पूजां चास्या यथान्यायं कृत्वा तत्रतपोधनाः। आस्यतामित्यथोचुस्ते ब्रूहि किं करवामहे
तपश्चर्येने संपन्न अशा त्या तपस्व्यांनी योग्य रीतीने तिची पूजा केली आणि मग म्हणाले, 'बसा. आम्ही तुमच्यासाठी काय करू?'
तानुवाच वरारोहा कच्चिद्भगवतामिह। तपःस्वग्निषु धर्मेषु मृगपक्षिषु चानघाः
ती तेजस्विनी म्हणाली, 'माझ्या पूज्य महात्म्यांनो, इथे आपली तपश्चर्या, अग्निसेवा, धर्मकृत्ये आणि वनातील पशुपक्ष्यांमध्ये सर्व ठीक आहे ना?'
कुशलं वो महाभागाः स्वधर्माचरणेषु च। तैरुक्ता कुशलं भद्रे सर्वत्रेति यशस्विनी
'महाभागांनो, आपल्या धर्मपालनात सर्व कुशल आहे ना?' असे तिने विचारले. त्यावर त्या यशस्वी तपस्व्यांनी उत्तर दिले, 'सर्वत्र कुशल आहे, भद्रे.'
ब्रूहि सर्वानवद्याङ्गि का त्वं किंच चिकीर्षसि। दृष्ट्वैव ते परंरूपं द्युतिं च परमामिह
'हे निर्दोष अंग असणाऱ्या, सर्व काही सांग. तू कोण आहेस आणि काय शोधतेस? इथे तुझ्या अद्भुत रूप व तेज पाहून आम्ही आश्चर्यचकित झालो आहोत.'
विस्मयो नः समुत्पन्नः समाश्वसिहि मा शुचः। अस्यारण्यस्य देवी त्वमुताहोऽस्य महीभृतः। अस्याश्च नद्याः कल्याणि वद सत्यमनिन्दिते
'आम्हांला मोठे आश्चर्य वाटले आहे; धीर धर, दुःख करू नकोस. तू या अरण्याची देवी आहेस का, की या पर्वताची, की या शुभ नदीची? सत्य सांगा, कल्याणी.'
साऽब्रवीत्तानृपीन्नाहमरण्यस्यास्य देवता। न चाप्यस्य गिरर्विप्रा नैव नद्याश्च देवता
त्या ऋषींना तिने उत्तर दिले, 'मी या अरण्याची देवी नाही, या पर्वताचीही नाही, आणि या नदीचीही नाही, हे ब्राह्मणहो.'
मानुषीं मां विजानीत यूयं सर्वेतपोधनाः। विस्तरेणाभिधास्यामि तन्मे शृणुत सर्वशः
'तुम्ही सर्व तपश्चर्येने युक्त लोक मला मानवी समजा. मी सर्व काही विस्ताराने सांगते, नीट ऐका.'
विदर्भेपु महीपालो भीमो नाम महीपतिः। तस्य मां तनयां सर्वे जानीत द्विजसत्तमाः
'विदर्भात भीम नावाचा एक राजा आहे. हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो, मला त्याची कन्या समजा.'
निपधाधिपतिर्धीमान्नलो नाम महायशाः। वीरः संग्रामजिद्विद्वान्मम भर्ता विशांपतिः
निषध देशाचा बुद्धिमान, कीर्तीमान आणि पराक्रमी राजा नल, जो युद्धात नेहमी जिंकतो, ज्ञानी आहे, तोच माझा पती आहे, तो लोकांचा खरा अधिपती आहे.
देवताभ्यर्चनपरो द्विजातिजनवत्सलः। गोप्ता निपधवंशस्य महातेजा महाबलः
तो नेहमी देवांची पूजा करणारा, ब्राह्मणांवर प्रेम करणारा, निषध वंशाचा रक्षण करणारा, मोठ्या तेजाचा आणि मोठ्या बळाचा आहे.
सत्यवान्धर्मवित्प्राज्ञः सत्यसंधोऽरिमर्दनः। ब्रह्मण्यो दैवतपरः श्रीमान्परपुरंजयः
तो नेहमी सत्य बोलतो, धर्म जाणतो, शहाणा आहे, दिलेला शब्द पाळतो, शत्रूंना हरवतो, ब्राह्मण आणि देव यांच्यावर भक्ती करतो, श्रीमंत आहे आणि दुसऱ्यांच्या नगरी जिंकणारा आहे.
नलो नाम नृपश्रेष्ठो देवराजसमद्युतिः। मम भर्ता विशालाक्षः पूर्णेन्दुवदनोऽरिहा
नल नावाचा हा राजांचा श्रेष्ठ राजा, ज्याचा तेज देवेंद्रासारखा आहे, तोच माझा पती आहे. त्याचे डोळे मोठे आहेत, चेहरा पूर्ण चंद्रासारखा आहे आणि तो शत्रूंचा नाश करणारा आहे.
आहर्ता क्रतुमुख्यानां वेदवेदाङ्गपारगः। सपत्नानां मृधे हन्ता रविसोमसमप्रभः
तो मुख्य यज्ञ करणारा, वेद आणि वेदांगांचा पारंगत, युद्धात प्रतिस्पर्ध्यांना हरवणारा, सूर्य-चंद्रासारखा तेजस्वी आहे.
स कैश्चिन्निकृतिप्रज्ञैरनार्यैरकृतात्मभिः। आहृय पृथिवीपालः सत्यधर्मपरायणः। देवनेकुशलैर्जिह्मैर्जितो राज्यं वसूनि च
तो राजा, जो नेहमी सत्य आणि धर्म यांना धरून राहतो, काही कपटी, नीच आणि दुष्ट माणसांनी फसवला गेला. जुगारात कुशल असलेल्या धूर्त लोकांनी त्याला फसवून त्याचे राज्य आणि संपत्ती हिरावून घेतली.
तस्य मामवगच्छध्वं भार्यां राजर्पभस्य वै। दमयन्तीति विख्यातां भर्तुर्दर्शनलालसाम्
त्या कीर्तीमान राजाची मी पत्नी आहे, हे जाणून घ्या. माझे नाव दमयंती आहे, आणि मी माझ्या पतीच्या दर्शनासाठी आतुर आहे.
सा वनानि गिरींश्चैव सरांसि सरितस्तथा। पल्वलानि च सर्वाणि तथाऽरण्यानि सर्वशः
ती स्त्री जंगल, डोंगर, तळी, नद्या, सर्व दलदली आणि सर्व अरण्ये भटकली आहे.
अन्वेपमाणआ भर्तारं नलं रणविशारदम्। महात्मानं कृतास्त्रं च विचरामीह दुःखिता
युद्धात कुशल, महान आणि अस्त्रविद्या जाणणाऱ्या नल या माझ्या पतीचा शोध घेत मी येथे दुःखी अवस्थेत भटकते आहे.
कच्चिद्भगवतां रम्यं तपोवनमिदं नृपः। भवेत्प्राप्तो नलो नाम निपधानां जनाधिपः
हे सुंदर तपोवनात, पुण्यवान लोकांच्या या आश्रमात, निषधांचा राजा नल आला आहे का?
यत्कृतेऽहमिदं दुःखं प्रपन्ना भृशदारुणम्। वनं प्रतियं धोरं शार्दूलमृगसेवितम्
त्याच्यासाठीच मी या भयंकर आणि कठीण जंगलात आले आहे, जेथे वाघ आणि हरणे वावरतात, आणि मोठ्या दुःखात पडले आहे.
यदि कैश्चिदहोरात्रैर्न द्रक्ष्यामि नलं नृपम्। आत्मानं श्रेयसा योक्ष्ये देहस्यास्य विमोक्षणात्
काही दिवसांत आणि रात्रींत मला नल राजा दिसला नाही, तर मी हे शरीर सोडून आत्म्याला परम कल्याणाशी एकरूप करीन.
कोनु मे जीवितेनार्थस्तमृते पुरुषर्षभम्। कथं भविष्याम्यद्याहं भर्तृशोकाभिपीडिता
त्या उत्तम पुरुषाशिवाय माझ्या जीवनाचा काय उपयोग? पतीच्या विरहाच्या दुःखाने मी कशी जगू?
तथा विलपतीमेकामरण्ये भीमनन्दिनीम्। दमयन्तीमथोचुस्ते तापसाः सत्यवादिनः
अशा प्रकारे एकटीच जंगलात विलाप करणारी, सद्गुणांची कीर्ती असलेली दमयंती, तिला सत्य बोलणाऱ्या तपस्व्यांनी संबोधले.
उदर्कस्तव कल्याणि कल्याणो भविता शुभे। वयं पश्याम तपसा क्षिप्रं द्रक्ष्यसि नैषधम्
हे शुभेच्छा असलेल्या स्त्री, तुझ्या पुढे शुभ आणि मंगल परिणाम येईल. आमच्या तपश्चर्येच्या बळावर आम्ही पाहतो की, तू लवकरच निषधांचा राजा पाहशील.
निपधानामधिपतिं नलं रिपुनिपातिनम्। भैमि धर्मभृतां श्रेष्ठं द्रक्ष्यसे विगतज्वरम्
तू निषधांचा राजा, शत्रूंचा पराभव करणारा, भीमकन्या, धर्मप्रियांमध्ये श्रेष्ठ, दुःखमुक्त नल पाहशील.
विमुक्तं सर्वपापेभ्यः सर्वरत्नसमन्वितम्। तदेव नगरं श्रेष्ठं प्रशासतमरिन्दमम्
जो सर्व पापांपासून मुक्त आहे, सर्व रत्नांनी संपन्न आहे, तोच उत्तम नगरावर राज्य करणारा आणि शत्रूंना हरवणारा आहे.
द्विपतां भयकर्तारं सुहृदां शोकनाशनम्। पतिमेष्यसि कल्याणि कल्याणाभिजनं नृपम्
शत्रूंमध्ये भीती निर्माण करणारा आणि मित्रांचे दुःख दूर करणारा, उत्तम वंशाचा राजा, तोच तुझा पती म्हणून तुला पुन्हा मिळेल, हे शुभेच्छा असलेल्या स्त्री.
एवमुक्त्वा नलस्येष्टां महिषीं पार्थिवात्मजाम्। अन्तर्हितास्तापसास्ते साग्निहोत्राश्रमास्तथा
नलाची प्रिय राणी, राजकन्येला असे सांगून, ते सर्व तपस्वी त्यांच्या यज्ञाग्नींसह आणि आश्रमासह तिथून अदृश्य झाले.
सा दृष्ट्वा महदाश्चर्यं विस्मिता ह्यभवत्तदा। दमयन्त्यनवद्याङ्गी वीरसेननृपस्नुषा
हे अद्भुत दृश्य पाहून, निष्कलंक रूप असलेली, वीरसेनाची सून दमयंती फारच आश्चर्यचकित झाली.
चिन्तयामास वैदर्भी किमेतद्दृष्टवत्यहम्
विदर्भराजकन्या विचार करू लागली, 'हे मी काय पाहिलं?'
किंनु स्वप्नो मया दृष्टः कोऽयंविधिरिहाभवत्। क्वनु ते तापसाः सर्वे क्व तदाश्रममण्डलम्
'मी स्वप्न पाहिलं का? इथे हे काय घडलं? ते सर्व तपस्वी कुठे गेले? तो आश्रमाचा परिसर कुठे आहे?'