सत्यवान्धर्मवित्प्राज्ञः सत्यसंधोऽरिमर्दनः। ब्रह्मण्यो दैवतपरः श्रीमान्परपुरंजयः
तो नेहमी सत्य बोलतो, धर्म जाणतो, शहाणा आहे, दिलेला शब्द पाळतो, शत्रूंना हरवतो, ब्राह्मण आणि देव यांच्यावर भक्ती करतो, श्रीमंत आहे आणि दुसऱ्यांच्या नगरी जिंकणारा आहे.
नलो नाम नृपश्रेष्ठो देवराजसमद्युतिः। मम भर्ता विशालाक्षः पूर्णेन्दुवदनोऽरिहा
नल नावाचा हा राजांचा श्रेष्ठ राजा, ज्याचा तेज देवेंद्रासारखा आहे, तोच माझा पती आहे. त्याचे डोळे मोठे आहेत, चेहरा पूर्ण चंद्रासारखा आहे आणि तो शत्रूंचा नाश करणारा आहे.
आहर्ता क्रतुमुख्यानां वेदवेदाङ्गपारगः। सपत्नानां मृधे हन्ता रविसोमसमप्रभः
तो मुख्य यज्ञ करणारा, वेद आणि वेदांगांचा पारंगत, युद्धात प्रतिस्पर्ध्यांना हरवणारा, सूर्य-चंद्रासारखा तेजस्वी आहे.
स कैश्चिन्निकृतिप्रज्ञैरनार्यैरकृतात्मभिः। आहृय पृथिवीपालः सत्यधर्मपरायणः। देवनेकुशलैर्जिह्मैर्जितो राज्यं वसूनि च
तो राजा, जो नेहमी सत्य आणि धर्म यांना धरून राहतो, काही कपटी, नीच आणि दुष्ट माणसांनी फसवला गेला. जुगारात कुशल असलेल्या धूर्त लोकांनी त्याला फसवून त्याचे राज्य आणि संपत्ती हिरावून घेतली.
तस्य मामवगच्छध्वं भार्यां राजर्पभस्य वै। दमयन्तीति विख्यातां भर्तुर्दर्शनलालसाम्
त्या कीर्तीमान राजाची मी पत्नी आहे, हे जाणून घ्या. माझे नाव दमयंती आहे, आणि मी माझ्या पतीच्या दर्शनासाठी आतुर आहे.
सा वनानि गिरींश्चैव सरांसि सरितस्तथा। पल्वलानि च सर्वाणि तथाऽरण्यानि सर्वशः
ती स्त्री जंगल, डोंगर, तळी, नद्या, सर्व दलदली आणि सर्व अरण्ये भटकली आहे.
अन्वेपमाणआ भर्तारं नलं रणविशारदम्। महात्मानं कृतास्त्रं च विचरामीह दुःखिता
युद्धात कुशल, महान आणि अस्त्रविद्या जाणणाऱ्या नल या माझ्या पतीचा शोध घेत मी येथे दुःखी अवस्थेत भटकते आहे.
कच्चिद्भगवतां रम्यं तपोवनमिदं नृपः। भवेत्प्राप्तो नलो नाम निपधानां जनाधिपः
हे सुंदर तपोवनात, पुण्यवान लोकांच्या या आश्रमात, निषधांचा राजा नल आला आहे का?
यत्कृतेऽहमिदं दुःखं प्रपन्ना भृशदारुणम्। वनं प्रतियं धोरं शार्दूलमृगसेवितम्
त्याच्यासाठीच मी या भयंकर आणि कठीण जंगलात आले आहे, जेथे वाघ आणि हरणे वावरतात, आणि मोठ्या दुःखात पडले आहे.
यदि कैश्चिदहोरात्रैर्न द्रक्ष्यामि नलं नृपम्। आत्मानं श्रेयसा योक्ष्ये देहस्यास्य विमोक्षणात्
काही दिवसांत आणि रात्रींत मला नल राजा दिसला नाही, तर मी हे शरीर सोडून आत्म्याला परम कल्याणाशी एकरूप करीन.
कोनु मे जीवितेनार्थस्तमृते पुरुषर्षभम्। कथं भविष्याम्यद्याहं भर्तृशोकाभिपीडिता
त्या उत्तम पुरुषाशिवाय माझ्या जीवनाचा काय उपयोग? पतीच्या विरहाच्या दुःखाने मी कशी जगू?
तथा विलपतीमेकामरण्ये भीमनन्दिनीम्। दमयन्तीमथोचुस्ते तापसाः सत्यवादिनः
अशा प्रकारे एकटीच जंगलात विलाप करणारी, सद्गुणांची कीर्ती असलेली दमयंती, तिला सत्य बोलणाऱ्या तपस्व्यांनी संबोधले.
उदर्कस्तव कल्याणि कल्याणो भविता शुभे। वयं पश्याम तपसा क्षिप्रं द्रक्ष्यसि नैषधम्
हे शुभेच्छा असलेल्या स्त्री, तुझ्या पुढे शुभ आणि मंगल परिणाम येईल. आमच्या तपश्चर्येच्या बळावर आम्ही पाहतो की, तू लवकरच निषधांचा राजा पाहशील.
निपधानामधिपतिं नलं रिपुनिपातिनम्। भैमि धर्मभृतां श्रेष्ठं द्रक्ष्यसे विगतज्वरम्
तू निषधांचा राजा, शत्रूंचा पराभव करणारा, भीमकन्या, धर्मप्रियांमध्ये श्रेष्ठ, दुःखमुक्त नल पाहशील.
विमुक्तं सर्वपापेभ्यः सर्वरत्नसमन्वितम्। तदेव नगरं श्रेष्ठं प्रशासतमरिन्दमम्
जो सर्व पापांपासून मुक्त आहे, सर्व रत्नांनी संपन्न आहे, तोच उत्तम नगरावर राज्य करणारा आणि शत्रूंना हरवणारा आहे.
द्विपतां भयकर्तारं सुहृदां शोकनाशनम्। पतिमेष्यसि कल्याणि कल्याणाभिजनं नृपम्
शत्रूंमध्ये भीती निर्माण करणारा आणि मित्रांचे दुःख दूर करणारा, उत्तम वंशाचा राजा, तोच तुझा पती म्हणून तुला पुन्हा मिळेल, हे शुभेच्छा असलेल्या स्त्री.
एवमुक्त्वा नलस्येष्टां महिषीं पार्थिवात्मजाम्। अन्तर्हितास्तापसास्ते साग्निहोत्राश्रमास्तथा
नलाची प्रिय राणी, राजकन्येला असे सांगून, ते सर्व तपस्वी त्यांच्या यज्ञाग्नींसह आणि आश्रमासह तिथून अदृश्य झाले.
सा दृष्ट्वा महदाश्चर्यं विस्मिता ह्यभवत्तदा। दमयन्त्यनवद्याङ्गी वीरसेननृपस्नुषा
हे अद्भुत दृश्य पाहून, निष्कलंक रूप असलेली, वीरसेनाची सून दमयंती फारच आश्चर्यचकित झाली.
चिन्तयामास वैदर्भी किमेतद्दृष्टवत्यहम्
विदर्भराजकन्या विचार करू लागली, 'हे मी काय पाहिलं?'
किंनु स्वप्नो मया दृष्टः कोऽयंविधिरिहाभवत्। क्वनु ते तापसाः सर्वे क्व तदाश्रममण्डलम्
'मी स्वप्न पाहिलं का? इथे हे काय घडलं? ते सर्व तपस्वी कुठे गेले? तो आश्रमाचा परिसर कुठे आहे?'
क्व सा पुण्यजला रम्या नदी द्विजनिषेविता। क्वनु ते ह नगा हृद्याः फलपुष्पोपशोभिताः
'ती सुंदर, पुण्यवान, ब्राह्मणांनी वावरलेली नदी कुठे गेली? ते फळांनी आणि फुलांनी शोभलेले रम्य वृक्ष कुठे आहेत?'
इत्येवं नरशार्दूल विस्मिता कमलेक्षणा।' ध्यात्वा चिरं भीमसुता दमयन्ती शुचिस्मिता। भर्तृशोकपरा दीनाविवर्णवदनाऽभवत्
हे नऱ्यांमध्ये वाघासारख्या, कमळासारख्या डोळ्यांची दमयंती, आश्चर्याने हरवून गेली. भीमाची कन्या, निर्मळ हास्य असलेली, पतीच्या दुःखाने व्याकुळ होऊन, तिचा चेहरा फिकट आणि उदास झाला.
सा गत्वाऽथापरां भूमिं बाष्पसंदिग्धया गिरा। विललापाश्रुपूर्णाक्षी दृष्ट्वाऽशोकतरुं ततः
मग ती दुसऱ्या ठिकाणी गेली, डोळ्यात अश्रू आणि आवाज दाटून आला होता. तिथे अशोकवृक्ष पाहून, ती अश्रूंनी डोळे भरून रडू लागली.
उपगम्य तरुश्रेष्ठमशोकं पुष्पितं वने। पल्लवापीडितं हृद्यं विहङ्गैरनुनादितम्
ती त्या वनातील फुललेल्या, कोवळ्या पालवीने भरलेल्या, पक्ष्यांच्या किलबिलाटाने गूंजणाऱ्या सुंदर अशोकवृक्षाजवळ गेली.
अहो बतायमगमः श्रीमानस्मिन्वनान्तरे। आपीडैर्बहुभिर्भाति श्रीमान्पर्वतराडिव
'अहो, या वनाच्या मध्यभागी हा तेजस्वी वृक्ष किती सुंदर दिसतो! अनेक फांद्यांनी भरलेला, तो पर्वतराजासारखा शोभतो.'
विशोकां कुरु मां क्षिप्रमशोक प्रियदर्शन। वीतशोकभयाबाधं कच्चित्त्वं दृष्टवान्नृपम्
'प्रियदर्शी अशोका, मला लवकर दुःखमुक्त कर! शोक, भीती आणि क्लेश यांपासून मुक्त होऊन, तू माझ्या पतीला पाहिलास का?'
नलं नामारिदमनं नमयन्त्याः प्रियं पतिम्। निमधानामधिपतिं दृष्टवानसि मे प्रियम्
'दमयंतीचा प्रिय पती, शत्रूंचा नाश करणारा, निषधांचा राजा नल, माझा प्रिय, तुला दिसला का?'
एकवस्त्रार्धसंवीतं सुकुमारतनुत्वचम्। व्यसनेनार्दितं वीरमरण्यमिदमागतम्
'एकच वस्त्र घातलेला, अर्धवस्त्राने झाकलेला, नाजूक अंगाचा, संकटांनी त्रस्त झालेला, हा वीर या वनात आला आहे — तुला तो दिसला का?'
यथा विशोका गच्छेयमशोकनग तत्कुरु। सत्यनामा भवाशोक मम शोकविनाशनात्
'अशोकवृक्षा, तुझ्या नावाप्रमाणे मला दुःखमुक्त कर. माझं दुःख दूर करून, तुझं नाव सत्य ठरू दे.'
एवंसाऽशोकवृत्तं तमार्ता वै परिगम्य ह। जगाम दारुणतरं देशं भैमी वराङ्गना
अशा प्रकारे दुःखी होऊन, तिने त्या अशोकवृक्षाची प्रदक्षिणा केली आणि भीमाची कन्या, दु:खाने व्याकुळ होऊन, आणखी कठीण प्रदेशाकडे निघाली.