रत्नराशिर्विशीर्णोऽयं गृह्णीध्वं किं प्रधावत। सामान्यमेतद्द्रविणं न मिथ्या वचनं मम
इथे रत्नांचा ढीग विखुरलेला आहे—घ्या, मग पळता का? हे धन सर्वांचं आहे; माझं बोलणं खोटं नाही.
पुनरेवाभिधास्यामि चिन्तयध्वं सुकातराः। एवमेवाभिभाषन्तो विद्रवन्ति भयात्तदा
मी पुन्हा सांगतो—सावधपणे विचार करा, सुखासाठी आतुर असणाऱ्यांनो. असं बोलत असतानाच ते सगळे भीतीने पळाले.
तस्मिंस्तथा वर्तमाने दारुणे जनसंक्षये। दमयन्ती च बुबुधे भयसंत्रस्तमानसा। अपश्यद्वैशसं तत्र सर्वलोकभयंकरम्
अशा भयंकर लोकनाशाच्या वेळी, दमयंतीच्या मनात भीती भरली आणि तिला तिथे झालेली ती भीषण आपत्ती समजली, जी सगळ्यांना घाबरवणारी होती.
अदृष्टपूर्वं तद्दृष्ट्वा बाला पद्मनिभेक्षणा। संसक्तवदनाश्वासा उत्तस्थौ भयविह्वला
ती पद्मासारख्या डोळ्यांची तरुणी, असं पूर्वी कधीच न पाहिलेलं पाहून, भीतीने थरथरत, श्वास अडकलेला, उठून उभी राहिली.
ये तु तत्र विनिर्मुक्ताः सार्थात्केचिदविक्षताः। तेऽब्रुवन्सहिताः सर्वे कस्येदं कर्मणः फलम्
पण जे काही लोक त्या साऱ्थातून सुखरूप वाचले, ते सगळे एकत्र येऊन म्हणाले, 'हे कुणाच्या कर्माचं फळ आहे?'
नूनं न पूजितोऽस्माभिर्मणिभद्रो महायशाः। तथा यक्षाधिपः श्रीमान्न वै वैश्रवणः प्रभुः
आपण मणिभद्राचं, त्या प्रसिद्ध आणि तेजस्वी यक्षाधिपतीचं, किंवा श्रीमंत वैश्रवणाचं पूजन केलं नाही असं दिसतं.
न पूजा विघ्रकर्तॄणामथवा प्रथमं कृता
आपण साऱ्थाचे रक्षण करणाऱ्यांचंही आधी पूजन केलं नाही.
शकुनानां फलं वाऽथ विपरीतिमिदं ध्रुवम्। ग्रहा न विपरीतास्तु किमन्यदिदमागतम्
किंवा कदाचित हे पक्ष्यांच्या अपशकुनाचं फळ असावं, किंवा काही उलट घडलं असावं; ग्रह वाईट नाहीत—मग हे दुसरं काय घडलं असेल?
अपरे त्वब्रुवन्दीना ज्ञातिद्रव्यविनाकृता। याऽसावद्य महासार्थे नारी ह्युन्मत्तदर्शना
पण काही इतर लोक, जे नातेवाईक आणि संपत्ती गमावून दुःखी झाले होते, म्हणाले, 'ती जी मोठ्या साऱ्थात दिसली, वेड्यासारखी वाटणारी बाई—'
प्रविष्टा विकृताकारा कृत्वा रूपममानुषम्। तयैवं विहिता पूर्वं माया परमदारुणा
'ती विचित्र रूप घेऊन, माणसासारखी नसलेली आकृती करून आत आली; तिच्यामुळेच ही भयंकर माया घडली असावी.'
राक्षसी वा ध्रुवं यक्षी पिशाची वा भयंकरी। तस्याः सर्वमिदं पापं नात्र कार्या विचारणा
'ती नक्कीच राक्षसी, यक्षी किंवा भीतीदायक पिशाच्च असावी; हे सगळं पाप तिचंच आहे—यात काहीच शंका नाही.'
यदि पश्याम तां पापां सार्थघ्नीं नैकदुःखदाम्। लोष्टभिः पांसुभिश्चैव तृणैः काष्ठैश्च मुष्टिभिः। अवश्यमेव हन्यामः सार्थस्य किल कृत्यकाम्
'जर ती पापी, साऱ्थाचा नाश करणारी, अनेक दुःख देणारी बाई दिसली, तर आपण तिला माती, धूळ, गवत, काठी किंवा मुठीने मारून टाकायलाच हवं—साऱ्थाच्या भल्यासाठी.'
दमयन्ती तु तच्छ्रुत्वा वाक्यं तेषां सुदारुणम्। ह्रीता भीता च संविग्रा प्राद्रवद्यत्र काननम्
पण दमयंतीने त्यांची ती भीषण वचने ऐकून, लाजून, घाबरून आणि व्याकुळ होऊन जंगलात पळ काढला.
आशङ्कमाना तत्पापमात्मानं पर्यदेवयत्
त्या पापाची भीती वाटून, तिने स्वतःचं दु:ख मनात धरलं.
अहो ममोपरि विधेः संरम्भो दारुणो महान्। नानुबध्नाति कुशलं कस्येदं कर्मणः फलम्
'अरे, माझ्यावर विधात्याचा किती भयंकर आणि मोठा राग ओढवला! हे कुणाच्या कर्माचं फळ आहे, ज्यामुळे काहीच चांगलं घडत नाही?'
न स्मराम्यशुभं किंचित्कृतं कस्यचिदण्वपि। कर्मणा मनसा वाचा कस्येदं कर्मणः फलम्
'मी कोणालाही, अगदी थोडंसुद्धा, वाईट कधी केलं असं आठवत नाही—कर्माने, मनाने किंवा वाणीने. हे कुणाच्या कर्माचं फळ आहे?'
नूनं जन्मान्तरकृतं पापां माऽऽपतितं महत्। अपश्चिमामिमां कष्टामापदं प्राप्तवत्यहम्
'नक्कीच मागच्या जन्मात केलं गेलेलं मोठं पाप आता माझ्यावर आलं आहे, आणि मी या शेवटच्या, भयंकर संकटात सापडले आहे.'
भर्तृराज्यापहरणं स्वजनाच्च रपराजयः। भर्त्रा सह वियोगश्च तनयाभ्यां च विच्युतिः। निर्नाथता वने वासो बहुव्यालनिषेविते
'पतीचं राज्य गमावणं, आप्तांचं पराभूत होणं, पतीपासून वेगळं होणं, मुलांपासून दूर होणं, कोणाचंही रक्षण नसणं, आणि अनेक हिंस्त्र प्राण्यांनी भरलेल्या जंगलात राहणं—'
अथापरेद्युः संप्राप्ते हतशिष्टा जनास्तदा। वनगुल्माद्विनिष्क्रम्य शोचन्ते वैशसं कृतम्। भ्रातरं पितरं पुत्रं सखायं च नराधिप
मग दुसऱ्या दिवशी वाचलेले लोक झाडाझुडपांतून बाहेर आले आणि घडलेल्या हत्याकांडावर शोक करू लागले. राजन, त्यांनी आपले भाऊ, वडील, मुले आणि मित्र यांचा हळहळ करत दुःख व्यक्त केले.
हन्यमाने तदा सार्थे दमयन्ती शुचिस्मिता। ब्राह्मणैः सहिता तत्रवने तु न विनाशिता
त्या वेळी, जेव्हा सारा काफिला मारला जात होता, तेव्हा शुद्ध हास्य असलेली दमयंती ब्राह्मणांसोबत त्या जंगलात होती आणि ती वाचली.
अशोचत्तत्र वैदर्भी किंनु मे दुष्कतं कृतम्। योपि मे निर्जनेऽरण्ये संप्राप्तोऽयं जनार्णवः
त्या ठिकाणी विदर्भकन्या दुःखाने म्हणाली, 'मी असे काय पाप केले की, या निर्जन अरण्यात माझ्यावर एवढा मोठा लोकसमुदाय ओढवला?'
स हतो हस्तियूथेन मन्दभाग्यान्ममैव तत्। प्राप्तव्यं सुचिरं दुःखं नूनमद्यापि वै मया
तो हत्तींच्या कळपामुळे मारला गेला—माझ्या दुर्दैवामुळे हे दुःख मला अजूनही आणि बरेच दिवस भोगावे लागणार आहे.
नाप्राप्तकालो म्रियते श्रुतं वृद्धानुशासनम्। या नाहमद्य मृदिता हस्तियूथेन दुःखिता
कोणाच्याही मृत्यूची वेळ येण्याआधी तो मरत नाही, हे वडिलधाऱ्यांचे शिकवण आहे. आज मी हत्तींच्या कळपाखाली सुद्धा वाचले, कारण माझा काळ आलेला नाही.
न ह्यदैवकृतंकिंचिन्नराणामिह विद्यते। न च मे बालभावेऽपि किंचित्पापकृतं कृतम्
या जगात माणसांवर जे काही घडते ते नशिबामुळेच होते; आणि मी लहानपणीही कधीच कोणतेही पाप केलेले नाही.
कर्मणा मनसा वाचा यदिदं दुःखमागतम्। मन्ये स्वयंवरकृतेलोकपाला समागताः
कर्म, मन किंवा वाणीने माझ्यावर जे दुःख आले आहे, ते बहुधा माझ्या स्वयंवराला आलेल्या देवतांमुळेच असेल.
प्रत्याख्याता मया तत्र नलस्यार्थाय देवताः। नूनं तेषां प्रभावेन वियोगं प्राप्तवत्यहम्
त्या वेळी मी नलासाठी देवतांना नाकारले; त्यांच्या सामर्थ्यामुळेच कदाचित मला हा विरह सहन करावा लागत आहे.
एवमादीनि दुःखार्ता सा विलप्य वराङ्गना। प्रलापानि तदा तानि दमयन्ती पतिव्रता
अशा प्रकारे दुःखाने व्याकुळ झालेली ती पतिव्रता दमयंती अशा अनेक आर्त विलाप करू लागली.
हतशेषैः सह तदा ब्राह्मणैर्वेदपारगैः। अगच्छद्राजशार्दूल दुःखशोकपरायणा
मग त्या वेळी वाचलेल्या वेदपारंगत ब्राह्मणांसोबत, दुःख आणि शोकाने भरलेली ती राजन, तिथून निघून गेली.
गच्छन्ती सा चिराद्बाला पुरमासादयन्महत्। सायाह्नि चेदिराजस् सुबाहोः सत्यवादिनः
खूप दिवस चालत चालत, ती तरुणी एका मोठ्या नगरात पोहोचली. संध्याकाळी ती सत्यवंत आणि प्रसिद्ध चेदिराज सुभाहू यांच्या नगरीत आली.
सा तु तच्चारुसर्वाङ्गी सुबाहोस्तुङ्गगोपुरम्।' वस्त्रार्धेन च संवीता प्रविवेश पुरोत्तमम्
ती सुंदर अंगाची स्त्री, अर्ध्या वस्त्राने झाकलेली, सुभाहूच्या उंच गडद्वारातून त्या भव्य नगरीत शिरली.