्रिय, माझा स्वामी मला कुठेच सापडत नाही.
इत्युक्त्वा साऽनवद्याङ्गी राजमातरमप्युत। स्थिताऽश्रुपरिपूर्णाक्षी वेपमाना सुदुःखिता
असं म्हणून, ती निष्पाप स्त्री, डोळ्यातून अश्रू वाहत, थरथरत आणि फारच दुःखी होऊन राणीच्या समोर उभी राहिली.
तामश्रुपरिपूर्णाक्षीं विलपन्तीं तथा बहु। राजमाताऽब्रवीदार्ता भैमीमार्तस्वरां स्वयम्
तिच्या डोळ्यातून अश्रू वाहताना, ती अनेक प्रकारे रडताना पाहून, राणीही दुःखी झाली आणि भीमाच्या कन्येला दुःखाने भरलेल्या स्वरात म्हणाली.
वस त्वमिह कल्याणि प्रीतिर्मे परमा त्वयि। मृगयिष्यन्ति ते भद्रे भर्तारं पुरुषा मम
माझ्या प्रिय, तू इथेच राहा. मला तुझ्यावर खूप प्रेम आहे. माझे लोक तुझ्या पतीचा शोध घेतील, सौम्य स्त्री.
अपि वा स्वयमागच्छेत्परिधावन्नितस्ततः। इहैव वसती भद्रे भर्तारमुपलप्स्यसे
किंवा कदाचित तुझा पती स्वतःच इकडेतिकडे फिरत इथे येईल. तू इथेच राहिलीस, तर तुला तुझा पती नक्कीच सापडेल.
राजमातुर्वचः श्रुत्वा दमयन्ती वचोऽब्रवीत्। समयेनोत्सहे वस्तुं त्वि वीरप्रजायिनि
राणीचे बोलणे ऐकून दमयंती म्हणाली, 'वीरांची माता, तुझ्या अटी मान्य असतील तर मी इथे राहू शकते.'
उच्छिष्टं नैव भुञ्जीयां न कुर्यां पादधावनम्। न चाहं पुरुषानन्यान्प्रभाषेयं कथंचन
मी कधीच उरलेलं अन्न खाणार नाही, कुणाचे पाय धुणार नाही, आणि मी इतर कोणत्याही पुरुषाशी कोणत्याही प्रकारे बोलणार नाही.
प्रार्थयेद्यदि मां कश्चिद्दण्ड्यस्ते स पुमान्भवेत्। वध्यश्च ते सकृन्मन्द इतिमे व्रतमाहितम्
कोणताही पुरुष जर माझ्यावर वाईट हेतूने आला, तर त्याला शिक्षा द्यावी, आणि जर तो पुन्हा तसंच वागला, तर त्याला ठार मारावं — हे माझं व्रत आहे.
भर्तुरन्वेषणार्थं तु पश्येयं ब्राह्मणानहम्। यद्येवमिह वत्स्यामि त्वत्सकाशे न संशयः। अतोऽन्यथा न मे वासो वर्तते हृदये क्वचित्
माझ्या पतीचा शोध घेण्यासाठी मी ब्राह्मणांना भेटले असते; पण जर असंच असेल, तर मी नक्कीच तुझ्याजवळच राहीन. याशिवाय, माझ्या मनाला दुसरीकडे कुठेही थांबता येणार नाही.
इत्युक्ता दमयन्त्या तु राजमातेदमब्रवीत्। सर्वमेतत्करिष्यामि दिष्ट्या ते व्रतमीदृशम्
दमयंतीने असं म्हटल्यावर, राणीने तिला उत्तर दिलं, "हे सर्व मी करीन; तुझं व्रत किती उत्तम आहे, हे पाहून मला आनंद झाला."
एवमुक्त्वा ततो भैमीं राजमाता विशांपते। उवाचेदं दुहितरं सुनन्दां नाम भारत
असं म्हणून, राजमाता मग भीमराजाची कन्या सुनंदा हिला म्हणाली.
सैरन्ध्रीमभिजानीष्व सुनन्दे देवरूपिणीम्। वयसा तुल्यतां प्राप्ता सखी तव भवत्वियम्। एतया सह मोदस्व निरुद्विग्रमना सदा
सुनंदे, हिला सैरंध्री ओळख, ही देवतासमान रूपाची आहे. वयाने तुझ्याच वयाची आहे, ती तुझी सखी होऊ दे. तिच्यासोबत नेहमी आनंदाने, चिंता न करता राहा.
ततः परमसंहृष्टा सुनन्दा गृहणागमत्। दमयन्तीमुपादाय सखीभिः परिवारिता
मग सुनंदा अत्यंत आनंदाने, आपल्या मैत्रिणींना घेऊन दमयंतीला सोबत घेऊन आपल्या घरात गेली.
सहसा न्यवसद्राजन्राजपुत्र्या सुनन्दया। चिन्तयन्ती नलं वीरमनिशं वामलोचना
राजकुमारी सुनंदेसोबत, कमलासारख्या डोळ्यांची दमयंती तिथे राहू लागली आणि दिवस-रात्र वीर नलाचा विचार करत राहिली.