पर्याप्तः परिहासोऽयमेतावान्पुरुषर्षभ। भृशं भीतास्मि दुर्धर्ष दर्शयात्मानमीश्वर
पुरुषांमध्ये श्रेष्ठा, आता हा विनोद पुरेसा झाला. हे पराक्रमी, मी फार घाबरले आहे. हे ईश्वर, कृपया स्वतःला दाखव.
दृश्यसे दृश्यसे राजन्नेष तिष्ठसि नैषध। आवार्य गुल्मैरात्मानं किं मां न प्रतिभाषसे
राजा, तू मला दिसतो आहेस, दिसतो आहेस, आणि तरीही, हे नैषध, तु झुडपांमध्ये लपून उभा आहेस. मग मला उत्तर का देत नाहीस?
नृशंसां वत राजेन्द्र यन्मामेवंगतामिह। विलपन्तीं समालिङ्ग्य नाश्वासयसि पार्थिव
राजेंद्र, किती निष्ठूर आहे हे! मी अशा अवस्थेत रडत तुझी मिठी मारतेय, तरीही, हे पृथ्वीपती, तू मला धीर देत नाहीस.
न शोचाम्यहमात्मानं न चान्यदपि किंचन। कथं नु भवितास्येक इति त्वां नृप शोचये
मी स्वतःसाठी किंवा दुसऱ्या कुणासाठी दुःखी नाही. पण, राजा, तू एकटा कसा राहशील याची मला काळजी वाटते.
कथं नु राजंस्तृषितः क्षुक्षितः श्रमकर्शितः। सायाह्ने वृक्षमूलेषु मामपश्यन्भविष्यसि
राजा, तहानलेला, भुकेला आणि श्रमाने थकलेला असताना, संध्याकाळी झाडांच्या मुळाशी माझ्याविना तू कसा राहशील?
ततः सा तीव्रशोकार्ता प्रदीप्तेव च मन्युना। इतश्चेतश्च रुदती पर्यधावत दुःखिता
मग ती तीव्र दुःखाने व्याकुळ झाली, रागाने जळत होती, आणि इकडे तिकडे रडत दुःखात भटकू लागली.
मुहुरुत्पतते बाला मुहुः पतति विह्वला। मुहुरालीयते भीता मुहुः क्रोशति रोदिति
कधी ती तरुणी उडी मारते, कधी गोंधळून खाली पडते, कधी घाबरून लपते, तर कधी जोरात ओरडते आणि रडते.
अतीव शोकसंतप्ता मुहुर्निःश्वस् विह्वला। उवाच भैमी निःश्वस् रोदमाना पतिव्रता
ती फार दुःखाने होरपळत होती, पुन्हा पुन्हा खोल श्वास घेत होती, आणि भीमाची कन्या, पतिव्रता, रडत रडत बोलू लागली.
यस्याभिशापाद्दुःखार्तो नैष नन्दति नैषधः। तस्य भूतस्य तद्दुःखाद्दुःखमभ्यधिकं भवेत्
ज्याच्या शापामुळे नैषध दुःख भोगतो आणि आनंदी राहू शकत नाही, त्याच्यावर त्याच्या दुःखापेक्षा जास्त दुःख येवो.
अपापचेतसं पापो य एवं कृतवान्नलम्। तस्माद्दुःखतरं प्राप्य जीवत्वमसुखजीविकाम्
ज्याने वाईट मनाने नैषधावर हे संकट आणले, त्याने अजून मोठं दुःख भोगावं आणि दुःखी जीवन जगावं.
एवं तु विलपन्ती सा राज्ञो भार्या महात्मनः। अन्वेषति स्म भर्तारं वने श्वापदसेविते
अशा प्रकारे रडत रडत, त्या महान राजाची पत्नी, जंगली प्राण्यांनी भरलेल्या जंगलात नवऱ्याचा शोध घेत होती.
उन्मत्तवद्भीमसुता विलपन्ती ततस्ततः। हाहा राजन्निति मुहुरितश्चेतश्च धावति
वेड्यासारखी भीमाची मुलगी इकडे तिकडे रडत भटकत होती, पुन्हा पुन्हा 'अरे राजा!' असे ओरडत धावत होती.
तां शुष्यमाणामत्यर्थं कुररीमिव वाशतीम्। करुणं बहुशोचन्तीं विलपन्तीं सुमध्यमाम्
ती सडपातळ, फारच कोरडी पडलेली, करुण आवाजात कुररी पक्ष्यासारखी ओरडत, फार दुःखाने रडत होती.
सहसाऽभ्यागतां भैमीमभ्याशपरिवर्तिनीम्। जग्राहाजगरो ग्राहो महाकायः क्षुधान्वितः
अचानक, ती जवळपास फिरत असताना, एक मोठा, भुकेला अजगर भीमाची कन्या पकडून गिळू लागला.
सा ग्रस्यमाना ग्रहेण शोकेन च पराजिता। नात्मानं शोचति तथा यथा शोचति नैषधम्
त्या अजगराने गिळताना आणि दुःखाने हरवलेली असताना, तिला स्वतःपेक्षा नैषधाचीच जास्त काळजी वाटत होती.
द्वा नाथ मामिह वने ग्रस्यमानामनागसम्। ग्राहेणानेन विजने किमर्थं नानुधावसि
रक्षण करणाऱ्या, या निर्जन जंगलात मी निष्पाप असूनही या अजगराच्या तावडीत सापडले आहे, तरी तू माझ्याकडे धावून का येत नाहीस?
कथं भविष्यसि पुनर्मामनुस्मृत्य नैषध। [कथं भवाञ्जगामाद्य मामुत्सृज्य वने प्रभो।] पापान्मुक्तः पुनर्लब्ध्वा बुद्धिं चोतो धनानि च
नैषध, पुन्हा मला आठवून तू कसा राहशील? [आज, प्रभो, मला या जंगलात सोडून तू कसा निघून गेलास?] पापातून मुक्त होऊन, पुन्हा शहाणपण आणि संपत्ती मिळवून—
श्रान्तस्य ते क्षुधार्तस् परिग्लानस्य नैषध। कः श्रमं राजशार्दूल नाशयिष्यति तेऽनघ
हे नैषध, थकलास, भुकेला आहेस, आणि फारच दमलास, राजांमध्ये वाघासारखा, तुझा हा थकवा कोण घालवेल, पवित्रा?
तां तु दृष्ट्वा तथा ग्रस्तामुरगेणायतेक्षणाम्। आक्रन्दमानां संश्रुत्य जवेनाभिससार ह
तीला नागाने पकडलेली आणि मोठ्या भीतीने डोळे वटारलेली पाहून, तिचा आक्रोश ऐकून तो तिथे ताबडतोब धावून गेला.
तां तु दृष्ट्वा तथा ग्रस्तामुरगेणायतेक्षणाम्। त्वरमाणो मृगव्याधः संचरन्गहने वने। समभिक्रम्य वेगेन सत्वरः स वनेचरः
ती नागाच्या तावडीत सापडलेली पाहून, तो शिकारी घाईने घनदाट जंगलातून वेगाने धावत तिच्याजवळ पोहोचला.
मुखे तं पाटयामास शस्त्रेण निशितेन च। निर्विचेष्टं भुजङ्गं तं विशस् मृगजीवनः
त्याने तीक्ष्ण शस्त्राने त्या सापाचे तोंड फाडले आणि तो शिकारी, जो जंगलात राहायचा, त्याने हालचाल न करणारा तो साप ठार केला.
मोक्षयित्वा स तांव्याधः प्रक्षाल्य सलिलेन ह। समाश्वास्य कृताहारामथ पप्रच्छ भारत
शिकाऱ्याने तिला सोडवून पाण्याने धुतले, धीर दिला, जेवायला दिले आणि मग तिला विचारले.
कस्य त्वं मृगशावाक्षि कथं चास्यागता वनम्। कथं चेदं महत्कृच्छ्रं प्राप्तवत्यसि भामिनि
मृगनयनी, तू कोणाची आहेस? इथे या जंगलात कशी आलीस? आणि हे मोठे दु:ख तुला कसे आले, सुंदर स्त्री?
दमयन्ती तथा तेन पृच्छ्यमाना विशांपते। सर्वमेतद्यथावृत्तमाचचक्षेऽस्य भारत
त्याने विचारल्यावर दमयंतीने घडलेले सर्व काही त्याला जसेच्या तसे सांगितले.
तामर्धवस्त्रसंवीतां पीनश्रोणिपयोधराम्। सुकुमारानवद्याङ्गीं पूर्णचन्द्रनिभाननाम्
अर्धवस्त्र घातलेली, भरदार कंबर व वक्षस्थळ असलेली, नाजूक आणि निर्दोष अंगाची, पूर्ण चंद्रासारखा चेहरा असलेली ती—
अरालपक्ष्मनयनां तथा मधुरभाषिणीम्। लक्षयित्वा मृगव्याधः कामस्य वशमीयिवान्
वाकडी पापणी, गोड बोलणारी, अशी तिला पाहून तो शिकारी तिच्या रूपाच्या मोहात पडला.
तामथ श्लक्ष्णया वाचा लुब्धको मृदुपूर्वया। सान्त्वयामास कामार्तस्तदबुध्यत भामिनी
मग तो कामातुर शिकारी मृदू आणि गोड शब्दांनी तिला समजावू लागला; पण ती सुज्ञ स्त्री त्याचा हेतू ओळखली.
दमयन्त्यपि तं दुष्टमुपलभ्य पतिव्रता। तीव्ररोषसमाविष्टा प्रजज्वालेव मन्युना
पतिव्रता दमयंती त्या दुष्टाचा हेतू समजून तीव्र रागाने पेटून उठली.
स तु पापमतिः क्षुद्रः प्रधर्षयितुमातुरः। दुर्धर्षां तर्कयामास दीप्तामग्निशिखामिव
तो नीच, पापी आणि वासनाग्रस्त शिकारी, जणू जळत्या अग्नीच्या ज्वाळेला पकडायचा प्रयत्न करतो तसा, तिला जबरदस्तीने मिळवण्याचा विचार करू लागला.
दमयन्ती तु दुःखार्था पतिराज्यविनाकृता। अतीतवाक्यथे काले शशापैनं रुषा किल
पती आणि राज्य गमावलेल्या, दुःखाने व्याकुळ झालेल्या दमयंतीने, त्याच्या बोलण्यानंतर, रागाने त्याला शाप दिला.