तमक्षमदसंमत्तं सुहृदां न तु कश्चन। निवारणेऽभवच्छक्तो दीव्यमानमरिंदमम्
फास्यांच्या नशेत गुंग झालेल्या नलाला, कोणताही मित्र थांबवू शकला नाही, तो शत्रूंचा पराभव करणारा असला तरी.
ततः पौरजनाः सर्वे मन्त्रिभिः सह भारत। राजानं द्रष्टुमागच्छन्निवारयितुमातुरम्
मग सर्व नगरवासी आणि मंत्री, हे भारत, राजाला पाहायला आणि त्याला थांबवायला काळजीने आले.
ततः सूत उपागम्य दमयन्त्यै न्यवेदयत्। एष पौरजनो देवि द्वारि तिष्ठति कार्यवान्
नंतर सूत दामयंतीकडे गेला आणि तिला सांगितले, 'राणी, नगरातील लोक दाराशी उभे आहेत, त्यांना काही काम आहे.'
निवेद्यतां नैषधाय सर्वाः प्रकृतयः स्थिताः। अमृष्यमाणा व्यसनं राज्ञो धर्मार्थदर्शिनः
सर्व प्रजाजन नलाला कळवावे, की ते राजाच्या दुःखाला सहन करू शकत नाहीत, आणि ते धर्म व संपत्तीला महत्त्व देणारे आहेत.
ततः सा बाष्पकलया वाचा दुःखेन कर्शिता। उवाच नैषधं भैमी शोकोपहतचेतना
तेव्हा भीमाची कन्या, दुःखाने थकलेली आणि अश्रूंनी गहिवरलेली, शोकाने भरलेल्या मनाने नलाला म्हणाली.
राजन्पौरजनो द्वारि त्वां दिदृक्षुरवस्थितः। `वृद्धैर्ब्राह्मणमुख्यैश्च वणिग्भिश्च समन्वितः
राजा, नगरातील लोक, वृद्ध, श्रेष्ठ ब्राह्मण आणि व्यापारी यांच्यासह, तुझ्या दर्शनासाठी दाराशी उभे आहेत.
आगतं सहितं राजंस्त्वत्प्रसादावलम्बनम्।' तं द्रष्टुमर्हसीत्येवं पुनः पुनरभाषत
राजा, हे सर्व लोक तुझ्या कृपेच्या आशेने एकत्र आले आहेत; तिने पुन्हा पुन्हा त्यांना भेटावे असे सांगितले.
तां तथा रुचिरापाङ्गीं विलपन्तीं तथाविधाम्। आविष्टः कलिना राजा नाभ्यभाषत किंचन
ती सुंदर डोळ्यांची दामयंती अशा प्रकारे रडत असताना, कलियुगाने ग्रासलेल्या नलाने तिला काहीच उत्तर दिले नाही.
ततस्ते मन्त्रिणः सर्वे ते चैव पुरवासिनः। नायमस्तीति दुःखार्ता व्रीडिता जग्मुरालयान्
मग सर्व मंत्री आणि नगरवासी, 'तो येणार नाही' असे समजून, दुःखी आणि लाजलेले, आपल्या घरी परतले.
तथा तदभवद्द्यूतं पुष्करस्य नलस्य च। युधिष्ठिर बहून्मासान्पुण्यश्लोकस्त्वजीयत
याप्रमाणे पुष्कर आणि नल यांच्यातील जुगार अनेक महिने चालू राहिला आणि यशस्वी नल पराभूत झाला.
दमयन्ती ततो दृष्ट्वा पुण्यश्लोकं नराधिपम्। उन्मत्तवदनुन्मत्ता देवने कृतचेतसम्
नंतर दामयंतीने त्या प्रसिद्ध राजाला वेडसर अवस्थेत पाहिले, आणि ती स्वतःही अस्वस्थ दिसत होती; तिने आपले मन देवांकडे लावले.
भयशोकसमाविष्टा राजन्भीमसुता ततः। चिन्तयामास तत्कार्यं सुमहत्पार्थिवं प्रति
भय आणि दुःखाने भरलेली भीमाची कन्या, राजाच्या मोठ्या संकटाचा विचार करू लागली.
सा शङ्कमाना तत्पापं चिकीर्षन्ती च तत्प्रियम्। नलं च हृतसर्वस्वमुपलभ्येदमब्रवीत्
ती काही वाईट घडेल अशी शंका घेत, आणि नलाला प्रिय वाटेल असे करावे म्हणून, सर्व काही गमावलेला नल पाहून असे म्हणाली.
बृहत्सेनामतियशां तां धात्रीं परिचारिकाम्। हितां सर्वार्थकुशलामनुरक्तां सुभाषिताम्
तिने बृहत्सेना या प्रसिद्ध, सर्व कामात कुशल, आपुलकीने वागणाऱ्या आणि गोड बोलणाऱ्या धायेला संबोधले.
बृहत्सेने व्रजामात्यानानाय्य नलशासनात्। आचक्ष्व यद्धृतं द्रव्यमवशिष्टं च यद्वसु
बृहत्सेने, नलाच्या आज्ञेने मंत्र्यांना बोलावून आण, आणि काय संपत्ती गेली व काय उरली आहे ते त्यांना सांग.
इत्येवं सा समादिष्टा बृहत्सेना नरेश्वर। उवाच देव्या वचनं मन्त्रिणां सा समीपत
राजा, असे सांगितल्यावर बृहत्सेनेने राणीचे शब्द जवळच्या मंत्र्यांना सांगितले.
ततस्ते मन्त्रिणः सर्वे विज्ञाय नलशासनम्। अपि नो भागधेयं स्यादित्युक्त्वा पुनराव्रजन्
मग सर्व मंत्री, नलाची आज्ञा समजून, 'कदाचित आपल्यासाठी काही भाग उरला असेल' असे म्हणत पुन्हा गेले.
तास्तु सर्वाः प्रकृतयो द्वितीयं समुपस्थिताः। न्यवेदयद्भीमसुता न च तत्प्रत्यनन्दत
सर्व प्रजाजन पुन्हा एकत्र आले, आणि भीमाची कन्या त्यांना सांगितले; पण त्याने त्यांचे स्वागत केले नाही.
वाक्यमप्रतिनन्दन्तं भर्तारमभिवीक्ष्य सा। दमयन्ती पुनर्वेश्म व्रीडिता प्रविवेश ह
आपला पती त्यांच्या बोलण्याला उत्तर देत नाही हे पाहून, दामयंती लाजून पुन्हा आपल्या घरात गेली.
निशाम्य सततं चाक्षान्पुण्यश्लोकपराङ्युखान्। नलं च हृतसर्वस्वं धात्रीं पुनरुवाच ह
नेहमीच यशस्वी नल फासे खेळाकडे पाठ फिरवतो आणि सर्व काही गमावलेला आहे हे पाहून, धाय पुन्हा तिच्याशी बोलली.
बृहत्सेने पुनर्गच्छ वार्ष्णेयं नलशासनात्। सूतमानय कल्याणि महत्कार्यमुपस्थितम्
बृहत्सेने, पुन्हा जा आणि नलाच्या सांगण्यावरून वार्ष्णेयाला बोलावून घे. सुताला घेऊन ये, कारण मोठं काम समोर आलं आहे.
बृहत्सेना तु सा श्रुत्वा दमयन्त्याः प्रभाषितम्। वार्ष्णेयमानयामास पुरुषैराप्तकारिभिः
दमयंतीचं बोलणं ऐकून बृहत्सेनाने विश्वासू माणसांसोबत वार्ष्णेयाला आणलं.
वार्ष्णेयं तु ततो भैमी सान्त्वयञ्छ्लक्ष्णया गिरा। उवाच देशकालज्ञा प्राप्तकालमनिन्दिता
मग भीमाची कन्या, काळवेळ ओळखणारी आणि कोमल बोलणारी, वार्ष्णेयाला धीर देत योग्य वेळी म्हणाली.
जानषे त्वं यथा राजा सम्यग्वृत्तः सदा त्वयि। तस्य त्वं विपमस्थस्य साहाय्यं कर्तुमर्हसि
तुला माहीत आहे, राजा नेहमी तुझ्याशी नीट वागला. आता तो संकटात असताना, त्याला मदत करणं तुझं कर्तव्य आहे.
यथायथा हि नृपतिः पुष्करेणैव जीयते। तथातथाऽस्य वै द्यूते रागो भूयोऽभिवर्धते
राजा पुन्हा पुन्हा पुष्कराकडून जिंकला जातो, आणि त्याचं जुगाराचं वेड दिवसेंदिवस वाढतच आहे.
यथा च पुष्करस्याक्षाः पतन्ति वशवर्तिनः। तथा विपर्ययश्चापि नलस्याक्षेषु दृश्यते
पुष्कराच्या हातात नेहमी फासे जमतात, पण नलाच्या बाबतीत मात्र उलटंच घडतं.
सुहृत्स्वजनवाक्यानि यथाऽयं न शृणोति च। ममापि च तथा वाक्यं नाभिनन्दति नैषध
तो मित्र-नातेवाईकांचं बोलणं ऐकत नाही, आणि माझंही ऐकत नाही.
यथा राज्ञः प्रदीप्तानां भाग्यानामद्य सारथे। नूनं मन्ये न शेषोस्ति नैषधस्य महात्मनः
सुतांनो, राजाचे भाग्य जसं संपून गेलं आहे, तसं मला वाटतं की या महान नलाकडे काहीच उरलं नाही.
यत्तु मे वचनं राजा नाभिनन्दति मोहितः। शरणं त्वां प्रपन्नाऽस्मि सारथे कुरु मद्वचः। न हि मे शुध्ते भावो विनाशं प्रति सारथे
राजा मोहात पडून माझं म्हणणं मान्य करत नाही, म्हणून मी तुझ्या आश्रयाला आले आहे. सुतांनो, माझं ऐक. त्याच्या विनाशासाठी माझ्या मनात काहीच वाईट नाही.
नलस्य दयितानश्वान्योजयित्वा मनोजवान्। रथमारोप्य मिथुनं कुण्डिनं यातुर्महसि
नलाचे आवडते, वेगवान घोडे रथाला जोडी, आणि या दोघांना कुंडिन या मोठ्या नगरीत घेऊन जा.