द्विधेव हृदयं तस्य दुःखितस्याभवत्तदा। दोलेव मुहुरायाति याति चैव मुहुर्मुहुः
त्या दुःखी नलाचे हृदय जणू दोन भाग झाले; ते झुल्याप्रमाणे सारखे येत-जात होते.
अवकृष्टस्तु कलिना मोहितः प्राद्रवन्नलः। सुप्तामुत्सृज्य तां भार्यां विलप्य करुणं बहु
कलीने पूर्णपणे जिंकलेल्या आणि गोंधळलेल्या नलाने, झोपलेल्या पत्नीला सोडून, भरपूर करूण शब्द बोलत, तिथून पळ काढला.
नष्टात्मा कलिनाऽऽविष्टस्तत्तद्विगणयन्मुहुः। जगामैकां वने शून्ये भार्यामुत्सृज्य मोहितः
स्वतःला हरवलेला, कलीने व्यापलेला, वारंवार आपली दुर्दशा आठवत, नल मोहाने भरकटून पत्नीला सोडून एकटा त्या ओसाड जंगलात निघून गेला.
अपक्रान्ते नले राजन्दमयन्ती गतक्लमा। अबुध्यत वरारोहा संत्रस्ता विजने वने
राजा नल निघून गेल्यावर, दमयंतीची थकवा दूर झाला आणि ती सुंदर बांध्याची स्त्री एकटी, त्या सुनसान जंगलात घाबरून जागी झाली.
अपश्यमाना भर्तारं शोकदुःखसमन्विता। प्राक्रोशदुच्चैः संत्रस्ता महाराजेति नैषधम्
पती दिसेना, मनात दुःख आणि शोक भरून, ती घाबरून मोठ्याने ओरडली, 'महान निषधराजा!'
हा नाथ हा महाराज हा स्वामिन्किं जहासि माम्। हा हताऽस्मि विनष्टाऽस्मि भीताऽस्मि विजने वने
'हाय नाथा! हाय महाराजा! हाय स्वामी, का मला सोडून गेलात? मी आता संपले, हरवले, या एकाकी जंगलात फार घाबरले आहे!'
ननु नाम महारज धर्मज्ञः सत्यवागसि। कथंविधस्त्वंहि तथा सुप्तामुत्सृज्य मां गतः
'महाराजा, तुम्ही तर धर्म जाणणारे आणि सत्य बोलणारे आहात; मग असे असताना, मला झोपेत सोडून कसे काय निघून गेलात?'
कथमुत्सृज्यगन्ताऽसि वश्यां भार्यामनुव्रताम्। विशेषतो नापकृतः परेणापकृतो ह्यसि
'मी तुमच्यावर निष्ठावान आणि आज्ञाधारक पत्नी असूनही, तुम्ही मला कसे काय सोडून जाऊ शकता? विशेषतः, दुसऱ्याने काहीही वाईट केलेले नाही.'
शक्यसे न गिरः सत्याः कर्तुं मयि नरेश्वर। यास्त्वया लोकपालानां सन्निधौ कथिताः पुरा
'राजाधिराज, पूर्वी लोकपालांसमोर तुम्ही मला दिलेली वचने, ती माझ्याशी खरी ठेवता येत नाहीत का?'
नाकाले विहितो मृत्युर्मर्त्यानां पुरुषर्षभ। यत्र कान्ता त्वयोत्सृष्टा मुहूर्तमपि जीवति
'माणसांना त्यांच्या वेळेपूर्वी मृत्यू येत नाही, हे पुरुषश्रेष्ठा; म्हणूनच, जी प्रियतमा तुम्ही सोडून दिलीत, ती अजूनही क्षणभर जिवंत आहे.'
पर्याप्तः परिहासोऽयमेतावान्पुरुषर्षभ। भृशं भीतास्मि दुर्धर्ष दर्शयात्मानमीश्वर
पुरुषांमध्ये श्रेष्ठा, आता हा विनोद पुरेसा झाला. हे पराक्रमी, मी फार घाबरले आहे. हे ईश्वर, कृपया स्वतःला दाखव.
दृश्यसे दृश्यसे राजन्नेष तिष्ठसि नैषध। आवार्य गुल्मैरात्मानं किं मां न प्रतिभाषसे
राजा, तू मला दिसतो आहेस, दिसतो आहेस, आणि तरीही, हे नैषध, तु झुडपांमध्ये लपून उभा आहेस. मग मला उत्तर का देत नाहीस?
नृशंसां वत राजेन्द्र यन्मामेवंगतामिह। विलपन्तीं समालिङ्ग्य नाश्वासयसि पार्थिव
राजेंद्र, किती निष्ठूर आहे हे! मी अशा अवस्थेत रडत तुझी मिठी मारतेय, तरीही, हे पृथ्वीपती, तू मला धीर देत नाहीस.
न शोचाम्यहमात्मानं न चान्यदपि किंचन। कथं नु भवितास्येक इति त्वां नृप शोचये
मी स्वतःसाठी किंवा दुसऱ्या कुणासाठी दुःखी नाही. पण, राजा, तू एकटा कसा राहशील याची मला काळजी वाटते.
कथं नु राजंस्तृषितः क्षुक्षितः श्रमकर्शितः। सायाह्ने वृक्षमूलेषु मामपश्यन्भविष्यसि
राजा, तहानलेला, भुकेला आणि श्रमाने थकलेला असताना, संध्याकाळी झाडांच्या मुळाशी माझ्याविना तू कसा राहशील?
ततः सा तीव्रशोकार्ता प्रदीप्तेव च मन्युना। इतश्चेतश्च रुदती पर्यधावत दुःखिता
मग ती तीव्र दुःखाने व्याकुळ झाली, रागाने जळत होती, आणि इकडे तिकडे रडत दुःखात भटकू लागली.
मुहुरुत्पतते बाला मुहुः पतति विह्वला। मुहुरालीयते भीता मुहुः क्रोशति रोदिति
कधी ती तरुणी उडी मारते, कधी गोंधळून खाली पडते, कधी घाबरून लपते, तर कधी जोरात ओरडते आणि रडते.
अतीव शोकसंतप्ता मुहुर्निःश्वस् विह्वला। उवाच भैमी निःश्वस् रोदमाना पतिव्रता
ती फार दुःखाने होरपळत होती, पुन्हा पुन्हा खोल श्वास घेत होती, आणि भीमाची कन्या, पतिव्रता, रडत रडत बोलू लागली.
यस्याभिशापाद्दुःखार्तो नैष नन्दति नैषधः। तस्य भूतस्य तद्दुःखाद्दुःखमभ्यधिकं भवेत्
ज्याच्या शापामुळे नैषध दुःख भोगतो आणि आनंदी राहू शकत नाही, त्याच्यावर त्याच्या दुःखापेक्षा जास्त दुःख येवो.
अपापचेतसं पापो य एवं कृतवान्नलम्। तस्माद्दुःखतरं प्राप्य जीवत्वमसुखजीविकाम्
ज्याने वाईट मनाने नैषधावर हे संकट आणले, त्याने अजून मोठं दुःख भोगावं आणि दुःखी जीवन जगावं.
एवं तु विलपन्ती सा राज्ञो भार्या महात्मनः। अन्वेषति स्म भर्तारं वने श्वापदसेविते
अशा प्रकारे रडत रडत, त्या महान राजाची पत्नी, जंगली प्राण्यांनी भरलेल्या जंगलात नवऱ्याचा शोध घेत होती.
उन्मत्तवद्भीमसुता विलपन्ती ततस्ततः। हाहा राजन्निति मुहुरितश्चेतश्च धावति
वेड्यासारखी भीमाची मुलगी इकडे तिकडे रडत भटकत होती, पुन्हा पुन्हा 'अरे राजा!' असे ओरडत धावत होती.
तां शुष्यमाणामत्यर्थं कुररीमिव वाशतीम्। करुणं बहुशोचन्तीं विलपन्तीं सुमध्यमाम्
ती सडपातळ, फारच कोरडी पडलेली, करुण आवाजात कुररी पक्ष्यासारखी ओरडत, फार दुःखाने रडत होती.
सहसाऽभ्यागतां भैमीमभ्याशपरिवर्तिनीम्। जग्राहाजगरो ग्राहो महाकायः क्षुधान्वितः
अचानक, ती जवळपास फिरत असताना, एक मोठा, भुकेला अजगर भीमाची कन्या पकडून गिळू लागला.
सा ग्रस्यमाना ग्रहेण शोकेन च पराजिता। नात्मानं शोचति तथा यथा शोचति नैषधम्
त्या अजगराने गिळताना आणि दुःखाने हरवलेली असताना, तिला स्वतःपेक्षा नैषधाचीच जास्त काळजी वाटत होती.
द्वा नाथ मामिह वने ग्रस्यमानामनागसम्। ग्राहेणानेन विजने किमर्थं नानुधावसि
रक्षण करणाऱ्या, या निर्जन जंगलात मी निष्पाप असूनही या अजगराच्या तावडीत सापडले आहे, तरी तू माझ्याकडे धावून का येत नाहीस?
कथं भविष्यसि पुनर्मामनुस्मृत्य नैषध। [कथं भवाञ्जगामाद्य मामुत्सृज्य वने प्रभो।] पापान्मुक्तः पुनर्लब्ध्वा बुद्धिं चोतो धनानि च
नैषध, पुन्हा मला आठवून तू कसा राहशील? [आज, प्रभो, मला या जंगलात सोडून तू कसा निघून गेलास?] पापातून मुक्त होऊन, पुन्हा शहाणपण आणि संपत्ती मिळवून—
श्रान्तस्य ते क्षुधार्तस् परिग्लानस्य नैषध। कः श्रमं राजशार्दूल नाशयिष्यति तेऽनघ
हे नैषध, थकलास, भुकेला आहेस, आणि फारच दमलास, राजांमध्ये वाघासारखा, तुझा हा थकवा कोण घालवेल, पवित्रा?
तां तु दृष्ट्वा तथा ग्रस्तामुरगेणायतेक्षणाम्। आक्रन्दमानां संश्रुत्य जवेनाभिससार ह
तीला नागाने पकडलेली आणि मोठ्या भीतीने डोळे वटारलेली पाहून, तिचा आक्रोश ऐकून तो तिथे ताबडतोब धावून गेला.
तां तु दृष्ट्वा तथा ग्रस्तामुरगेणायतेक्षणाम्। त्वरमाणो मृगव्याधः संचरन्गहने वने। समभिक्रम्य वेगेन सत्वरः स वनेचरः
ती नागाच्या तावडीत सापडलेली पाहून, तो शिकारी घाईने घनदाट जंगलातून वेगाने धावत तिच्याजवळ पोहोचला.