मुखे तं पाटयामास शस्त्रेण निशितेन च। निर्विचेष्टं भुजङ्गं तं विशस् मृगजीवनः
त्याने तीक्ष्ण शस्त्राने त्या सापाचे तोंड फाडले आणि तो शिकारी, जो जंगलात राहायचा, त्याने हालचाल न करणारा तो साप ठार केला.
मोक्षयित्वा स तांव्याधः प्रक्षाल्य सलिलेन ह। समाश्वास्य कृताहारामथ पप्रच्छ भारत
शिकाऱ्याने तिला सोडवून पाण्याने धुतले, धीर दिला, जेवायला दिले आणि मग तिला विचारले.
कस्य त्वं मृगशावाक्षि कथं चास्यागता वनम्। कथं चेदं महत्कृच्छ्रं प्राप्तवत्यसि भामिनि
मृगनयनी, तू कोणाची आहेस? इथे या जंगलात कशी आलीस? आणि हे मोठे दु:ख तुला कसे आले, सुंदर स्त्री?
दमयन्ती तथा तेन पृच्छ्यमाना विशांपते। सर्वमेतद्यथावृत्तमाचचक्षेऽस्य भारत
त्याने विचारल्यावर दमयंतीने घडलेले सर्व काही त्याला जसेच्या तसे सांगितले.
तामर्धवस्त्रसंवीतां पीनश्रोणिपयोधराम्। सुकुमारानवद्याङ्गीं पूर्णचन्द्रनिभाननाम्
अर्धवस्त्र घातलेली, भरदार कंबर व वक्षस्थळ असलेली, नाजूक आणि निर्दोष अंगाची, पूर्ण चंद्रासारखा चेहरा असलेली ती—
अरालपक्ष्मनयनां तथा मधुरभाषिणीम्। लक्षयित्वा मृगव्याधः कामस्य वशमीयिवान्
वाकडी पापणी, गोड बोलणारी, अशी तिला पाहून तो शिकारी तिच्या रूपाच्या मोहात पडला.
तामथ श्लक्ष्णया वाचा लुब्धको मृदुपूर्वया। सान्त्वयामास कामार्तस्तदबुध्यत भामिनी
मग तो कामातुर शिकारी मृदू आणि गोड शब्दांनी तिला समजावू लागला; पण ती सुज्ञ स्त्री त्याचा हेतू ओळखली.
दमयन्त्यपि तं दुष्टमुपलभ्य पतिव्रता। तीव्ररोषसमाविष्टा प्रजज्वालेव मन्युना
पतिव्रता दमयंती त्या दुष्टाचा हेतू समजून तीव्र रागाने पेटून उठली.
स तु पापमतिः क्षुद्रः प्रधर्षयितुमातुरः। दुर्धर्षां तर्कयामास दीप्तामग्निशिखामिव
तो नीच, पापी आणि वासनाग्रस्त शिकारी, जणू जळत्या अग्नीच्या ज्वाळेला पकडायचा प्रयत्न करतो तसा, तिला जबरदस्तीने मिळवण्याचा विचार करू लागला.
दमयन्ती तु दुःखार्था पतिराज्यविनाकृता। अतीतवाक्यथे काले शशापैनं रुषा किल
पती आणि राज्य गमावलेल्या, दुःखाने व्याकुळ झालेल्या दमयंतीने, त्याच्या बोलण्यानंतर, रागाने त्याला शाप दिला.
यथाऽहं नैषधादन्यं मनसाऽपि न चिन्तये। तथाऽयं पततां क्षुद्रः परासुर्मृगजीवनः
जसा मी निःशधाशिवाय दुसऱ्या कोणत्याही पुरुषाचा विचारही करत नाही, तसाच हा नीच शिकारीही नष्ट होवो.
उक्तमात्रे तु वचने तया स मृगजीवनः। व्यसुः पपात मेदिन्यामग्निदग्ध इव द्रुमः
तिने हे शब्द उच्चारताच तो शिकारी जागीच प्राण सोडून, जणू आगीत जळून पडलेले झाड, जमिनीवर कोसळला.
सा निहत्य मृगव्याधं प्रतस्थे कमलेक्षणा। वनं प्रतिभयं शून्यं झिल्लिकागणनादितम्
शिकारीला ठार मारून, कमलासारख्या डोळ्यांची ती स्त्री भयाण, ओसाड आणि झुरळांच्या आवाजाने भरलेल्या जंगलात निघून गेली.
सिंहद्वीपिरुरुव्याघ्रवराहर्क्षगणैर्युतम्। नानापक्षिगणाकीर्णां म्लेच्छतस्करसेवितम्
त्या जंगलात सिंह, वाघ, मोठे बिबटे, रानडुक्कर, अस्वले, विविध पक्षी, आणि म्लेच्छ व चोर यांचा वावर होता.
सालवेणुधवाश्वत्थतिन्दुकेङ्गुदिकिंशुकैः। अर्जुनारिष्टसंछन्नं स्यन्दनैश्च सशाल्मलैः
शाळ, बांबू, धव, अश्वत्थ, तिंदूळ, एंगुडी, किंशुक, अर्जुन, अरिष्ट आणि शाल्मलीच्या झाडांनी ते जंगल व्यापलेले होते.
जम्ब्वाम्रलोध्रखदिरशाकवेत्रसमाकुलम्। पद्मकामलकप्लक्षकदम्बोदुम्बरावृतम्
जांभूळ, आंबा, लोध्र, खैर, शाक, वेटाळ, कमळ, कामल, प्लक्ष, कदंब आणि उंबर यांच्या झाडांनी ते जंगल दाटलेले होते.
बदरीबिल्वसंछन्नं न्यग्रोधैश्च समाकुलम्। प्रियालतालखर्जूरहरीतकिबिभीतकैः
बदरी आणि बेल यांच्या झाडांनी झाकलेली, वडाच्या झाडांनी गच्च भरलेली, प्रिय वेलींनी, ताड, खजूर, हरितकी आणि बिभीतक यांच्या झाडांनी सजलेली ती जागा दिसली.
नानाधातुशतैर्नद्धान्विविधानपि चाचलान्। निकुञ्जान्पक्षिसंघुष्टान्दरीश्चाद्भुतदर्शनाः
अनेक प्रकारच्या धातूंनी बांधलेले, वेगवेगळ्या डोंगरांनी वेढलेले, पक्ष्यांच्या किलबिलाटाने गजबजलेले झुडपे, आणि आश्चर्यकारक दिसणाऱ्या गुहा तिने पाहिल्या.
नदी सरांसि वापीश्च विविधांश्चरतो द्विजान्। सा बहून्भीमरूपांश्च पिशाचोरगराक्षसान्
ती ब्राह्मणांना विविध नद्या, तळी आणि विहिरी फिरताना पाहत होती, आणि तिने अनेक भयंकर रूप असलेले पिशाच्च, साप आणि राक्षसही पाहिले.
पल्वलानि तटाकानि गिरिकूटानि सर्वशः। सरित्सरांसि च तदा ददर्शाद्भुतदर्शनाम्
ती सर्वत्र दलदली, तळी, डोंगरशिखरे, तसेच अद्भुत दिसणाऱ्या नद्या आणि सरोवरे पाहत होती.
यूथशो ददृशे चात्र विदर्भाधिपनन्दिनी। महिषान्वराहान्गोमायूनृक्षवानरपन्नगान्
विदर्भराजाची कन्या तिथे गटागटाने फिरणारे महिष, रानडुक्कर, कोल्हे, अस्वल, माकडे आणि साप पाहत होती.
तेजसा यशसा लक्ष्म्या स्थित्या च परया युता। वैर्दभी विचचारैका नलमन्वेषती तदा
तेज, कीर्ती, सौंदर्य आणि दृढता याने युक्त असलेली वैरधभी त्या वेळी नलाचा शोध घेत एकटीच भटकत होती.
नाबिभ्यत्सा नृपसुता भैमी तत्राथ कस्यचित्। दारुणामटवीं प्राप्य भर्तृव्यसनकर्शिता
भर्त्याच्या दुःखाने व्याकुळ झालेली भीमाची कन्या, राजकन्या, त्या भयंकर अरण्यात शिरली तरी तिला कोणाचीही भीती वाटली नाही.
विदर्भतनया राजन्विललाप सुदुःखिता। भर्तृशोकपरीताङ्गी शिलातलमथाश्रिता
राजा, विदर्भराजाची कन्या फार दुःखी झाली होती. पतीच्या शोकाने तिचे अंग व्याकुळ झाले होते. ती एका दगडावर बसून रडू लागली.
सिह्योरस्क महाबाहो निषधानां जनाधिप। क्वनु राजन्गतोसि त्वं त्यक्त्वा मां विजने वने
सिंहासारख्या छातीचे, बलाढ्य बाहू असलेले निषध देशाचे अधिपती, राजन, तू मला या एकाकी जंगलात सोडून कुठे गेलास?
अश्वमेधादिभिर्वीर क्रतुभिश्चाप्तदक्षिणैः। कथमिष्ट्वा नरव्याघ्र मयि मिथ्या प्रवर्तसे
वीर, तू अश्वमेधासारखे यज्ञ आणि इतर मोठ्या दक्षिणेचे यज्ञ केलेस, मग नरसिंहा, माझ्याशी असं खोटं वागायला तुला कसं जमतं?
यत्त्वयोक्तं नरश्रेष्ठ मत्समक्षं महाद्युते। कर्तुमर्हसि कल्याण तदृतं पार्थिवर्षभ
नरश्रेष्ठ, महातेजस्वी, तू माझ्यासमोर जे वचन दिलेस, राजर्षी, ते पाळणं हेच योग्य आहे.
यच्चोक्तं विहगैर्हंसैः समीपे तव भूमिप। मत्सकाशे च तैरुक्तं तदवेक्षितुमर्हसि
राजा, तुझ्या जवळ त्या हंसांनी जे काही सांगितलं आणि त्यांनी मला जे सांगितलं, ते सर्व तू आठवावं.
चत्वार एकतो वेदाः साङ्गोपाङ्गाः सविस्तराः। स्वधीता मनुजव्याघ्र सत्यमेकं किलैकतः
एका बाजूला चारही वेद, त्यांचे सर्व अंग-उपांग आणि विस्तारासह, पूर्णपणे शिकलेले आहेत; पण दुसऱ्या बाजूला फक्त सत्यच उभं आहे, हे नरसिंहा.
तस्मादर्हसि शत्रुघ्न सत्यं कर्तुं नरेश्वर। उक्तवानसि यद्वीर मत्सकाशे पुरा वचः
म्हणून शत्रूंचा नाश करणाऱ्या, नराधिपा, तू पूर्वी माझ्याजवळ दिलेलं वचन पाळावं, हेच योग्य आहे.