यथाऽहं नैषधादन्यं मनसाऽपि न चिन्तये। तथाऽयं पततां क्षुद्रः परासुर्मृगजीवनः
जसा मी निःशधाशिवाय दुसऱ्या कोणत्याही पुरुषाचा विचारही करत नाही, तसाच हा नीच शिकारीही नष्ट होवो.
उक्तमात्रे तु वचने तया स मृगजीवनः। व्यसुः पपात मेदिन्यामग्निदग्ध इव द्रुमः
तिने हे शब्द उच्चारताच तो शिकारी जागीच प्राण सोडून, जणू आगीत जळून पडलेले झाड, जमिनीवर कोसळला.
सा निहत्य मृगव्याधं प्रतस्थे कमलेक्षणा। वनं प्रतिभयं शून्यं झिल्लिकागणनादितम्
शिकारीला ठार मारून, कमलासारख्या डोळ्यांची ती स्त्री भयाण, ओसाड आणि झुरळांच्या आवाजाने भरलेल्या जंगलात निघून गेली.
सिंहद्वीपिरुरुव्याघ्रवराहर्क्षगणैर्युतम्। नानापक्षिगणाकीर्णां म्लेच्छतस्करसेवितम्
त्या जंगलात सिंह, वाघ, मोठे बिबटे, रानडुक्कर, अस्वले, विविध पक्षी, आणि म्लेच्छ व चोर यांचा वावर होता.
सालवेणुधवाश्वत्थतिन्दुकेङ्गुदिकिंशुकैः। अर्जुनारिष्टसंछन्नं स्यन्दनैश्च सशाल्मलैः
शाळ, बांबू, धव, अश्वत्थ, तिंदूळ, एंगुडी, किंशुक, अर्जुन, अरिष्ट आणि शाल्मलीच्या झाडांनी ते जंगल व्यापलेले होते.
जम्ब्वाम्रलोध्रखदिरशाकवेत्रसमाकुलम्। पद्मकामलकप्लक्षकदम्बोदुम्बरावृतम्
जांभूळ, आंबा, लोध्र, खैर, शाक, वेटाळ, कमळ, कामल, प्लक्ष, कदंब आणि उंबर यांच्या झाडांनी ते जंगल दाटलेले होते.
बदरीबिल्वसंछन्नं न्यग्रोधैश्च समाकुलम्। प्रियालतालखर्जूरहरीतकिबिभीतकैः
बदरी आणि बेल यांच्या झाडांनी झाकलेली, वडाच्या झाडांनी गच्च भरलेली, प्रिय वेलींनी, ताड, खजूर, हरितकी आणि बिभीतक यांच्या झाडांनी सजलेली ती जागा दिसली.
नानाधातुशतैर्नद्धान्विविधानपि चाचलान्। निकुञ्जान्पक्षिसंघुष्टान्दरीश्चाद्भुतदर्शनाः
अनेक प्रकारच्या धातूंनी बांधलेले, वेगवेगळ्या डोंगरांनी वेढलेले, पक्ष्यांच्या किलबिलाटाने गजबजलेले झुडपे, आणि आश्चर्यकारक दिसणाऱ्या गुहा तिने पाहिल्या.
नदी सरांसि वापीश्च विविधांश्चरतो द्विजान्। सा बहून्भीमरूपांश्च पिशाचोरगराक्षसान्
ती ब्राह्मणांना विविध नद्या, तळी आणि विहिरी फिरताना पाहत होती, आणि तिने अनेक भयंकर रूप असलेले पिशाच्च, साप आणि राक्षसही पाहिले.
पल्वलानि तटाकानि गिरिकूटानि सर्वशः। सरित्सरांसि च तदा ददर्शाद्भुतदर्शनाम्
ती सर्वत्र दलदली, तळी, डोंगरशिखरे, तसेच अद्भुत दिसणाऱ्या नद्या आणि सरोवरे पाहत होती.
यूथशो ददृशे चात्र विदर्भाधिपनन्दिनी। महिषान्वराहान्गोमायूनृक्षवानरपन्नगान्
विदर्भराजाची कन्या तिथे गटागटाने फिरणारे महिष, रानडुक्कर, कोल्हे, अस्वल, माकडे आणि साप पाहत होती.
तेजसा यशसा लक्ष्म्या स्थित्या च परया युता। वैर्दभी विचचारैका नलमन्वेषती तदा
तेज, कीर्ती, सौंदर्य आणि दृढता याने युक्त असलेली वैरधभी त्या वेळी नलाचा शोध घेत एकटीच भटकत होती.
नाबिभ्यत्सा नृपसुता भैमी तत्राथ कस्यचित्। दारुणामटवीं प्राप्य भर्तृव्यसनकर्शिता
भर्त्याच्या दुःखाने व्याकुळ झालेली भीमाची कन्या, राजकन्या, त्या भयंकर अरण्यात शिरली तरी तिला कोणाचीही भीती वाटली नाही.
विदर्भतनया राजन्विललाप सुदुःखिता। भर्तृशोकपरीताङ्गी शिलातलमथाश्रिता
राजा, विदर्भराजाची कन्या फार दुःखी झाली होती. पतीच्या शोकाने तिचे अंग व्याकुळ झाले होते. ती एका दगडावर बसून रडू लागली.
सिह्योरस्क महाबाहो निषधानां जनाधिप। क्वनु राजन्गतोसि त्वं त्यक्त्वा मां विजने वने
सिंहासारख्या छातीचे, बलाढ्य बाहू असलेले निषध देशाचे अधिपती, राजन, तू मला या एकाकी जंगलात सोडून कुठे गेलास?
अश्वमेधादिभिर्वीर क्रतुभिश्चाप्तदक्षिणैः। कथमिष्ट्वा नरव्याघ्र मयि मिथ्या प्रवर्तसे
वीर, तू अश्वमेधासारखे यज्ञ आणि इतर मोठ्या दक्षिणेचे यज्ञ केलेस, मग नरसिंहा, माझ्याशी असं खोटं वागायला तुला कसं जमतं?
यत्त्वयोक्तं नरश्रेष्ठ मत्समक्षं महाद्युते। कर्तुमर्हसि कल्याण तदृतं पार्थिवर्षभ
नरश्रेष्ठ, महातेजस्वी, तू माझ्यासमोर जे वचन दिलेस, राजर्षी, ते पाळणं हेच योग्य आहे.
यच्चोक्तं विहगैर्हंसैः समीपे तव भूमिप। मत्सकाशे च तैरुक्तं तदवेक्षितुमर्हसि
राजा, तुझ्या जवळ त्या हंसांनी जे काही सांगितलं आणि त्यांनी मला जे सांगितलं, ते सर्व तू आठवावं.
चत्वार एकतो वेदाः साङ्गोपाङ्गाः सविस्तराः। स्वधीता मनुजव्याघ्र सत्यमेकं किलैकतः
एका बाजूला चारही वेद, त्यांचे सर्व अंग-उपांग आणि विस्तारासह, पूर्णपणे शिकलेले आहेत; पण दुसऱ्या बाजूला फक्त सत्यच उभं आहे, हे नरसिंहा.
तस्मादर्हसि शत्रुघ्न सत्यं कर्तुं नरेश्वर। उक्तवानसि यद्वीर मत्सकाशे पुरा वचः
म्हणून शत्रूंचा नाश करणाऱ्या, नराधिपा, तू पूर्वी माझ्याजवळ दिलेलं वचन पाळावं, हेच योग्य आहे.
हा वीर ननुनामाहमिष्टा किल तवानघ। अस्यामटव्यां घोरायां किं मां न प्रतिभाषसे
हाय वीर, मी तुला प्रिय नव्हते का? या भयंकर अरण्यात तू मला उत्तर का देत नाहीस?
भर्त्सयत्येष मां रौद्रो व्यात्तास्यो दारुणाकृतिः। अरण्यराट् क्षुधाविष्टः किं मां न त्रातुमर्हसि
हा भयंकर, मोठ्या तोंडाचा, भीतीदायक रूपाचा जंगलाचा राजा मला उपाशीपोटी धमकावत आहे; मग तू मला वाचवायला का येत नाहीस?
न मे त्वदन्या काचिद्धि प्रियाऽस्तीत्यब्रवीस्तदा। तामृतां कुरु कल्याण पुरोक्तां भारतीं नृप
"तुझ्याशिवाय मला दुसरी कोणीच प्रिय नाही," असं तू पूर्वी म्हणालास; राजन, आता ते खरं कर आणि दिलेलं वचन पूर्ण कर.
उन्मत्तां विलपन्तीं मां भार्यामिष्टां नराधिप। ईप्सितामीप्सितोसि त्वं किं मां न प्रतिभाषसे
राजाधिराज, मी तुझी आवडती पत्नी असूनही, वेडी होऊन रडत आहे, आणि तूच माझ्या मनाचा ध्यास आहेस, तरीही तू मला उत्तर का देत नाहीस?
कृशां दीनां विवर्णां च मलिनां वसुधाधिप। वस्त्रार्धप्रावृतामेकां विलपन्तीमनाथवत्
हे पृथ्वीचे राजन, मला पाहा—मी कृश, दुःखी, फिकट, मळकट, अर्धवस्त्रात झाकलेली, एकटीच आणि अनाथासारखी रडत आहे.
यूथभ्रष्टामिवैकां मां हरिणीं पृथुलोचन। न मानयसि मामार्य रुदन्तीमरिकर्शन
हे मोठ्या डोळ्यांचे, जशी हरिणी आपल्या कळपापासून वेगळी पडते, तशी मी एकटी पडले आहे. शत्रूंचा नाश करणारा, मी रडत असताना, तू मला किंचितही मान देत नाहीस.
महाराज महारण्ये मामिहैकाकिनीं सतीम्। आभाषमाणां स्वां पत्नीं किं मां न प्रतिभाषसे
हे महराजा, या घनदाट जंगलात तुझी स्वतःची पतिव्रता पत्नी तुझ्याशी बोलते आहे, तरी तू मला का उत्तर देत नाहीस? मला एकटीच सोडलेस का?
कुलशीलोपसंपन्नां चारुसर्वाङ्गशोभनाम्। `अनुव्रतां महाराज किं मां न प्रतिभाषसे
हे राजा, मी चांगल्या घरातील, उत्तम वर्तन असलेली, सर्व अंगांनी सुंदर आणि तुला निष्ठावान आहे. तरीही तू मला का उत्तर देत नाहीस?
नाद्यत्वां प्रतिपश्यामि गिरावस्मिन्नरोत्तम। वने चास्मिन्महाधोरे सिंहव्याघ्रनिषेविते
हे श्रेष्ठ पुरुषा, या भयंकर जंगलात, सिंह आणि वाघांनी भरलेल्या या ठिकाणी, आज तू माझ्याशी बोलत नाहीस, मला दिसतही नाहीस.
शयानमुपविष्टं वा स्थितं वा निषधाधिप। प्रस्थितं वा नरश्रेष्ठ मम शोकनिबर्हण
हे निषधाचा राजा, तू झोपलेला असो, बसलेला असो, उभा असो किंवा निघून गेला असो—हे श्रेष्ठ पुरुषा, तूच नेहमी माझ्या दुःखाचा अंत करणारा होतास.