तक्षकस्य वचः श्रुत्वा काश्यपो द्विजसत्तमः। प्रदध्यौ सुमहातेजाराजानं प्रति बुद्धिमान्
तक्षकाचे हे शब्द ऐकून, तेजस्वी आणि बुद्धिमान कश्यप श्रेष्ठ ब्राह्मणाने राजाबद्दल विचार केला.
दिव्यज्ञानः स तेजस्वी ज्ञात्वा तं नृपतिं तदा। क्षीणायुषं पाण्डवेयमपावर्तत काश्यपः
त्या तेजस्वी ऋषीने दिव्य ज्ञानाने त्या पांडवांच्या राजाचे आयुष्य फार थोडे उरले आहे हे ओळखले आणि कश्यप तेथून परत गेला.
लब्ध्वा वित्तं मुनिवरस्तक्षकाद्यावदीप्सितम्। निवृत्ते काश्यपे तस्मिन्समयेन महात्मनि
तक्षकाकडून हवी तशी संपत्ती मिळवून, तो महान कश्यप त्याच क्षणी परत गेला.
जगाम तक्षकस्तूर्णं नगरं नागसाह्वयम्। अथ शुश्राव गच्छन्स तक्षको जगतीपतिम्
तक्षक वेगाने नागसाह्वय नावाच्या नगरात गेला. जात असताना त्याने पृथ्वीच्या राजाबद्दल ऐकले.
मन्त्रैर्विषहरैर्दिव्यै रक्ष्यमाणं प्रयत्नतः
तेथे त्याला दिव्य विषनाशक मंत्रांनी काळजीपूर्वक जपले जात होते.
मया वञ्चयितव्योऽसौ क उपायो भवेदिति। ततस्तापसरूपेण प्राहिणोत्स भुजंगमान्
"मला त्याला फसवले पाहिजे, कोणता उपाय करता येईल?" असे म्हणून, त्याने तपस्व्याचे रूप घेऊन सर्पांना पाठवले.
गच्छध्वं यूयमव्यग्रा राजानं कार्यवत्तया
तुम्ही सर्वजण निर्धास्तपणे, आपलं काम मन लावून, राजाकडे जा.
ते तक्षकसमादिष्टास्तथा चक्रुर्भुजङ्गमाः
तक्षकाने सांगितल्याप्रमाणे त्या सापांनी तसंच केलं.
उपनिन्युस्तथा राज्ञे दर्भानम्भः फलानि च। तच्च सर्वं स राजेन्द्रः प्रतिजग्राह वीर्यवान्
त्यांनी राजाकडे कुश, पाणी आणि फळं आणून दिली; आणि बलवान राजा ती सगळी गोष्ट आनंदाने स्वीकारली.
कृत्वा तेषां च कार्याणि गम्यतामित्युवाच तान्। गतेषु तेषु नागेषु तापसच्छद्मरूपिषु
त्यांनी आपलं काम पूर्ण केल्यावर, 'आता तुम्ही जाऊ शकता' असं त्याने त्यांना सांगितलं; आणि जेव्हा ते साप, ऋषींच्या वेशात, निघून गेले,
अमात्यान्सुहृदश्चैव प्रोवाच स नराधिपः। भक्षयन्तु भवन्तो वै स्वादूनीमानि सर्वशः
मग त्या राजाने आपल्या मंत्र्यांना आणि मित्रांना सांगितलं, 'ही गोड फळं तुम्ही सर्वांनी खा.'
तापसैरुपनीतानि फलानि सहिता मया। ततो राजा ससचिवः फलान्यादातुमैच्छत
त्या ऋषींनी आणलेली फळं मला मिळाली; मग राजा आणि त्याचे मंत्री मिळून ती फळं खाण्याचा विचार करू लागले.
विधिना संप्रयुक्तो वै ऋषिवाक्येन तेन तु। यस्मिन्नेव फले नागस्तमेवाभक्षयत्स्वयम्
ऋषीच्या शब्दामुळे आणि विधीच्या बंधनामुळे, ज्या फळात साप होता तेच फळ त्याने स्वतः खाल्लं.
ततो भक्षयतस्तस्य फलात्कृमिरभूदणुः। ह्रस्वकः कृष्णनयनस्ताम्रवर्णोऽथ शौनक
तेव्हा तो राजा फळ खात असताना, त्या फळातून एक छोटा, काळ्या डोळ्यांचा, तांबड्या रंगाचा, लहानसा किडा बाहेर आला, हे ऐक शौनक.
स तं गृह्य नृपश्रेष्ठः सचिवानिदमब्रवीत्। अस्तमभ्येति सविता विषादद्य न मे भयम्
तो किडा हातात घेऊन, तो तेजस्वी राजा आपल्या मंत्र्यांना म्हणाला, 'सूर्य मावळतोय; आज मला विषाचं काहीच भय नाही.'
सत्यवागस्तु स मुनिः कृमिर्मां दशतामयम्। तक्षको नाम भूत्वा वै तथा परिहृतं भवेत्
पण सत्य बोलणाऱ्या त्या ऋषीने सांगितलं, 'हा किडा मला दंश करेल; तो तक्षक नावाचा होईल आणि असंच घडेल.'
ते चैनमन्ववर्तन्त मन्त्रिणः कालचोदिताः। एवमुक्त्वा स राजेन्द्रो ग्रीवायां सन्निवेश्यह
मंत्र्यांनी, वेळेच्या संकेताने, त्याचा पाठपुरावा केला; आणि राजा बोलून, तो किडा आपल्या मानेवर ठेवला.
कृमिकं प्राहसत्तूर्णं मुमूर्षुर्नष्टचेतनः। प्रहसन्नेव भोगेन तक्षकेणाभिवेष्टितः
मरणाची इच्छा धरून, शुद्ध हरपलेल्या अवस्थेत, तो हसतच तो किडा पटकन ठेवला; आणि हसत असतानाच तक्षकाने आपला फड मारून त्याला वेढलं.
तस्मात्फलाद्विनिष्क्रम्य यत्तद्राज्ञे निवेदितम्। वेष्टयित्वा च भोगेन विनद्य च महास्वनम्। अदशत्पृथिवीपालं तक्षकः पन्नगेश्वरः
त्या फळातून बाहेर येऊन, जसं राजाला सांगितलं होतं, सर्पांचा राजा तक्षकाने मोठ्या आवाजात गर्जना करत, फड मारून राजाला वेढलं आणि दंश केला.
तं तथा मन्त्रिणो दृष्ट्वा भोगेन परिवेष्टितम्। विषण्णवदनाः सर्वे रुरुदुर्भृशदुःखिताः
राजाला अशा प्रकारे सर्पाच्या फडाने वेढलेला पाहून, सर्व मंत्री दुःखाने व्याकुळ होऊन रडू लागले.
तं तु नागं ततो दृष्ट्वा मन्त्रिणस्ते प्रदुद्रुवुः। अपश्यन्त तथा यान्तमाकाशे नागमद्भुतम्
मग त्या सापाला पाहून, मंत्री घाबरून पळाले; आणि त्या अद्भुत सापाला आकाशातून जाताना पाहू लागले.
सीमन्तमिव कुर्वाणं नभसः पद्मवर्चसम्। तक्षकं पन्नगश्रेष्ठं भृशं शोकपरायणाः
त्यांनी आकाशाच्या कडेला कमळासारखा तेजस्वी, सर्पांमध्ये श्रेष्ठ असलेला तक्षक पाहिला आणि ते फार दुःखी झाले.
ततस्तु ते तद्गृहमग्निना वृतं प्रदीप्यमानं विषजेन भोगिनः। भयात्परित्यज्य दिशः प्रपेदिरे पपात तच्चाशनिताडितं यथा
मग ते घर, सर्पाच्या विषामुळे जळत होतं आणि अग्नीने वेढलेलं होतं; भीतीने सर्वांनी दिशा सोडून पळ काढला, आणि ते घर वीज पडल्यासारखं कोसळलं.
ततो नृपे तक्षकतेजसाहते प्रयुज्य सर्वाः परलोकसत्क्रियाः। शुचिर्दिजो राजपुरोहितस्तदा तथैव ते तस्य नृपस्य मन्त्रिणः
मग तक्षकाच्या तेजाने राजा मृत्युमुखी पडल्यावर, सर्व योग्य मृत्यूसंस्कार करण्यात आले; शुद्ध ब्राह्मण राजपुरोहित आणि त्याचे मंत्री यांनी ते विधीने पार पाडले.
नृपं शिशुं तस्य सुतं प्रचक्रिरे समेत्य सर्वे पुरवासिनो जनाः। नृपं यमाहुस्तममित्रघातिनं कुरुप्रवीरं जनमेजयं जनाः
तेव्हा सर्व नगरातील लोक एकत्र आले आणि त्या मुलाला, म्हणजे त्याच्या पुत्राला, राजा म्हणून मान्यता दिली. त्यांनी जनमेजय या कुरुकुळातील पराक्रमी आणि शत्रूंचा संहार करणाऱ्या राजाला आपला राजा म्हणून स्वीकारले.
स बाल एवार्यमतिर्नृपोत्तमः सहैव तैर्मन्त्रिपुरोहितैस्तदा। शशास राज्यं कुरुपुंगवाग्रजो यथाऽस्य वीरः प्रपितामहस्तथा
तो मुलगा असूनही, उत्तम बुद्धीचा आणि श्रेष्ठ राजा, मंत्र्यांसह व पुरोहितांसह राज्य करू लागला, जसे त्याच्या पराक्रमी पणजोबांनी पूर्वी राज्य केले होते.
ततस्तु राजानममित्रतापनं समीक्ष्य ते तस्य नृपस्य मन्त्रिणः। सुवर्णवर्माणमुपेत्य काशिप वपुष्टमार्थं वरयांप्रचक्रमुः
नंतर त्या शत्रूंना त्रास देणाऱ्या राजाला पाहून, त्याच्या मंत्र्यांनी काशीराज सुवर्णवर्मा यांच्याकडे जाऊन वंश वृद्धीसाठी त्यांची कन्या मागितली.
ततः स राजा प्रददौ वपुष्टमां कुरुप्रवीराय परीक्ष्य धर्मतः। स चापि तां प्राप्य मुदा युतोऽभव- न्न चान्यनारीषु मनो दधे क्वचित्
मग त्या राजाने धर्माचा विचार करून, सुंदर कन्येला कुरुकुळातील श्रेष्ठ जनमेजयाला दिले. तिला मिळाल्यावर तो अत्यंत आनंदी झाला आणि त्याचे मन दुसऱ्या कोणत्याही स्त्रीकडे गेले नाही.
सरःसु फुल्लेषु वनेषु चैव प्रसन्नचेता विजहार वीर्यवान्। तथा स राजन्यवरो विजह्रिवान् यथोर्वशीं प्राप्य पुरा पुरूरवाः
तो पराक्रमी राजा आनंदी मनाने फुललेल्या सरोवरांमध्ये आणि वनात विहार करू लागला. जसे पूर्वी पुरूरवा उर्वशीला मिळाल्यावर आनंदी झाला, तसेच तो राजाही आनंदाने रमला.
वपुष्टमा चापि वरं पतिव्रता प्रतीतरूपा समवाप्य भूपतिम्। भावेन रामा रमयांबभूव तं विहारकालेष्ववरोधसुन्दरी
वपुष्टमा ही पतिव्रता आणि सुंदर रूपाची होती. तिला राजा मिळाल्यावर, ती आपल्या भावनेने, रमेसारखी, अंतःपुरातील सुंदर स्त्रियांमध्ये सर्वात रमणीय होऊन, त्याला सुखावू लागली.