अशोचत्तत्र वैदर्भी किंनु मे दुष्कतं कृतम्। योपि मे निर्जनेऽरण्ये संप्राप्तोऽयं जनार्णवः
त्या ठिकाणी विदर्भकन्या दुःखाने म्हणाली, 'मी असे काय पाप केले की, या निर्जन अरण्यात माझ्यावर एवढा मोठा लोकसमुदाय ओढवला?'
स हतो हस्तियूथेन मन्दभाग्यान्ममैव तत्। प्राप्तव्यं सुचिरं दुःखं नूनमद्यापि वै मया
तो हत्तींच्या कळपामुळे मारला गेला—माझ्या दुर्दैवामुळे हे दुःख मला अजूनही आणि बरेच दिवस भोगावे लागणार आहे.
नाप्राप्तकालो म्रियते श्रुतं वृद्धानुशासनम्। या नाहमद्य मृदिता हस्तियूथेन दुःखिता
कोणाच्याही मृत्यूची वेळ येण्याआधी तो मरत नाही, हे वडिलधाऱ्यांचे शिकवण आहे. आज मी हत्तींच्या कळपाखाली सुद्धा वाचले, कारण माझा काळ आलेला नाही.
न ह्यदैवकृतंकिंचिन्नराणामिह विद्यते। न च मे बालभावेऽपि किंचित्पापकृतं कृतम्
या जगात माणसांवर जे काही घडते ते नशिबामुळेच होते; आणि मी लहानपणीही कधीच कोणतेही पाप केलेले नाही.
कर्मणा मनसा वाचा यदिदं दुःखमागतम्। मन्ये स्वयंवरकृतेलोकपाला समागताः
कर्म, मन किंवा वाणीने माझ्यावर जे दुःख आले आहे, ते बहुधा माझ्या स्वयंवराला आलेल्या देवतांमुळेच असेल.
प्रत्याख्याता मया तत्र नलस्यार्थाय देवताः। नूनं तेषां प्रभावेन वियोगं प्राप्तवत्यहम्
त्या वेळी मी नलासाठी देवतांना नाकारले; त्यांच्या सामर्थ्यामुळेच कदाचित मला हा विरह सहन करावा लागत आहे.
एवमादीनि दुःखार्ता सा विलप्य वराङ्गना। प्रलापानि तदा तानि दमयन्ती पतिव्रता
अशा प्रकारे दुःखाने व्याकुळ झालेली ती पतिव्रता दमयंती अशा अनेक आर्त विलाप करू लागली.
हतशेषैः सह तदा ब्राह्मणैर्वेदपारगैः। अगच्छद्राजशार्दूल दुःखशोकपरायणा
मग त्या वेळी वाचलेल्या वेदपारंगत ब्राह्मणांसोबत, दुःख आणि शोकाने भरलेली ती राजन, तिथून निघून गेली.
गच्छन्ती सा चिराद्बाला पुरमासादयन्महत्। सायाह्नि चेदिराजस् सुबाहोः सत्यवादिनः
खूप दिवस चालत चालत, ती तरुणी एका मोठ्या नगरात पोहोचली. संध्याकाळी ती सत्यवंत आणि प्रसिद्ध चेदिराज सुभाहू यांच्या नगरीत आली.
सा तु तच्चारुसर्वाङ्गी सुबाहोस्तुङ्गगोपुरम्।' वस्त्रार्धेन च संवीता प्रविवेश पुरोत्तमम्
ती सुंदर अंगाची स्त्री, अर्ध्या वस्त्राने झाकलेली, सुभाहूच्या उंच गडद्वारातून त्या भव्य नगरीत शिरली.
तां विह्वलां कृशां दीनां मुक्तकेशीममार्जिताम्। उन्मत्तामिव गच्छन्तीं ददृशुः पुरवासिनः
ती व्याकुळ, कृश, दुःखी, मोकळ्या केसांची आणि वेडीसारखी वाटणारी चालताना नगरातील लोकांनी पाहिली.
प्रविशन्तीं तु तां दृष्ट्वा चेदिराजपुरीं तदा। अनुजग्मुस्तत्र बाला ग्रामिपुत्राः कुतूहलात्
ती चेदिराजाच्या नगरीत शिरताना पाहून, गावातील मुले कुतूहलाने तिच्या मागे गेली.
सा तैः परिवृताऽगच्छत्समीपं राजवेश्मनः। तां प्रासादगताऽपश्यद्राजमाता जनैर्वृताम्
त्या मुलांनी वेढलेली ती राजवाड्याजवळ आली. लोकांनी वेढलेली ती पाहून राणीने तिला प्रासादातून पाहिले.
धात्रीमुवाच च्छैनामानयेह ममान्तिकम्। जनेन क्लिश्यते बाला दुःखिता शरणार्थिनी
राणीने आपल्या धाईला सांगितले, 'ही मुलगी लोकांनी त्रस्त झाली आहे, दुःखी आहे आणि आसरा शोधते आहे—तिला माझ्याकडे घेऊन ये.'
तादृग्रूपं च पश्यामि विद्योतयति मे गृहम्। उन्मत्तवेषा कल्याणी श्रीरिवायतलोचना
माझ्या घरात अशी सुंदरता मी पाहत आहे की, ती घर उजळून टाकते. वेड्यासारखा पोशाख असला तरी, ही शुभ्र डोळ्यांची स्त्री जणू लक्ष्मीच आहे.
सा जनं वारयित्वा तं प्रासादतलमुत्तमम्। आरोप्य विस्मिता राजन्दमयन्तीमपृच्छत
मग लोकांना थांबवून, धाईने तिला राजवाड्याच्या उंच मजल्यावर नेले आणि आश्चर्यचकित होऊन राणीने दमयंतीला विचारले.
एवमप्यसुखाविष्टा बिभर्षि परमं वपुः। भासि विद्युदिवाभ्रेषु शंस मे काऽसिकस्य वा
तुला इतका दुःखाचा वेढा असूनसुद्धा, तुझं रूप फारच तेजस्वी आहे. तू जणू काही दिवसा आकाशात वीज चमकावी तशी दिसतेस. मला सांग, तू कोण आहेस? तू काशीराजाची राणी आहेस का?
न हि ते मानुषं रूपं भूषणैरपि वर्जितम्। असहाया नरेभ्यश्च नोद्विजस्यमरप्रभे
तुझं रूप माणसांसारखं वाटत नाही, अगदी दागिन्यांशिवायसुद्धा. तू इथे एकटी असूनही, तुला माणसांची भीती नाही, आणि तुझं तेज देवांसारखं आहे.
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या भैमी वचनमब्रवीत्। मानुषीं मां विजानीहि भर्तारं समनुव्रताम्
तिचं हे बोलणं ऐकून भीमाची कन्या म्हणाली, 'माझं खरं रूप माणसाचंच आहे. मी माझ्या पतीच्या सेवेची नेहमीच निष्ठा राखते.'
सैरन्ध्रीं जातिसंपन्नां भुजिष्यां कामवासिनीम्। फलमूलाशनामेकां यत्रसायंप्रतिश्रयाम्
मी सैरंध्री आहे, चांगल्या कुळात जन्मलेली, पूर्वी मालकीण होते, आता माझ्या इच्छेनुसार जगते. मी फळं-मुळं खाऊन जगते, एकटीच असते, आणि रोज संध्याकाळी कुठेही आसरा घेते.
असङ्ख्येयगुणो भर्ता मां च नित्यमनुव्रतः। भक्ताऽहमपि तं वीरं छायेवानुगता पथि
माझा पती असंख्य गुणांनी युक्त आहे आणि तो नेहमी माझ्यावर प्रेम करतो. मीही त्याच्यावर नितांत भक्ती ठेवते, जणू सावलीसारखी त्याच्या मागे मागे चालते.
तस्य दैवात्प्रसङ्गोऽभूदतिमात्रं सुदेवने। द्यूते स निर्जितश्चैव वनमेक उपेयिवान्
दुर्दैवाने, त्याला एका मोठ्या संकटाचा सामना करावा लागला. तो जुगारात हरला आणि एकटाच जंगलात गेला.
तमेकवसनच्छन्नमुन्म्तमिव विह्वलम्। आश्वासयन्ती भर्तारमहमप्यगमं वनम्
माझा पती एकच वस्त्र घालून, वेड्यासारखा व्याकुळ झाला होता. मी त्याला धीर देत त्याच्या मागे जंगलात गेले.
स कदाचिद्वने वीरः कस्मिंश्चित्कारणान्तरे। क्षुत्परीतस्तु विमना वासश्चैकं व्यसर्जयत्
एकदा, जंगलात असताना, कोणत्यातरी कारणाने तो वीर उपाशी आणि दुःखी झाला, आणि त्याने आपलं एकमेव वस्त्र बाजूला ठेवलं.
तमेकवसना नग्नमुन्मत्तवदचेतसम्। अनुव्रजन्ती बहुला न स्वपामि निशाः सदा
मी त्याच्या मागे मागे जाते, तो एकच वस्त्र घालून, कधी कधी नग्न अवस्थेत, वेड्यासारखा असतो. मी नेहमी त्याच्यासोबत असते, आणि रात्री कधीच झोपत नाही.
ततो बहुतिथे काले सुप्तामुत्सृज्य मां क्वचित्। वाससोऽर्धं परिच्छिद्य त्यक्तवान्मामनागसम्
खूप दिवसांनी, एकदा मी झोपले असताना, त्याने आपलं वस्त्र अर्धं फाडून, मला काहीही न सांगता, मला सोडून गेला.
तं मार्गमाणा भर्तारं दह्यमाना दिवानिशम्। न विन्दाम्यमरप्रख्यं प्रियं प्राणेश्वरं प्रभुम्
मी माझ्या पतीचा शोध घेत आहे, दिवस-रात्र व्याकुळतेने जळते आहे, पण देवासारखा माझा प्रिय, माझा स्वामी मला कुठेच सापडत नाही.
इत्युक्त्वा साऽनवद्याङ्गी राजमातरमप्युत। स्थिताऽश्रुपरिपूर्णाक्षी वेपमाना सुदुःखिता
असं म्हणून, ती निष्पाप स्त्री, डोळ्यातून अश्रू वाहत, थरथरत आणि फारच दुःखी होऊन राणीच्या समोर उभी राहिली.
तामश्रुपरिपूर्णाक्षीं विलपन्तीं तथा बहु। राजमाताऽब्रवीदार्ता भैमीमार्तस्वरां स्वयम्
तिच्या डोळ्यातून अश्रू वाहताना, ती अनेक प्रकारे रडताना पाहून, राणीही दुःखी झाली आणि भीमाच्या कन्येला दुःखाने भरलेल्या स्वरात म्हणाली.
वस त्वमिह कल्याणि प्रीतिर्मे परमा त्वयि। मृगयिष्यन्ति ते भद्रे भर्तारं पुरुषा मम
माझ्या प्रिय, तू इथेच राहा. मला तुझ्यावर खूप प्रेम आहे. माझे लोक तुझ्या पतीचा शोध घेतील, सौम्य स्त्री.