निषधेषु महाराजः श्वशुरो मे नरोत्तमः। गृहीतनामा विख्यातो वीरसेन इति स्म ह
निषध देशात माझे सासरे, नरश्रेष्ठ, वीरसेन नावाने प्रसिद्ध असलेले राजे आहेत.
तस्य राज्ञः सुतो वीरः श्रीमान्सत्यपराक्रमः। क्रमप्राप्तं पितुः स्वं यो राज्यं समनुशास्ति ह
त्या राजांचे पुत्र, पराक्रमी, तेजस्वी आणि सत्यपराक्रमी, पित्याचे राज्य योग्यतेने चालवतात.
नलो नामारिहा श्यामः पुण्यल्को इति श्रुतः। ब्रह्मण्यो वेदविद्वाग्मी पुण्यकृत्सोमपोऽग्निचित्
तो नल नावाचा, शत्रूंचा नाश करणारा, काळा वर्णाचा, पुण्याळको म्हणून प्रसिद्ध, ब्राह्मणांचा भक्त, वेदज्ञ, वाग्मि, पुण्यकर्म करणारा, सोमपान करणारा आणि अग्निहोत्र करणारा आहे.
यष्टा दाता च योद्धा च सम्यक्चैव प्रशासिता। तस्य मामचलश्रेष्ठ विद्धि भार्यामिहागताम्
तो यज्ञ करणारा, दान देणारा, योद्धा आणि न्यायाने राज्य करणारा आहे. हे पर्वतश्रेष्ठ, मी त्याची पत्नी म्हणून इथे आलेली आहे, हे जाण.
त्यक्तश्रियं भर्तृहीनामनाथां व्यसनान्विताम्। अन्वेषमाणां भर्तारं नलं नरवरोत्तमम्
संपत्तीपासून वंचित, पतीपासून दूर, आधार नसलेली आणि दुःखांनी भरलेली मी, नरश्रेष्ठ नल या माझ्या पतीचा शोध घेत आहे.
खमुल्लिखद्भिरेतैर्हि त्वया शृङ्गशतैर्नृपः। कच्चिद्दृष्टोऽचलश्रेष्ठ वनेऽस्मिन्दारुणे नलः
हे पर्वतश्रेष्ठ, आकाशाला भिडणाऱ्या तुझ्या शेकडो शिखरांनी युक्त असलेल्या या कठीण जंगलात, राजन, तुला नल कुठे दिसला का?
विक्रान्तः सत्त्ववान्वीरो भर्ता मम महायशाः। निषधानामधिपतिः कच्चिद्दृष्टस्त्वया नलः
माझा पती, पराक्रमी, स्थिरबुद्धी आणि कीर्तीमान, निषधांचा राजा, हे पर्वता, तुला नल दिसला का?
कं मीं विलपतीमेकां पर्वतश्रेष्ठ विह्वलाम्। गिरा नाश्वासयस्यद्यस्वां सुतामिव दुखितां
हे पर्वतश्रेष्ठ, आज तू कोणाला, एकटी अश्रू ढाळणाऱ्या आणि व्याकुळ झालेल्या मला, आपल्या दुःखी मुलीसारखे, शब्दांनी धीर देतोस का?
वीर विक्रान्त धर्मज्ञ सत्यसंध महीपते। यद्यस्यस्मिन्वने राजन्दर्शयात्मानमात्मना
हे वीर, पराक्रमी, धर्म जाणणारे, सत्यप्रतिज्ञ राजन, जर तू या जंगलात असशील तर स्वतःहून मला दर्शन दे.
कदा सुस्निग्गम्भीरां जीमूतस्वनसन्निभाम्। श्रोष्यामि नैषधस्याहं वाचं ताममृतोपमाम्
मी कधी त्या मेघगर्जनेसारख्या गूढ आणि मृदू, अमृतासारख्या नलाच्या वाणीचे मधुर शब्द ऐकणार?
वैदर्भ्येहीति विस्पष्टां शुभां राज्ञो महात्मनः। आत्माभिधायिनीमृद्धां मम शोकविनाशिनीं
विदर्भ देशात मी त्या थोर राजाची शुभ आणि स्पष्ट ओळख करून दिली, स्वतःचे नाव सांगितले आणि आशेने भरलेली अशी वाक्ये बोलले, जी माझ्या दुःखाचा नाश करणारी होती.
इतिसा तं गिरिश्रेष्ठमुक्त्वा पार्थिवनन्दिनी। दमयन्ती ततो भूयो जगाम दिशमुत्तराम्
अशा रीतीने त्या उत्तम पर्वताशी बोलून, राजाची लाडकी कन्या दमयंती पुन्हा उत्तर दिशेकडे निघाली.
सा गत्वा त्रीनहोरात्रान्ददर्श परमाङ्गना। तापसारण्यमतुलं दिव्यकाननशोभितम्
ती परमसुंदरी तीन दिवस-रात्र चालून गेल्यावर, तिने एक अद्वितीय, दिव्य वनांनी शोभलेले तपस्व्यांचे अरण्य पाहिले.
वसिष्ठभृग्वत्रिसमैस्तापसैरुपशोभितम्। नियतैः संयताहारैर्दमशौचसमन्वितैः
ते अरण्य वसिष्ठ, भृगु आणि त्रिशंकु यांच्यासारख्या संयमी, मर्यादित आहार घेणाऱ्या, संयम व शुद्धतेने युक्त अशा तपस्व्यांनी शोभलेले होते.
अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च पत्राहारैस्तथैव च। जितेन्द्रियैर्महाभागैः स्वर्गमार्गदिदृक्षुभिः
काहीजण पाणी पिऊन, काहीजण वारा घेऊन, तर काहीजण पानांवर जगत होते. सर्वजण इंद्रियांवर विजय मिळवलेले, मोठ्या भाग्याचे आणि स्वर्गमार्गाची इच्छा करणारे होते.
वल्कलाजिनसंवीतैर्मुनिभिः संयतेन्द्रियैः। तापसाध्युषितं रम्यं ददर्शाश्रममण्डलम्
तीथे तिने झाडाच्या साली व मृगचर्म घातलेल्या, इंद्रियांवर संयम असलेल्या ऋषींनी वसलेले रमणीय आश्रमांचे वस्तीस्थान पाहिले.
नानामृगगणैर्जुष्टं शाखामृगगणायुतम्। तापसैः समुपेतं च सा दृष्ट्वैव समाश्वसत्
तेथे विविध प्रकारच्या वन्य प्राण्यांनी भरलेले, शाखांवर राहणाऱ्या प्राण्यांच्या कळपांनी गजबजलेले आणि तपस्व्यांनी वेढलेले ते स्थान पाहून ती आश्वस्त झाली.
सुभ्रूः सुकेशी सुश्रोणी सुकुचा सुद्विजानना। वर्चस्विनी सुप्रतिष्ठा स्वसितायतलोचना
सुंदर भुवया, घन केस, मोहक कंबर, आकर्षक उरोज, तेजस्वी आणि सुडौल चेहरा, रुंद डोळे आणि पांढऱ्या दातांनी ती तिथे ठामपणे उभी राहिली.
सा विवेशाश्रमपदं वीरसेनसुतप्रिया। योषिद्रत्नं महाभागा दमयन्ती तपस्विनी
वीरसेनपुत्राची प्रिय, स्त्रियांमध्ये रत्न असलेली आणि पुण्यवान दमयंती त्या आश्रमात, तपश्चर्येला समर्पित होऊन, प्रवेशली.
साऽभिवाद्य तपोवृद्धान्विनयावनता स्थिता। स्वागतं त इतिप्रोक्ता तैः सर्वैस्तापसोत्तमैः
ती विनयाने झुकून, तपस्व्यांमध्ये वयाने मोठ्यांना नमस्कार करून उभी राहिली. त्या सर्व श्रेष्ठ तपस्व्यांनी तिला 'इथे सुखाने रहा' असे स्वागत केले.
पूजां चास्या यथान्यायं कृत्वा तत्रतपोधनाः। आस्यतामित्यथोचुस्ते ब्रूहि किं करवामहे
तपश्चर्येने संपन्न अशा त्या तपस्व्यांनी योग्य रीतीने तिची पूजा केली आणि मग म्हणाले, 'बसा. आम्ही तुमच्यासाठी काय करू?'
तानुवाच वरारोहा कच्चिद्भगवतामिह। तपःस्वग्निषु धर्मेषु मृगपक्षिषु चानघाः
ती तेजस्विनी म्हणाली, 'माझ्या पूज्य महात्म्यांनो, इथे आपली तपश्चर्या, अग्निसेवा, धर्मकृत्ये आणि वनातील पशुपक्ष्यांमध्ये सर्व ठीक आहे ना?'
कुशलं वो महाभागाः स्वधर्माचरणेषु च। तैरुक्ता कुशलं भद्रे सर्वत्रेति यशस्विनी
'महाभागांनो, आपल्या धर्मपालनात सर्व कुशल आहे ना?' असे तिने विचारले. त्यावर त्या यशस्वी तपस्व्यांनी उत्तर दिले, 'सर्वत्र कुशल आहे, भद्रे.'
ब्रूहि सर्वानवद्याङ्गि का त्वं किंच चिकीर्षसि। दृष्ट्वैव ते परंरूपं द्युतिं च परमामिह
'हे निर्दोष अंग असणाऱ्या, सर्व काही सांग. तू कोण आहेस आणि काय शोधतेस? इथे तुझ्या अद्भुत रूप व तेज पाहून आम्ही आश्चर्यचकित झालो आहोत.'
विस्मयो नः समुत्पन्नः समाश्वसिहि मा शुचः। अस्यारण्यस्य देवी त्वमुताहोऽस्य महीभृतः। अस्याश्च नद्याः कल्याणि वद सत्यमनिन्दिते
'आम्हांला मोठे आश्चर्य वाटले आहे; धीर धर, दुःख करू नकोस. तू या अरण्याची देवी आहेस का, की या पर्वताची, की या शुभ नदीची? सत्य सांगा, कल्याणी.'
साऽब्रवीत्तानृपीन्नाहमरण्यस्यास्य देवता। न चाप्यस्य गिरर्विप्रा नैव नद्याश्च देवता
त्या ऋषींना तिने उत्तर दिले, 'मी या अरण्याची देवी नाही, या पर्वताचीही नाही, आणि या नदीचीही नाही, हे ब्राह्मणहो.'
मानुषीं मां विजानीत यूयं सर्वेतपोधनाः। विस्तरेणाभिधास्यामि तन्मे शृणुत सर्वशः
'तुम्ही सर्व तपश्चर्येने युक्त लोक मला मानवी समजा. मी सर्व काही विस्ताराने सांगते, नीट ऐका.'
विदर्भेपु महीपालो भीमो नाम महीपतिः। तस्य मां तनयां सर्वे जानीत द्विजसत्तमाः
'विदर्भात भीम नावाचा एक राजा आहे. हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो, मला त्याची कन्या समजा.'
निपधाधिपतिर्धीमान्नलो नाम महायशाः। वीरः संग्रामजिद्विद्वान्मम भर्ता विशांपतिः
निषध देशाचा बुद्धिमान, कीर्तीमान आणि पराक्रमी राजा नल, जो युद्धात नेहमी जिंकतो, ज्ञानी आहे, तोच माझा पती आहे, तो लोकांचा खरा अधिपती आहे.
देवताभ्यर्चनपरो द्विजातिजनवत्सलः। गोप्ता निपधवंशस्य महातेजा महाबलः
तो नेहमी देवांची पूजा करणारा, ब्राह्मणांवर प्रेम करणारा, निषध वंशाचा रक्षण करणारा, मोठ्या तेजाचा आणि मोठ्या बळाचा आहे.