[अथापश्यत सार्थं तं सार्थजान्सुबहून्गजान्
मग त्या हत्तींच्या कळपाने तो साऱ्थ आणि व्यापाऱ्यांचे अनेक हत्ती पाहिले.
ते तान्ग्राम्यगजान्दृष्ट्वा सर्वे वनगजास्तदा। समाद्रवन्त वेगेन जिघांसन्तो मदोत्कटाः
ते सर्व वन्य हत्ती, गावातील हत्ती पाहताच, मदाने भरलेले, वेगाने धावत गेले आणि त्यांना ठार मारण्याचा प्रयत्न करू लागले.
तेषामापततां वेगः करिणां दुःसहोऽभवत्। नगाग्रादिव शीर्णानां शृङ्गाणां पततां क्षितौ। स्पन्दतामपि नागानां मार्गा नष्टा वनोद्भवाः ।।]
त्या धावणाऱ्या हत्तींचा जोर असह्य होता, जणू पर्वतशिखरे खाली कोसळावीत तसा. घाबरलेल्या हत्तींच्या पावलांनी जंगलातील वाटाही हरवल्या.
मार्गं संरुद्ध्य संसुप्तं पद्मिन्याः सार्थमुत्तमम्। ते तं ममर्दुः सहसा वेष्टमानं महीतले
मग त्या वन्य हत्तीांनी, कमळाच्या तळ्याजवळ झोपलेल्या त्या साऱ्थाचा मार्ग अडवून, अचानक जमिनीवर लोळणाऱ्या सर्वांना पायदळी तुडवले.
महारवं प्रमुञ्चतो वद्ध्यन्ते शरणार्थिनः। वनगुल्मांश्च धावन्तो निद्रया महतो भयात्
आश्रय मागणारे मोठ्याने ओरडू लागले, पण त्यांना ठार मारण्यात आले; काही मोठ्या भीतीने आणि झोपेत जंगलातील झुडपांत पळाले.
केचिद्दन्तैः करैः केचित्केचित्पद्भ्यां हता गजैः
काहींना हत्तींच्या दातांनी, काहींना सोंडेने, तर काहींना पायांनी ठार करण्यात आले.
निहतोष्ट्राश्वबहुलाः पदातिजसंकुलाः। भयादाधावमानाश् परस्परहतास्तदा
उंट, घोडे मारले गेले, पायदळ लोकांनी जागा भरली होती; भीतीने पळताना, एकमेकांना धडकून अनेकजण पडले.
घोरान्नादान्विमुञ्चन्तो निपेतुर्धरणीतले। वृक्षेष्वासज्यसंभग्नाः पतिता विषमेषु च
भयंकर गर्जना करत, ते जमिनीवर कोसळले; काही झाडांवर आदळून तुटले, काही खडतर जागी पडले.
एवंप्रकारैर्बहुभिर्दैवेनाक्रम्य हस्तिभिः। राजन्विनिहतं सर्वं समृद्धं सार्थमण्डलम्
राजा, अशा अनेक प्रकारांनी, त्या हत्तींच्या आक्रमणाने, संपूर्ण समृद्ध साऱ्थाचा नाश झाला, जणू दैवानेच ठरवल्यासारखा.
आरावः सुमहांश्चासीत्रैलोक्यभयकारकः। एषोऽग्निरुत्थितः कष्टस्त्रायध्वं धावताऽधुना
तीनही लोकांना घाबरवणारा मोठा गोंधळ उठला – "ही भयंकर आग लागली आहे! स्वतःचा जीव वाचवा, लगेच पळा!"
रत्नराशिर्विशीर्णोऽयं गृह्णीध्वं किं प्रधावत। सामान्यमेतद्द्रविणं न मिथ्या वचनं मम
इथे रत्नांचा ढीग विखुरलेला आहे—घ्या, मग पळता का? हे धन सर्वांचं आहे; माझं बोलणं खोटं नाही.
पुनरेवाभिधास्यामि चिन्तयध्वं सुकातराः। एवमेवाभिभाषन्तो विद्रवन्ति भयात्तदा
मी पुन्हा सांगतो—सावधपणे विचार करा, सुखासाठी आतुर असणाऱ्यांनो. असं बोलत असतानाच ते सगळे भीतीने पळाले.
तस्मिंस्तथा वर्तमाने दारुणे जनसंक्षये। दमयन्ती च बुबुधे भयसंत्रस्तमानसा। अपश्यद्वैशसं तत्र सर्वलोकभयंकरम्
अशा भयंकर लोकनाशाच्या वेळी, दमयंतीच्या मनात भीती भरली आणि तिला तिथे झालेली ती भीषण आपत्ती समजली, जी सगळ्यांना घाबरवणारी होती.
अदृष्टपूर्वं तद्दृष्ट्वा बाला पद्मनिभेक्षणा। संसक्तवदनाश्वासा उत्तस्थौ भयविह्वला
ती पद्मासारख्या डोळ्यांची तरुणी, असं पूर्वी कधीच न पाहिलेलं पाहून, भीतीने थरथरत, श्वास अडकलेला, उठून उभी राहिली.
ये तु तत्र विनिर्मुक्ताः सार्थात्केचिदविक्षताः। तेऽब्रुवन्सहिताः सर्वे कस्येदं कर्मणः फलम्
पण जे काही लोक त्या साऱ्थातून सुखरूप वाचले, ते सगळे एकत्र येऊन म्हणाले, 'हे कुणाच्या कर्माचं फळ आहे?'
नूनं न पूजितोऽस्माभिर्मणिभद्रो महायशाः। तथा यक्षाधिपः श्रीमान्न वै वैश्रवणः प्रभुः
आपण मणिभद्राचं, त्या प्रसिद्ध आणि तेजस्वी यक्षाधिपतीचं, किंवा श्रीमंत वैश्रवणाचं पूजन केलं नाही असं दिसतं.
न पूजा विघ्रकर्तॄणामथवा प्रथमं कृता
आपण साऱ्थाचे रक्षण करणाऱ्यांचंही आधी पूजन केलं नाही.
शकुनानां फलं वाऽथ विपरीतिमिदं ध्रुवम्। ग्रहा न विपरीतास्तु किमन्यदिदमागतम्
किंवा कदाचित हे पक्ष्यांच्या अपशकुनाचं फळ असावं, किंवा काही उलट घडलं असावं; ग्रह वाईट नाहीत—मग हे दुसरं काय घडलं असेल?
अपरे त्वब्रुवन्दीना ज्ञातिद्रव्यविनाकृता। याऽसावद्य महासार्थे नारी ह्युन्मत्तदर्शना
पण काही इतर लोक, जे नातेवाईक आणि संपत्ती गमावून दुःखी झाले होते, म्हणाले, 'ती जी मोठ्या साऱ्थात दिसली, वेड्यासारखी वाटणारी बाई—'
प्रविष्टा विकृताकारा कृत्वा रूपममानुषम्। तयैवं विहिता पूर्वं माया परमदारुणा
'ती विचित्र रूप घेऊन, माणसासारखी नसलेली आकृती करून आत आली; तिच्यामुळेच ही भयंकर माया घडली असावी.'
राक्षसी वा ध्रुवं यक्षी पिशाची वा भयंकरी। तस्याः सर्वमिदं पापं नात्र कार्या विचारणा
'ती नक्कीच राक्षसी, यक्षी किंवा भीतीदायक पिशाच्च असावी; हे सगळं पाप तिचंच आहे—यात काहीच शंका नाही.'
यदि पश्याम तां पापां सार्थघ्नीं नैकदुःखदाम्। लोष्टभिः पांसुभिश्चैव तृणैः काष्ठैश्च मुष्टिभिः। अवश्यमेव हन्यामः सार्थस्य किल कृत्यकाम्
'जर ती पापी, साऱ्थाचा नाश करणारी, अनेक दुःख देणारी बाई दिसली, तर आपण तिला माती, धूळ, गवत, काठी किंवा मुठीने मारून टाकायलाच हवं—साऱ्थाच्या भल्यासाठी.'
दमयन्ती तु तच्छ्रुत्वा वाक्यं तेषां सुदारुणम्। ह्रीता भीता च संविग्रा प्राद्रवद्यत्र काननम्
पण दमयंतीने त्यांची ती भीषण वचने ऐकून, लाजून, घाबरून आणि व्याकुळ होऊन जंगलात पळ काढला.
आशङ्कमाना तत्पापमात्मानं पर्यदेवयत्
त्या पापाची भीती वाटून, तिने स्वतःचं दु:ख मनात धरलं.
अहो ममोपरि विधेः संरम्भो दारुणो महान्। नानुबध्नाति कुशलं कस्येदं कर्मणः फलम्
'अरे, माझ्यावर विधात्याचा किती भयंकर आणि मोठा राग ओढवला! हे कुणाच्या कर्माचं फळ आहे, ज्यामुळे काहीच चांगलं घडत नाही?'
न स्मराम्यशुभं किंचित्कृतं कस्यचिदण्वपि। कर्मणा मनसा वाचा कस्येदं कर्मणः फलम्
'मी कोणालाही, अगदी थोडंसुद्धा, वाईट कधी केलं असं आठवत नाही—कर्माने, मनाने किंवा वाणीने. हे कुणाच्या कर्माचं फळ आहे?'
नूनं जन्मान्तरकृतं पापां माऽऽपतितं महत्। अपश्चिमामिमां कष्टामापदं प्राप्तवत्यहम्
'नक्कीच मागच्या जन्मात केलं गेलेलं मोठं पाप आता माझ्यावर आलं आहे, आणि मी या शेवटच्या, भयंकर संकटात सापडले आहे.'
भर्तृराज्यापहरणं स्वजनाच्च रपराजयः। भर्त्रा सह वियोगश्च तनयाभ्यां च विच्युतिः। निर्नाथता वने वासो बहुव्यालनिषेविते
'पतीचं राज्य गमावणं, आप्तांचं पराभूत होणं, पतीपासून वेगळं होणं, मुलांपासून दूर होणं, कोणाचंही रक्षण नसणं, आणि अनेक हिंस्त्र प्राण्यांनी भरलेल्या जंगलात राहणं—'
अथापरेद्युः संप्राप्ते हतशिष्टा जनास्तदा। वनगुल्माद्विनिष्क्रम्य शोचन्ते वैशसं कृतम्। भ्रातरं पितरं पुत्रं सखायं च नराधिप
मग दुसऱ्या दिवशी वाचलेले लोक झाडाझुडपांतून बाहेर आले आणि घडलेल्या हत्याकांडावर शोक करू लागले. राजन, त्यांनी आपले भाऊ, वडील, मुले आणि मित्र यांचा हळहळ करत दुःख व्यक्त केले.
हन्यमाने तदा सार्थे दमयन्ती शुचिस्मिता। ब्राह्मणैः सहिता तत्रवने तु न विनाशिता
त्या वेळी, जेव्हा सारा काफिला मारला जात होता, तेव्हा शुद्ध हास्य असलेली दमयंती ब्राह्मणांसोबत त्या जंगलात होती आणि ती वाचली.