कं नु पृच्छामि दुःखार्ता त्वदर्थे शोककर्शिता। कच्चिद्दृष्टस्त्वयाऽरण्ये संगत्येति नलो नृपः
मी तुझ्या आठवणीने दुःखी आणि शोकाने व्याकुळ झाले आहे. मी कोणाला विचारू—या जंगलात कुणाला राजा नल दिसला आहे का?
को नु मे कथयेदद्य वनेऽस्मिन्विष्ठितं नृपम्। अभिरूपं महात्मानं परव्यूहविनाशनम्
आज या जंगलात राहणाऱ्या, देखण्या, महान आणि शत्रूंचा नाश करणाऱ्या राजाबद्दल मला कोण सांगेल?
यमन्वेपसि राजानं नलं पद्मनिभेक्षणम्। अयंस इति कस्याद्य श्रोष्यामि मधुरां गिरम्
‘हा कमळासारख्या डोळ्यांचा राजा नल आहे’—अशी मधुर वाणी आज मी कोणाकडून ऐकणार, ज्याच्यासाठी तू थरथर कापतोस?
अरण्यराडयं श्रीमांश्चतुर्दंष्ट्रो महाहनुः। शार्दूलोऽभिमुखोऽभ्येति पृच्छाम्येनमशङ्किता
हा जंगलाचा स्वामी, तेजस्वी, चार दातांचा आणि मोठ्या जबड्याचा वाघ माझ्यासमोर येतो आहे. तरीही मी त्याला भीती न बाळगता विचारते आहे.
भवान्मृगाणामधिपस्त्वमस्मिन्कानने प्रभुः। विदर्भराजतनयां दमयन्तीति विद्धि माम्
तू या जंगलातील प्राण्यांचा राजा, सर्वांचा स्वामी आहेस. मी विदर्भराजाची कन्या दमयंती आहे, हे जाणून ठेव.
निषधाधिपतेर्भार्यां नलस्यामित्रघातिनः। पतिमन्वेषतीमेकां कृपणां शोककर्शिताम्
मी निषधाधिपती, शत्रूंचा नाश करणारा नल याची पत्नी आहे. मी एकटी, दीन आणि शोकाने व्याकुळ होऊन माझ्या पतीचा शोध घेत आहे.
आश्वासय मृगेन्द्रेह यदि दृष्टस्त्वया नलः। `सिंहस्कन्धो महाबाहुः पद्मपत्रनिभेक्षणः
हे प्राण्यांच्या राज्या, जर तुला रुंद खांद्याचा, बलवान आणि कमळपर्णासारख्या डोळ्यांचा नल या जंगलात दिसला असेल, तर मला इथे धीर दे.
अथवाऽरण्यनृपते नलं यदि न शंससि। मां खादय मृगश्रेष्ठ दुःखादस्माद्विमोचय
पण, हे जंगलाच्या स्वामी, जर तुला नलाविषयी काही सांगता येत नसेल, तर प्राण्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, मला खाऊन टाक आणि या दुःखातून मुक्त कर.
श्रुत्वाऽरण्ये विलपितं ममैष मृगराट् स्वयम्। यात्येष मृष्टसलिलामापगां सागरोपमाम्
या जंगलात मी रडलेले ऐकून, हा प्राण्यांचा राजा स्वतःच स्वच्छ आणि समुद्रासारख्या मोठ्या नदीकडे जातो आहे.
इमं शिलोच्चयं पृच्छे शृङ्गैर्बहुभिरुच्छितैः। विराजितं दिवस्पृग्भिर्नैकवर्णैर्मनोरमैः
मी या डोंगराला विचारते—जो अनेक उंच शिखरांनी, आकाशाला भिडणाऱ्या, विविध रंगांनी आणि सौंदर्याने सजलेला आहे.
नानाधातुसमाकीर्णं विविधोपलभूषितम्। आस्यारण्यस्य महतः केतुभूतमिवोच्छितम्
हा डोंगर अनेक प्रकारच्या खनिजांनी भरलेला, विविध दगडांनी सुशोभित आणि या मोठ्या जंगलात जणू ध्वजासारखा उंच उभा आहे.
सिंहशार्दूलमातङ्गवराहर्क्षमृगायुतम्। पतत्रिभिर्बहुविधैः समन्तादनुनादितम्
सिंह, वाघ, हत्ती, रानडुक्कर, अस्वल, हरिण आणि अनेक प्रकारच्या पक्ष्यांच्या आवाजाने सर्वत्र निनादलेला आहे.
किंशुकाशोकबकुलपुन्नागैरुपशोभितम्। [कर्णिकारधवप्लक्षैः सुपुष्पैरुपशोभितम् ।।]
किंशुक, अशोक, बकुळ आणि पर्णाग या झाडांनी सजलेले, तसेच कर्णिकार, धव आणि प्लक्ष यांच्या सुंदर फुलांनी नटलेले हे ठिकाण फारच मनोहारी दिसत आहे.
सरिद्भिः सविहङ्गाभिः शिखरैश्च समाकुलम्। `पृथिव्या रुचिराकारं चूडामणिमिव स्थितम्'। निरिराजमिमं तावत्पृच्छामि नृपतिं प्रति
पक्षांनी गजबजलेल्या नद्यांनी आणि उंच शिखरांनी भरलेले, पृथ्वीवर सुंदर असा मुकुटमणीप्रमाणे उठून दिसणारे हे स्थळ मी पाहिले. याबद्दल मी राजाला विचारणार आहे.
भगवन्नचलश्रेष्ठ दिव्यद्रशन विश्रुत। शरण्य बहुकल्याण नमस्तेऽस्तु महीधर
हे पर्वतश्रेष्ठ, दिव्य दर्शनासाठी प्रसिद्ध असलेले, अनेक गुणांचे आश्रयस्थान असलेले, तुला माझा नमस्कार असो, हे महिधरा.
प्रणमे त्वाऽभिगम्याहं राजपुत्रीं निबोध माम्। राजस्नुषां राजभार्यां दमयन्तीति विश्रुताम्
मी तुझ्यासमोर येऊन वंदन करते. मला ओळख, मी राजकन्या, राजसून आणि राजपत्नी, सर्वत्र प्रसिद्ध असलेली दमयंती आहे.
राजा विदर्भाधिपतिः पिता मम महारथः। भीमो नाम क्षितिपतिश्चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता
माझे वडील विदर्भ देशाचे राजा, महान रथी, भीम नावाचे, पृथ्वीचे अधिपती आणि चार वर्णांचे रक्षक आहेत.
राजसूयाश्वमेधानां क्रतूनां दक्षिणावताम्। आहर्ता पार्थिवश्रेष्ठः पृथुचार्वञ्चितेक्षणः
ते राजसूय आणि अश्वमेध यज्ञ करणारे, भरपूर दान देणारे, मोठ्या डोळ्यांचे आणि तेजस्वी राजे आहेत.
ब्रह्मण्यः साधुवृत्तश्च सत्यवागनसूयकः। शीलवान्वीर्यसंपन्नः पृथुश्रीर्धर्मविच्छुचिः
ते ब्राह्मणांचे भक्त, सद्गुणी, सत्यवचनी, कपट नसलेले, उत्तम स्वभावाचे, पराक्रमी, मोठ्या संपत्तीचे आणि धर्माची शुद्ध समज असलेले आहेत.
सम्यग्गोप्ता विदर्भाणां निर्जितारिगणः प्रभुः। तस्य मां विद्धि तनयां भगवंस्त्वामुपस्थिताम्
विदर्भांचं योग्य रक्षण करणारे, शत्रूंना जिंकलेले हे प्रभू आहेत. हे भगवन्, मी त्यांची कन्या तुझ्यासमोर आलेली आहे, हे जाण.
निषधेषु महाराजः श्वशुरो मे नरोत्तमः। गृहीतनामा विख्यातो वीरसेन इति स्म ह
निषध देशात माझे सासरे, नरश्रेष्ठ, वीरसेन नावाने प्रसिद्ध असलेले राजे आहेत.
तस्य राज्ञः सुतो वीरः श्रीमान्सत्यपराक्रमः। क्रमप्राप्तं पितुः स्वं यो राज्यं समनुशास्ति ह
त्या राजांचे पुत्र, पराक्रमी, तेजस्वी आणि सत्यपराक्रमी, पित्याचे राज्य योग्यतेने चालवतात.
नलो नामारिहा श्यामः पुण्यल्को इति श्रुतः। ब्रह्मण्यो वेदविद्वाग्मी पुण्यकृत्सोमपोऽग्निचित्
तो नल नावाचा, शत्रूंचा नाश करणारा, काळा वर्णाचा, पुण्याळको म्हणून प्रसिद्ध, ब्राह्मणांचा भक्त, वेदज्ञ, वाग्मि, पुण्यकर्म करणारा, सोमपान करणारा आणि अग्निहोत्र करणारा आहे.
यष्टा दाता च योद्धा च सम्यक्चैव प्रशासिता। तस्य मामचलश्रेष्ठ विद्धि भार्यामिहागताम्
तो यज्ञ करणारा, दान देणारा, योद्धा आणि न्यायाने राज्य करणारा आहे. हे पर्वतश्रेष्ठ, मी त्याची पत्नी म्हणून इथे आलेली आहे, हे जाण.
त्यक्तश्रियं भर्तृहीनामनाथां व्यसनान्विताम्। अन्वेषमाणां भर्तारं नलं नरवरोत्तमम्
संपत्तीपासून वंचित, पतीपासून दूर, आधार नसलेली आणि दुःखांनी भरलेली मी, नरश्रेष्ठ नल या माझ्या पतीचा शोध घेत आहे.
खमुल्लिखद्भिरेतैर्हि त्वया शृङ्गशतैर्नृपः। कच्चिद्दृष्टोऽचलश्रेष्ठ वनेऽस्मिन्दारुणे नलः
हे पर्वतश्रेष्ठ, आकाशाला भिडणाऱ्या तुझ्या शेकडो शिखरांनी युक्त असलेल्या या कठीण जंगलात, राजन, तुला नल कुठे दिसला का?
विक्रान्तः सत्त्ववान्वीरो भर्ता मम महायशाः। निषधानामधिपतिः कच्चिद्दृष्टस्त्वया नलः
माझा पती, पराक्रमी, स्थिरबुद्धी आणि कीर्तीमान, निषधांचा राजा, हे पर्वता, तुला नल दिसला का?
कं मीं विलपतीमेकां पर्वतश्रेष्ठ विह्वलाम्। गिरा नाश्वासयस्यद्यस्वां सुतामिव दुखितां
हे पर्वतश्रेष्ठ, आज तू कोणाला, एकटी अश्रू ढाळणाऱ्या आणि व्याकुळ झालेल्या मला, आपल्या दुःखी मुलीसारखे, शब्दांनी धीर देतोस का?
वीर विक्रान्त धर्मज्ञ सत्यसंध महीपते। यद्यस्यस्मिन्वने राजन्दर्शयात्मानमात्मना
हे वीर, पराक्रमी, धर्म जाणणारे, सत्यप्रतिज्ञ राजन, जर तू या जंगलात असशील तर स्वतःहून मला दर्शन दे.
कदा सुस्निग्गम्भीरां जीमूतस्वनसन्निभाम्। श्रोष्यामि नैषधस्याहं वाचं ताममृतोपमाम्
मी कधी त्या मेघगर्जनेसारख्या गूढ आणि मृदू, अमृतासारख्या नलाच्या वाणीचे मधुर शब्द ऐकणार?