दमयनत्यपि कल्याणी निद्रयाऽपहृता ततः। सहसा दुःखमासाद्य सुकुमारी तपस्विनी
ती पुण्यवती दमयंती झोपेने गाठली गेली; आणि कोवळी, संयमी ती अचानक दुःखाला सामोरी गेली.
सुप्तायां दमयन्त्यां तु नलो राजा विशांपते। शोकोन्मथितचित्तः सन्न स्म शेते यथा पुरा
दमयंती झोपली असताना, राजा नल, दुःखाने व्याकुळ मनाने, पूर्वीसारखा पडून राहिला.
स तद्राज्यापहरणं सुहृत्त्यागं च सर्वशः। वने च तं परिध्वंसं प्रेक्ष्य चिन्तामुपेयिवान्
राज्य गमावणं, मित्रांनी साथ सोडणं आणि जंगलात झालेला हा विनाश आठवून तो खोल विचारात पडला.
किं नु मे स्यादिदं कृत्वा किंनु मे स्यादकुर्वतः। किंनु मे मरणं श्रेयः परित्यागो जनस्य वा
हे केल्यावर माझं काय होईल? न केल्यावर काय होईल? मृत्यूच मला बरा आहे का, की लोकांचा त्याग?
मामियं ह्यनुरक्तैवं दुःखमाप्नोति मत्कृते। मद्विहीना त्वियं गच्छेत्कदाचित्स्वजनं प्रति
ही स्त्री माझ्यावर खूप प्रेम करते, म्हणूनच माझ्यामुळे तिला हे दुःख सहन करावं लागतं; पण मी नसताना कधीतरी ती आपल्या लोकांकडे जाऊ शकेल.
मया निःसंशयं दुखमियं प्राप्स्यत्यनुव्रता। उत्सर्गेसंशयः स्यात्तु विन्देतापि सुखं क्वचित्
माझ्यामुळे या निष्ठावान स्त्रीला नक्कीच दुःख होईल; पण मी तिला सोडलं तर कदाचित तिला कुठेतरी सुख मिळेल.
स विनिश्चित्य बहुधा विचार्य च पुनःपुनः। उत्सर्गेऽमन्यत श्रेयो दमयन्त्या नराधिप
असं अनेकदा विचार करून, राजाने ठरवलं की दमयंतीला सोडणं हेच योग्य आहे.
न चैषा तेजसा शक्या कैश्चिद्धर्षयितुं पथि। यशस्विनी महाभागा मद्भक्तेयं पतिव्रता
रस्त्यात कुणालाही तिच्यावर बलात्कार करणं शक्य नाही; कारण ती कीर्तीवान, भाग्यशाली, माझ्यावर प्रेम करणारी आणि पतीव्रता आहे.
एवं तस् तदा बुद्धिर्दमयन्त्यां न्यवर्तत। कलिना दुष्टभावेन दमयन्त्या विसर्जने
त्या वेळी कलियुगाच्या वाईट प्रभावामुळे त्याचं मन दमयंतीला सोडण्याकडे वळलं.
सोऽवस्त्रतामात्मनश्च तस्याश्चाप्येकवस्त्रताम्। चिन्तयित्वाऽध्यगाद्राजा वस्त्रार्धस्यावकर्तनम्
आपल्याजवळ वस्त्र नाही आणि तिच्याजवळही फक्त एकच वस्त्र आहे, हे लक्षात घेऊन राजाने वस्त्राचं अर्धं भाग कापायचं ठरवलं.
कथं वासो विकर्तेयं न च बुद्ध्येत मे प्रिया। विचिन्त्यैवं नलो राजा सभां पर्यचरत्तदा
वस्त्र कसं कापावं, म्हणजे माझ्या प्रियेच्या लक्षातही येऊ नये? असं विचार करत राजा नल त्या सभेत इकडून तिकडे फिरू लागला.
परिधावन्नथ नल इतश्चेतश्च भारत। आससाद सभोद्देशे विकोशं स्वङ्गमुत्तमम्
मग नल इकडे तिकडे धावत, त्या सभेत एका ठिकाणी गेला आणि तिथे त्याला वस्त्र कापण्यासाठी सुरी मिळाली.
तेनार्धं वाससश्छित्त्वा निवस् च परंतपः। सुप्तामुत्सृज्य वैदर्भीं प्राद्रवद्गतचेतनाम्
तेव्हा, शत्रूंचा संहार करणाऱ्या नलाने आपला अर्धा वस्त्र फाडून घेतला आणि झोपलेल्या, शुद्ध हरपलेल्या वैदर्भीला तिथेच सोडून तो निघून गेला.
ततो निबद्धहृदयः पुनरागम् तां सभाम्। दमयन्तीं तदा दृष्ट्वा रुरोद निषधाधिपः
मग, मनात प्रेमाची ओढ घेऊन, तो पुन्हा त्या सभेत परत आला; दमयंतीला तिथे पाहून निषधराज रडू लागला.
यां न वायुर्न चादित्यः पुरा पश्यति मे प्रियाम्। सेयमद्य सभामध्ये शेते भूमावनाथवत्
जिला पूर्वी ना वारा, ना सूर्य कधी पाहू शकले, ती माझी प्रिय आज सभेच्या मध्ये, जमिनीवर, रक्षणाविना पडली आहे.
इयं वस्त्रावकर्तेन संवीता चारुहासिनी। उन्मत्तेव मया हीना कथं बुद्ध्वा भविष्यति
हसऱ्या चेहऱ्याची ही माझी पत्नी, माझ्यामुळे फाटलेल्या वस्त्राने झाकलेली आहे; माझ्याविना जागी झाल्यावर ती कशी होईल, वेडीसारखी वाटेल.
कथमेका सती भमी मया विरहिता शुभा। चरिष्यति वने घोरे मृगव्यालनिषेविते
माझ्याविना ही पवित्र आणि सुंदर स्त्री, एकटीच, या भयंकर जंगलात, जिथे हिंस्र प्राणी वावरणार, कशी भटकणार?
आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ समरुद्गणौ। रक्षन्तु त्वां महाभागे धर्मेणासि समावृता
आदित्य, वसु, रुद्र, अश्विनी आणि सर्व मरुतगण, या महान भाग्यवतीचे रक्षण करो, कारण तू नेहमी धर्मात राहिलेली आहेस.
एवमुक्त्वा प्रियां भार्यां रूपेणाप्रतिमां भुषि। कलिनाऽपहृतज्ञानो नलः प्रातिपष्ठदुद्यतः
अशी आपल्या अनुपम रूप असलेल्या प्रिय पत्नीला सांगून, कलिच्या प्रभावामुळे बुद्धी हरवलेल्या नलाने निर्धाराने पुढे पाऊल टाकले.
गत्वागत्वा नलो राजा पुनरेति सभां मुहुः। आकृष्यमाणः कलिना सौहृदेनावकृष्यते
राजा नल पुन्हा पुन्हा सभेत गेला आणि परत आला; प्रेमाच्या ओढीने तिथे खेचला गेला, पण कलीने त्याला दूर ओढले.
द्विधेव हृदयं तस्य दुःखितस्याभवत्तदा। दोलेव मुहुरायाति याति चैव मुहुर्मुहुः
त्या दुःखी नलाचे हृदय जणू दोन भाग झाले; ते झुल्याप्रमाणे सारखे येत-जात होते.
अवकृष्टस्तु कलिना मोहितः प्राद्रवन्नलः। सुप्तामुत्सृज्य तां भार्यां विलप्य करुणं बहु
कलीने पूर्णपणे जिंकलेल्या आणि गोंधळलेल्या नलाने, झोपलेल्या पत्नीला सोडून, भरपूर करूण शब्द बोलत, तिथून पळ काढला.
नष्टात्मा कलिनाऽऽविष्टस्तत्तद्विगणयन्मुहुः। जगामैकां वने शून्ये भार्यामुत्सृज्य मोहितः
स्वतःला हरवलेला, कलीने व्यापलेला, वारंवार आपली दुर्दशा आठवत, नल मोहाने भरकटून पत्नीला सोडून एकटा त्या ओसाड जंगलात निघून गेला.
अपक्रान्ते नले राजन्दमयन्ती गतक्लमा। अबुध्यत वरारोहा संत्रस्ता विजने वने
राजा नल निघून गेल्यावर, दमयंतीची थकवा दूर झाला आणि ती सुंदर बांध्याची स्त्री एकटी, त्या सुनसान जंगलात घाबरून जागी झाली.
अपश्यमाना भर्तारं शोकदुःखसमन्विता। प्राक्रोशदुच्चैः संत्रस्ता महाराजेति नैषधम्
पती दिसेना, मनात दुःख आणि शोक भरून, ती घाबरून मोठ्याने ओरडली, 'महान निषधराजा!'
हा नाथ हा महाराज हा स्वामिन्किं जहासि माम्। हा हताऽस्मि विनष्टाऽस्मि भीताऽस्मि विजने वने
'हाय नाथा! हाय महाराजा! हाय स्वामी, का मला सोडून गेलात? मी आता संपले, हरवले, या एकाकी जंगलात फार घाबरले आहे!'
ननु नाम महारज धर्मज्ञः सत्यवागसि। कथंविधस्त्वंहि तथा सुप्तामुत्सृज्य मां गतः
'महाराजा, तुम्ही तर धर्म जाणणारे आणि सत्य बोलणारे आहात; मग असे असताना, मला झोपेत सोडून कसे काय निघून गेलात?'
कथमुत्सृज्यगन्ताऽसि वश्यां भार्यामनुव्रताम्। विशेषतो नापकृतः परेणापकृतो ह्यसि
'मी तुमच्यावर निष्ठावान आणि आज्ञाधारक पत्नी असूनही, तुम्ही मला कसे काय सोडून जाऊ शकता? विशेषतः, दुसऱ्याने काहीही वाईट केलेले नाही.'
शक्यसे न गिरः सत्याः कर्तुं मयि नरेश्वर। यास्त्वया लोकपालानां सन्निधौ कथिताः पुरा
'राजाधिराज, पूर्वी लोकपालांसमोर तुम्ही मला दिलेली वचने, ती माझ्याशी खरी ठेवता येत नाहीत का?'
नाकाले विहितो मृत्युर्मर्त्यानां पुरुषर्षभ। यत्र कान्ता त्वयोत्सृष्टा मुहूर्तमपि जीवति
'माणसांना त्यांच्या वेळेपूर्वी मृत्यू येत नाही, हे पुरुषश्रेष्ठा; म्हणूनच, जी प्रियतमा तुम्ही सोडून दिलीत, ती अजूनही क्षणभर जिवंत आहे.'