प्रत्यक्षदर्शनं यज्ञे गतिं चानुत्तमां शुभाम्। नैषधाय ददौ शक्रः प्रीयमाणः शचीपतिः
शचीपती इंद्राने, प्रसन्न होऊन, नैषधाला यज्ञात प्रत्यक्ष दर्शन देण्याची आणि उत्तम मार्ग मिळवण्याची कृपा दिली.
अग्निरात्मभवं प्रादाद्यत्र वाञ्छति नैषधः। लोकानात्मप्रभांश्चैव ददौ तस्मै हुताशनः
अग्नीने नैषध जिथे इच्छेल तिथे स्वतःच्या संततीची देणगी दिली आणि हुताशनाने त्याला स्वतःच्या तेजाने उजळलेली लोकांची प्राप्ती दिली.
यमस्त्वन्नरसं प्रादाद्धर्मे च परमां स्थितिम्। अपांपतिरपां भावं यत्रवाञ्छति नैपधः ।। स्रजश्चोत्तमगन्धाढ्याः सर्वेच मिथुनं ददुः
यमाने अन्नाचा स्वाद आणि धर्मात सर्वोच्च स्थैर्य दिले; जलाचा स्वामीने नैषध जिथे इच्छेल तिथे पाण्याचा भाव दिला. सर्वांनी त्याला उत्तम सुगंधी माळा आणि प्रत्येकासाठी जोडी दिली.
वरानेवं प्रदायास्य देवास्ते त्रिदिवं गताः। `एतत्सर्वं नलोऽपश्यद्दमयन्ती च भारत। यथा स्वप्नं महाराज तथैव ददृशुर्जनाः
अशा प्रकारे वर दिल्यावर, ते सर्व देव स्वर्गात गेले. हे भारत, नल आणि दमयंतीने ते सर्व पाहिले; आणि लोकांना ते जणू स्वप्नासारखे वाटले, हे महाराज.
ततः स्वयवरं चक्रे भीमो राजाऽतिमानुषम्। समागतेषु सर्वेषु भूपालेसु विशांपते
तेव्हा राजा भीमाने, सर्व राजे एकत्र आल्यावर, मानवाच्या पलीकडचा असा स्वयंवर आयोजित केला, हे लोकाधिपती.
दमयन्त्यपि तद्दृष्ट्वाराजमण्डलमृद्धिमत्। अन्वीक्ष्यनैषधं वव्रे भैमी धर्मेण भारत
दमयंतीने ते तेजस्वी राजमंडळ पाहून, नैषधाचा विचार केला आणि धर्माने त्यालाच निवडले, हे भारत.
वृते च नैषधे भैम्या निवृत्ते च स्वयंवरे। सर्व एव महीपालाः प्रतिजग्मुर्यथागतम्
विदर्भराजकन्या दमयंतीने निशधराज नल यांना वर म्हणून निवडल्यानंतर, तिच्या स्वयंवराचा सोहळा संपल्यावर, सर्व राजे आपल्या आपल्या मार्गाने परत गेले.
पार्थिवाश्चानुभूयास्य विवाहं विस्मयान्विताः। दमयन्त्याश्च मुदिताः प्रतिजग्मुर्यथागतम्
त्या अद्भुत विवाहाचा साक्षीदार होऊन, दमयंतीसाठी आनंदित झालेले सर्व राजे, जसे आले तसेच, आपल्या आपल्या राज्यात परत गेले.
गतेषु पार्थिवेन्द्रेषु भीमः प्रीतो महामनाः। विवाहं कारयामास दमयन्त्या नलस्य च
सर्व राजे निघून गेल्यावर, भीम राजा अत्यंत आनंदित झाला आणि त्याने दमयंती व नल यांच्या विवाहाची उत्तमरीत्या व्यवस्था केली.
उष्य तत्र तथाकामं नैषधो द्विपदांवरः। भीमेन समनुज्ञातो जगाम नगरं स्वकम्। अवाप्य नारीरत्नं तु पुण्यश्लोकोपि पार्थिवः
नल राजाने तिथे इच्छेप्रमाणे काही दिवस आनंदाने घालवले. भीम राजाने परवानगी दिल्यावर, तो आपल्या नगरात परत गेला. त्याने स्त्रियांमध्ये रत्नासारखी दमयंती मिळवली आणि मोठी कीर्तीही मिळवली.
रेमे सह तया राजञ्छच्येव बलवृत्रहा। अतीव मुदितो राजा भ्राजमानोंशुमानिव
राजा नल दमयंतीसोबत अत्यंत आनंदाने रमला, जसा इंद्र शक्तीला जिंकून शचीसोबत आनंद घेतो, तसा तो तेजस्वी आणि अत्यंत आनंदी दिसत होता.
अरञ्जयत्प्रजा वीरो धर्मेण परिपालयन्। ईजे चाप्यश्वमेधेन ययातिरिव नाहुषः। अन्यैश्च बहुभिर्धीमान्क्रतुभिश्चाप्तदक्षिणैः
त्या पराक्रमी राजाने धर्माने प्रजांचे रक्षण केले आणि त्यांना सुखी केले. त्याने ययातीसारखा अश्वमेध यज्ञ केला आणि अनेक मोठे यज्ञही भरपूर दान देऊन केले.
पुगश्च रमणीयेषु वनेषूपवनेषु च। दमयन्त्या सह नलो विजहारामरोपमः
सुंदर वनांत आणि उपवनांत नल राजाने दमयंतीसोबत देवांसारखा रमण केला.
जनयामास च ततो दमयन्त्यां महामनाः। इन्द्रसेनं सुतं चापि इन्द्रसेनां चकन्यकाम्
त्या नल राजाने दमयंतीपासून इंद्रसेन नावाचा मुलगा आणि इंद्रसेना नावाची मुलगी अशी संतती प्राप्त केली.
एवं स यजमानश्च विहरंश्च नराधिपः। ररक्ष वसुसंपूर्णां वसुधां वसुधाधिपः
अशा रीतीने, तो नराधिप राज्य करत आणि आनंदाने वागत, सर्व संपत्तीने परिपूर्ण पृथ्वीचे योग्य रितीने रक्षण करत होता.
वृते तु नैषधे भैम्या लोकपाला महौजसः। यान्तो ददृशुरायान्तं द्वापरं कलिना सह
दमयंतीने निशधराज निवडल्यानंतर, बलाढ्य लोकपाल निघून जात असताना, त्यांनी द्वापर आणि कली येताना पाहिले.
अथाब्रवीत्कलिं शक्रः संप्रेक्ष्य बलवृत्रहा। द्वापरेण सहायेन कले ब्रूहि क्व यास्यसि
तेव्हा इंद्राने, वज्रधारी देवतेने, द्वापरासोबत असलेल्या कलीला पाहून विचारले, 'कली, द्वापरासोबत तू कुठे चालला आहेस, सांग.'
ततोऽब्रवीत्कलिः शक्रं दमयन्त्याः स्वयंवरम्। गत्वा हि वरयिष्ये तां मनो हि मम तां गतम्
त्यावर कली म्हणाला, 'मी दमयंतीच्या स्वयंवराला चाललो आहे, कारण मी तिलाच निवडायचे ठरवले आहे. माझे मन तिच्याकडेच आहे.'
तमब्रवीत्प्रहस्येन्द्रो निर्वृत्तः स स्वयंवरः। वृतस्तया नलो राजा पतिरस्मत्समीपतः
इंद्र हसून म्हणाला, 'स्वयंवर संपले आहे. आमच्या उपस्थितीत दमयंतीने नल राजाला पती म्हणून निवडले आहे.'
एवमुक्तस्तु शक्रेण कलिः कोपसमन्वितः। देवानामन्त्र्य तान्सर्वानुवाचेदं वचस्तदा
इंद्राने असे सांगितल्यावर, कली रागाने भरून गेला. त्याने सर्व देवांना नमस्कार करून असे शब्द उच्चारले.
देवानां मानुषं मध्ये यत्सा पतिमविन्दत। ननु तस्या भवेन्न्याय्यं विपुलं दण्डधारणम्
'ती देवतांच्या उपस्थितीत असूनही माणसालाच पती म्हणून निवडते, तर तिला मोठी शिक्षा मिळायला हवी.'
एवमुक्ते तु कलिना प्रत्यूचुस्ते दिवौकसः। अस्माभिः सभनुज्ञाते दमयन्त्या नलो वृतः
कलीने असे म्हटल्यावर, देवता म्हणाले, 'दमयंतीने आमच्या संमतीनेच नल राजाची निवड केली.'
का हि सर्वगुणोपेतं नाश्रयेत नलं नृपम्। यो वेद धर्मानखिलान्यथावच्चरितव्रतः
'सर्व सद्गुणांनी युक्त, सर्व धर्म जाणणारा आणि त्यांचे पालन करणारा नल राजा कोण निवडणार नाही?'
योऽधीते चतुरो वेदान्सर्वानाख्यानपञ्चमान्। अहिंसानिरतो यश्च सत्यवादी दृढव्रतः
'जो चारही वेद आणि सर्व आख्यायिका जाणतो, जो नेहमी अहिंसेचे पालन करतो, सत्य बोलतो आणि आपल्या व्रतावर ठाम असतो.'
यस्मिन्दाक्ष्यं धृतिर्ज्ञानं तपः शौचं दमः शमः। ध्रुवाणि पुरुषव्याघ्रे लोकपालसमे नृपे
ज्याच्यात कौशल्य, स्थैर्य, ज्ञान, तप, पवित्रता, संयम आणि मनःशांती हे गुण ठामपणे वसले आहेत, हे पुरुषसिंहा, जणू काही लोकपालांसारख्या राजामध्येच हे गुण असतात.
एवंरूपं नलं यो वै कामयेच्छपितुं कले। आत्मानं स शपेन्मूढो हन्यादात्मानमात्मना
जो कोणी असा सद्गुणी नलाला फसविण्यासाठी फासे खेळायची इच्छा करतो, तो मूर्ख स्वतःचाच नाश करतो आणि स्वतःच्या हाताने स्वतःला संपवतो.
एवंगुणं नलं यो वै कामयेच्छपितुं कले। कृच्छ्रे स नरके मञ्जेदगाधे विपुले ह्रदे
जो कोणी असा गुणी नलाला फास्याच्या खेळात हरवायची इच्छा करतो, तो मोठ्या आणि खोल नरकात बुडतो.
एवमुक्त्वा कलिं देवा द्वापरं च दिवं ययुः। ततो गतेषु देवेषु कलिर्द्वापरमब्रवीत्
अशा प्रकारे कली आणि द्वापराला सांगून देव स्वर्गात परत गेले; आणि देव गेल्यावर कलीने द्वापराला म्हटले,
संयन्तुं नोत्सहे कोपं नले वत्स्यामि द्वापर। भ्रंशयिष्यामि तं राज्यान्न भैम्या सह रंस्यते
माझा राग मी आवरू शकत नाही; द्वापरा, मी नलाजवळ राहीन आणि त्याला राज्यातून खाली पाडीन; तो दमयंतीसोबत सुख उपभोगू शकणार नाही.
त्वमप्यक्षान्समाविश्य साहाय्यं कर्तुमर्हसि। `मम प्रियकृते ह्यस्मन्कृतवांश्च भविष्यसि
तूही फास्यांमध्ये प्रवेश करून मला मदत कर; माझ्या आनंदासाठी, तू आमच्यासाठी हे करशील.