हा वीर ननुनामाहमिष्टा किल तवानघ। अस्यामटव्यां घोरायां किं मां न प्रतिभाषसे
हाय वीर, मी तुला प्रिय नव्हते का? या भयंकर अरण्यात तू मला उत्तर का देत नाहीस?
भर्त्सयत्येष मां रौद्रो व्यात्तास्यो दारुणाकृतिः। अरण्यराट् क्षुधाविष्टः किं मां न त्रातुमर्हसि
हा भयंकर, मोठ्या तोंडाचा, भीतीदायक रूपाचा जंगलाचा राजा मला उपाशीपोटी धमकावत आहे; मग तू मला वाचवायला का येत नाहीस?
न मे त्वदन्या काचिद्धि प्रियाऽस्तीत्यब्रवीस्तदा। तामृतां कुरु कल्याण पुरोक्तां भारतीं नृप
"तुझ्याशिवाय मला दुसरी कोणीच प्रिय नाही," असं तू पूर्वी म्हणालास; राजन, आता ते खरं कर आणि दिलेलं वचन पूर्ण कर.
उन्मत्तां विलपन्तीं मां भार्यामिष्टां नराधिप। ईप्सितामीप्सितोसि त्वं किं मां न प्रतिभाषसे
राजाधिराज, मी तुझी आवडती पत्नी असूनही, वेडी होऊन रडत आहे, आणि तूच माझ्या मनाचा ध्यास आहेस, तरीही तू मला उत्तर का देत नाहीस?
कृशां दीनां विवर्णां च मलिनां वसुधाधिप। वस्त्रार्धप्रावृतामेकां विलपन्तीमनाथवत्
हे पृथ्वीचे राजन, मला पाहा—मी कृश, दुःखी, फिकट, मळकट, अर्धवस्त्रात झाकलेली, एकटीच आणि अनाथासारखी रडत आहे.
यूथभ्रष्टामिवैकां मां हरिणीं पृथुलोचन। न मानयसि मामार्य रुदन्तीमरिकर्शन
हे मोठ्या डोळ्यांचे, जशी हरिणी आपल्या कळपापासून वेगळी पडते, तशी मी एकटी पडले आहे. शत्रूंचा नाश करणारा, मी रडत असताना, तू मला किंचितही मान देत नाहीस.
महाराज महारण्ये मामिहैकाकिनीं सतीम्। आभाषमाणां स्वां पत्नीं किं मां न प्रतिभाषसे
हे महराजा, या घनदाट जंगलात तुझी स्वतःची पतिव्रता पत्नी तुझ्याशी बोलते आहे, तरी तू मला का उत्तर देत नाहीस? मला एकटीच सोडलेस का?
कुलशीलोपसंपन्नां चारुसर्वाङ्गशोभनाम्। `अनुव्रतां महाराज किं मां न प्रतिभाषसे
हे राजा, मी चांगल्या घरातील, उत्तम वर्तन असलेली, सर्व अंगांनी सुंदर आणि तुला निष्ठावान आहे. तरीही तू मला का उत्तर देत नाहीस?
नाद्यत्वां प्रतिपश्यामि गिरावस्मिन्नरोत्तम। वने चास्मिन्महाधोरे सिंहव्याघ्रनिषेविते
हे श्रेष्ठ पुरुषा, या भयंकर जंगलात, सिंह आणि वाघांनी भरलेल्या या ठिकाणी, आज तू माझ्याशी बोलत नाहीस, मला दिसतही नाहीस.
शयानमुपविष्टं वा स्थितं वा निषधाधिप। प्रस्थितं वा नरश्रेष्ठ मम शोकनिबर्हण
हे निषधाचा राजा, तू झोपलेला असो, बसलेला असो, उभा असो किंवा निघून गेला असो—हे श्रेष्ठ पुरुषा, तूच नेहमी माझ्या दुःखाचा अंत करणारा होतास.
कं नु पृच्छामि दुःखार्ता त्वदर्थे शोककर्शिता। कच्चिद्दृष्टस्त्वयाऽरण्ये संगत्येति नलो नृपः
मी तुझ्या आठवणीने दुःखी आणि शोकाने व्याकुळ झाले आहे. मी कोणाला विचारू—या जंगलात कुणाला राजा नल दिसला आहे का?
को नु मे कथयेदद्य वनेऽस्मिन्विष्ठितं नृपम्। अभिरूपं महात्मानं परव्यूहविनाशनम्
आज या जंगलात राहणाऱ्या, देखण्या, महान आणि शत्रूंचा नाश करणाऱ्या राजाबद्दल मला कोण सांगेल?
यमन्वेपसि राजानं नलं पद्मनिभेक्षणम्। अयंस इति कस्याद्य श्रोष्यामि मधुरां गिरम्
‘हा कमळासारख्या डोळ्यांचा राजा नल आहे’—अशी मधुर वाणी आज मी कोणाकडून ऐकणार, ज्याच्यासाठी तू थरथर कापतोस?
अरण्यराडयं श्रीमांश्चतुर्दंष्ट्रो महाहनुः। शार्दूलोऽभिमुखोऽभ्येति पृच्छाम्येनमशङ्किता
हा जंगलाचा स्वामी, तेजस्वी, चार दातांचा आणि मोठ्या जबड्याचा वाघ माझ्यासमोर येतो आहे. तरीही मी त्याला भीती न बाळगता विचारते आहे.
भवान्मृगाणामधिपस्त्वमस्मिन्कानने प्रभुः। विदर्भराजतनयां दमयन्तीति विद्धि माम्
तू या जंगलातील प्राण्यांचा राजा, सर्वांचा स्वामी आहेस. मी विदर्भराजाची कन्या दमयंती आहे, हे जाणून ठेव.
निषधाधिपतेर्भार्यां नलस्यामित्रघातिनः। पतिमन्वेषतीमेकां कृपणां शोककर्शिताम्
मी निषधाधिपती, शत्रूंचा नाश करणारा नल याची पत्नी आहे. मी एकटी, दीन आणि शोकाने व्याकुळ होऊन माझ्या पतीचा शोध घेत आहे.
आश्वासय मृगेन्द्रेह यदि दृष्टस्त्वया नलः। `सिंहस्कन्धो महाबाहुः पद्मपत्रनिभेक्षणः
हे प्राण्यांच्या राज्या, जर तुला रुंद खांद्याचा, बलवान आणि कमळपर्णासारख्या डोळ्यांचा नल या जंगलात दिसला असेल, तर मला इथे धीर दे.
अथवाऽरण्यनृपते नलं यदि न शंससि। मां खादय मृगश्रेष्ठ दुःखादस्माद्विमोचय
पण, हे जंगलाच्या स्वामी, जर तुला नलाविषयी काही सांगता येत नसेल, तर प्राण्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, मला खाऊन टाक आणि या दुःखातून मुक्त कर.
श्रुत्वाऽरण्ये विलपितं ममैष मृगराट् स्वयम्। यात्येष मृष्टसलिलामापगां सागरोपमाम्
या जंगलात मी रडलेले ऐकून, हा प्राण्यांचा राजा स्वतःच स्वच्छ आणि समुद्रासारख्या मोठ्या नदीकडे जातो आहे.
इमं शिलोच्चयं पृच्छे शृङ्गैर्बहुभिरुच्छितैः। विराजितं दिवस्पृग्भिर्नैकवर्णैर्मनोरमैः
मी या डोंगराला विचारते—जो अनेक उंच शिखरांनी, आकाशाला भिडणाऱ्या, विविध रंगांनी आणि सौंदर्याने सजलेला आहे.
नानाधातुसमाकीर्णं विविधोपलभूषितम्। आस्यारण्यस्य महतः केतुभूतमिवोच्छितम्
हा डोंगर अनेक प्रकारच्या खनिजांनी भरलेला, विविध दगडांनी सुशोभित आणि या मोठ्या जंगलात जणू ध्वजासारखा उंच उभा आहे.
सिंहशार्दूलमातङ्गवराहर्क्षमृगायुतम्। पतत्रिभिर्बहुविधैः समन्तादनुनादितम्
सिंह, वाघ, हत्ती, रानडुक्कर, अस्वल, हरिण आणि अनेक प्रकारच्या पक्ष्यांच्या आवाजाने सर्वत्र निनादलेला आहे.
किंशुकाशोकबकुलपुन्नागैरुपशोभितम्। [कर्णिकारधवप्लक्षैः सुपुष्पैरुपशोभितम् ।।]
किंशुक, अशोक, बकुळ आणि पर्णाग या झाडांनी सजलेले, तसेच कर्णिकार, धव आणि प्लक्ष यांच्या सुंदर फुलांनी नटलेले हे ठिकाण फारच मनोहारी दिसत आहे.
सरिद्भिः सविहङ्गाभिः शिखरैश्च समाकुलम्। `पृथिव्या रुचिराकारं चूडामणिमिव स्थितम्'। निरिराजमिमं तावत्पृच्छामि नृपतिं प्रति
पक्षांनी गजबजलेल्या नद्यांनी आणि उंच शिखरांनी भरलेले, पृथ्वीवर सुंदर असा मुकुटमणीप्रमाणे उठून दिसणारे हे स्थळ मी पाहिले. याबद्दल मी राजाला विचारणार आहे.
भगवन्नचलश्रेष्ठ दिव्यद्रशन विश्रुत। शरण्य बहुकल्याण नमस्तेऽस्तु महीधर
हे पर्वतश्रेष्ठ, दिव्य दर्शनासाठी प्रसिद्ध असलेले, अनेक गुणांचे आश्रयस्थान असलेले, तुला माझा नमस्कार असो, हे महिधरा.
प्रणमे त्वाऽभिगम्याहं राजपुत्रीं निबोध माम्। राजस्नुषां राजभार्यां दमयन्तीति विश्रुताम्
मी तुझ्यासमोर येऊन वंदन करते. मला ओळख, मी राजकन्या, राजसून आणि राजपत्नी, सर्वत्र प्रसिद्ध असलेली दमयंती आहे.
राजा विदर्भाधिपतिः पिता मम महारथः। भीमो नाम क्षितिपतिश्चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता
माझे वडील विदर्भ देशाचे राजा, महान रथी, भीम नावाचे, पृथ्वीचे अधिपती आणि चार वर्णांचे रक्षक आहेत.
राजसूयाश्वमेधानां क्रतूनां दक्षिणावताम्। आहर्ता पार्थिवश्रेष्ठः पृथुचार्वञ्चितेक्षणः
ते राजसूय आणि अश्वमेध यज्ञ करणारे, भरपूर दान देणारे, मोठ्या डोळ्यांचे आणि तेजस्वी राजे आहेत.
ब्रह्मण्यः साधुवृत्तश्च सत्यवागनसूयकः। शीलवान्वीर्यसंपन्नः पृथुश्रीर्धर्मविच्छुचिः
ते ब्राह्मणांचे भक्त, सद्गुणी, सत्यवचनी, कपट नसलेले, उत्तम स्वभावाचे, पराक्रमी, मोठ्या संपत्तीचे आणि धर्माची शुद्ध समज असलेले आहेत.
सम्यग्गोप्ता विदर्भाणां निर्जितारिगणः प्रभुः। तस्य मां विद्धि तनयां भगवंस्त्वामुपस्थिताम्
विदर्भांचं योग्य रक्षण करणारे, शत्रूंना जिंकलेले हे प्रभू आहेत. हे भगवन्, मी त्यांची कन्या तुझ्यासमोर आलेली आहे, हे जाण.