एवं तु विलपन्ती सा राज्ञो भार्या महात्मनः। अन्वेषति स्म भर्तारं वने श्वापदसेविते
अशा प्रकारे रडत रडत, त्या महान राजाची पत्नी, जंगली प्राण्यांनी भरलेल्या जंगलात नवऱ्याचा शोध घेत होती.
उन्मत्तवद्भीमसुता विलपन्ती ततस्ततः। हाहा राजन्निति मुहुरितश्चेतश्च धावति
वेड्यासारखी भीमाची मुलगी इकडे तिकडे रडत भटकत होती, पुन्हा पुन्हा 'अरे राजा!' असे ओरडत धावत होती.
तां शुष्यमाणामत्यर्थं कुररीमिव वाशतीम्। करुणं बहुशोचन्तीं विलपन्तीं सुमध्यमाम्
ती सडपातळ, फारच कोरडी पडलेली, करुण आवाजात कुररी पक्ष्यासारखी ओरडत, फार दुःखाने रडत होती.
सहसाऽभ्यागतां भैमीमभ्याशपरिवर्तिनीम्। जग्राहाजगरो ग्राहो महाकायः क्षुधान्वितः
अचानक, ती जवळपास फिरत असताना, एक मोठा, भुकेला अजगर भीमाची कन्या पकडून गिळू लागला.
सा ग्रस्यमाना ग्रहेण शोकेन च पराजिता। नात्मानं शोचति तथा यथा शोचति नैषधम्
त्या अजगराने गिळताना आणि दुःखाने हरवलेली असताना, तिला स्वतःपेक्षा नैषधाचीच जास्त काळजी वाटत होती.
द्वा नाथ मामिह वने ग्रस्यमानामनागसम्। ग्राहेणानेन विजने किमर्थं नानुधावसि
रक्षण करणाऱ्या, या निर्जन जंगलात मी निष्पाप असूनही या अजगराच्या तावडीत सापडले आहे, तरी तू माझ्याकडे धावून का येत नाहीस?
कथं भविष्यसि पुनर्मामनुस्मृत्य नैषध। [कथं भवाञ्जगामाद्य मामुत्सृज्य वने प्रभो।] पापान्मुक्तः पुनर्लब्ध्वा बुद्धिं चोतो धनानि च
नैषध, पुन्हा मला आठवून तू कसा राहशील? [आज, प्रभो, मला या जंगलात सोडून तू कसा निघून गेलास?] पापातून मुक्त होऊन, पुन्हा शहाणपण आणि संपत्ती मिळवून—
श्रान्तस्य ते क्षुधार्तस् परिग्लानस्य नैषध। कः श्रमं राजशार्दूल नाशयिष्यति तेऽनघ
हे नैषध, थकलास, भुकेला आहेस, आणि फारच दमलास, राजांमध्ये वाघासारखा, तुझा हा थकवा कोण घालवेल, पवित्रा?
तां तु दृष्ट्वा तथा ग्रस्तामुरगेणायतेक्षणाम्। आक्रन्दमानां संश्रुत्य जवेनाभिससार ह
तीला नागाने पकडलेली आणि मोठ्या भीतीने डोळे वटारलेली पाहून, तिचा आक्रोश ऐकून तो तिथे ताबडतोब धावून गेला.
तां तु दृष्ट्वा तथा ग्रस्तामुरगेणायतेक्षणाम्। त्वरमाणो मृगव्याधः संचरन्गहने वने। समभिक्रम्य वेगेन सत्वरः स वनेचरः
ती नागाच्या तावडीत सापडलेली पाहून, तो शिकारी घाईने घनदाट जंगलातून वेगाने धावत तिच्याजवळ पोहोचला.
मुखे तं पाटयामास शस्त्रेण निशितेन च। निर्विचेष्टं भुजङ्गं तं विशस् मृगजीवनः
त्याने तीक्ष्ण शस्त्राने त्या सापाचे तोंड फाडले आणि तो शिकारी, जो जंगलात राहायचा, त्याने हालचाल न करणारा तो साप ठार केला.
मोक्षयित्वा स तांव्याधः प्रक्षाल्य सलिलेन ह। समाश्वास्य कृताहारामथ पप्रच्छ भारत
शिकाऱ्याने तिला सोडवून पाण्याने धुतले, धीर दिला, जेवायला दिले आणि मग तिला विचारले.
कस्य त्वं मृगशावाक्षि कथं चास्यागता वनम्। कथं चेदं महत्कृच्छ्रं प्राप्तवत्यसि भामिनि
मृगनयनी, तू कोणाची आहेस? इथे या जंगलात कशी आलीस? आणि हे मोठे दु:ख तुला कसे आले, सुंदर स्त्री?
दमयन्ती तथा तेन पृच्छ्यमाना विशांपते। सर्वमेतद्यथावृत्तमाचचक्षेऽस्य भारत
त्याने विचारल्यावर दमयंतीने घडलेले सर्व काही त्याला जसेच्या तसे सांगितले.
तामर्धवस्त्रसंवीतां पीनश्रोणिपयोधराम्। सुकुमारानवद्याङ्गीं पूर्णचन्द्रनिभाननाम्
अर्धवस्त्र घातलेली, भरदार कंबर व वक्षस्थळ असलेली, नाजूक आणि निर्दोष अंगाची, पूर्ण चंद्रासारखा चेहरा असलेली ती—
अरालपक्ष्मनयनां तथा मधुरभाषिणीम्। लक्षयित्वा मृगव्याधः कामस्य वशमीयिवान्
वाकडी पापणी, गोड बोलणारी, अशी तिला पाहून तो शिकारी तिच्या रूपाच्या मोहात पडला.
तामथ श्लक्ष्णया वाचा लुब्धको मृदुपूर्वया। सान्त्वयामास कामार्तस्तदबुध्यत भामिनी
मग तो कामातुर शिकारी मृदू आणि गोड शब्दांनी तिला समजावू लागला; पण ती सुज्ञ स्त्री त्याचा हेतू ओळखली.
दमयन्त्यपि तं दुष्टमुपलभ्य पतिव्रता। तीव्ररोषसमाविष्टा प्रजज्वालेव मन्युना
पतिव्रता दमयंती त्या दुष्टाचा हेतू समजून तीव्र रागाने पेटून उठली.
स तु पापमतिः क्षुद्रः प्रधर्षयितुमातुरः। दुर्धर्षां तर्कयामास दीप्तामग्निशिखामिव
तो नीच, पापी आणि वासनाग्रस्त शिकारी, जणू जळत्या अग्नीच्या ज्वाळेला पकडायचा प्रयत्न करतो तसा, तिला जबरदस्तीने मिळवण्याचा विचार करू लागला.
दमयन्ती तु दुःखार्था पतिराज्यविनाकृता। अतीतवाक्यथे काले शशापैनं रुषा किल
पती आणि राज्य गमावलेल्या, दुःखाने व्याकुळ झालेल्या दमयंतीने, त्याच्या बोलण्यानंतर, रागाने त्याला शाप दिला.
यथाऽहं नैषधादन्यं मनसाऽपि न चिन्तये। तथाऽयं पततां क्षुद्रः परासुर्मृगजीवनः
जसा मी निःशधाशिवाय दुसऱ्या कोणत्याही पुरुषाचा विचारही करत नाही, तसाच हा नीच शिकारीही नष्ट होवो.
उक्तमात्रे तु वचने तया स मृगजीवनः। व्यसुः पपात मेदिन्यामग्निदग्ध इव द्रुमः
तिने हे शब्द उच्चारताच तो शिकारी जागीच प्राण सोडून, जणू आगीत जळून पडलेले झाड, जमिनीवर कोसळला.
सा निहत्य मृगव्याधं प्रतस्थे कमलेक्षणा। वनं प्रतिभयं शून्यं झिल्लिकागणनादितम्
शिकारीला ठार मारून, कमलासारख्या डोळ्यांची ती स्त्री भयाण, ओसाड आणि झुरळांच्या आवाजाने भरलेल्या जंगलात निघून गेली.
सिंहद्वीपिरुरुव्याघ्रवराहर्क्षगणैर्युतम्। नानापक्षिगणाकीर्णां म्लेच्छतस्करसेवितम्
त्या जंगलात सिंह, वाघ, मोठे बिबटे, रानडुक्कर, अस्वले, विविध पक्षी, आणि म्लेच्छ व चोर यांचा वावर होता.
सालवेणुधवाश्वत्थतिन्दुकेङ्गुदिकिंशुकैः। अर्जुनारिष्टसंछन्नं स्यन्दनैश्च सशाल्मलैः
शाळ, बांबू, धव, अश्वत्थ, तिंदूळ, एंगुडी, किंशुक, अर्जुन, अरिष्ट आणि शाल्मलीच्या झाडांनी ते जंगल व्यापलेले होते.
जम्ब्वाम्रलोध्रखदिरशाकवेत्रसमाकुलम्। पद्मकामलकप्लक्षकदम्बोदुम्बरावृतम्
जांभूळ, आंबा, लोध्र, खैर, शाक, वेटाळ, कमळ, कामल, प्लक्ष, कदंब आणि उंबर यांच्या झाडांनी ते जंगल दाटलेले होते.
बदरीबिल्वसंछन्नं न्यग्रोधैश्च समाकुलम्। प्रियालतालखर्जूरहरीतकिबिभीतकैः
बदरी आणि बेल यांच्या झाडांनी झाकलेली, वडाच्या झाडांनी गच्च भरलेली, प्रिय वेलींनी, ताड, खजूर, हरितकी आणि बिभीतक यांच्या झाडांनी सजलेली ती जागा दिसली.
नानाधातुशतैर्नद्धान्विविधानपि चाचलान्। निकुञ्जान्पक्षिसंघुष्टान्दरीश्चाद्भुतदर्शनाः
अनेक प्रकारच्या धातूंनी बांधलेले, वेगवेगळ्या डोंगरांनी वेढलेले, पक्ष्यांच्या किलबिलाटाने गजबजलेले झुडपे, आणि आश्चर्यकारक दिसणाऱ्या गुहा तिने पाहिल्या.
नदी सरांसि वापीश्च विविधांश्चरतो द्विजान्। सा बहून्भीमरूपांश्च पिशाचोरगराक्षसान्
ती ब्राह्मणांना विविध नद्या, तळी आणि विहिरी फिरताना पाहत होती, आणि तिने अनेक भयंकर रूप असलेले पिशाच्च, साप आणि राक्षसही पाहिले.
पल्वलानि तटाकानि गिरिकूटानि सर्वशः। सरित्सरांसि च तदा ददर्शाद्भुतदर्शनाम्
ती सर्वत्र दलदली, तळी, डोंगरशिखरे, तसेच अद्भुत दिसणाऱ्या नद्या आणि सरोवरे पाहत होती.