ददर्श तत्र वैदर्भीं सखीगणसमावृताम्। देदीप्यमानां वपुषा श्रिया च वरवर्णिनीम्
तेथे त्याने विदर्भकन्या दमयंतीला तिच्या सखींसह पाहिलं. ती आपल्या सौंदर्याने आणि तेजाने झळकत होती, तिचा वर्णही अत्यंत सुंदर होता.
अतीव सुकुमाराङ्गीं तनुमध्यां सुलोचनाम्। आक्षिपन्तीमिव च तां शशिनं स्वेन तेजसा
तीचं अंग फारच नाजूक, कमरेला सडपातळ, डोळे सुंदर; तिच्या तेजामुळे जणू चंद्रालाही लाजवेल अशी ती दिसत होती.
तस्य दृष्ट्वैव ववृधे कामस्तां चारुहासिनीम्। सत्यं चिकीर्षमाणस्तुधारयामास हृच्छयम्
तिचं हसतमुख रूप पाहताच नलाच्या मनात तिच्याविषयी प्रेम जागं झालं; पण सत्यावर ठाम राहून त्याने आपल्या मनाला आवर घातला.
ततस्ता नैषधं दृष्ट्वा संभ्रान्ताः परमाङ्गनाः। आसनेभ्यः समुत्पेतुस्तेजसा तस्य धर्षिताः
नलाला पाहताच त्या सर्व राजकन्या गोंधळल्या; त्याच्या तेजाने भारावून त्या जागेवरून उठल्या.
प्रशशंसुश्च मुप्रीता नलं ता विस्मयान्विताः। न चैनमभ्यभाषन्त मनोभिस्त्वभ्यपूजयन्
त्या स्त्रिया आश्चर्य आणि आनंदाने नलाची स्तुती करू लागल्या; पण त्याच्याशी काही बोलल्या नाहीत, मनातल्या मनात त्याला मान दिला.
अहो रूपमहो कान्तिरहो धैर्यं महात्मनः। कोऽयं देवोऽथवा यक्षो गन्धर्वो वा भविष्यति
'अहो, काय रूप! काय तेज! काय धैर्य या महात्म्याचं! हा कोण—देव, यक्ष, की गंधर्व असावा?' असं त्या म्हणू लागल्या.
न तास्तं शक्नुवन्ति स्म व्याहर्तुमपि किंचन। तेजसा धर्षितास्तस्य लज्जावत्यो वराङ्गनाः
त्या सर्व सुंदर स्त्रिया त्याच्या तेजाने लाजून, एकही शब्द बोलू शकल्या नाहीत.
अथैनं स्मयमानेव स्मितपूर्वाभिभाषिणी। दमयन्ती नलं वीरमभ्यभाषत विस्मिता
मग दमयंती हसत, आणि आधी बोलत, नल या वीराला आश्चर्याने म्हणाली.
कस्त्वं सर्वानवद्याङ्ग मम हृच्छयवर्धन। प्राप्तोस्यमरवद्वीर ज्ञातुमिच्छामि तेऽनघ
'तू कोण आहेस, ज्याचं अंग कुठेही दोषरहित नाही आणि माझ्या हृदयातील ओढ वाढवतोस? हे वीर, देवासारखा इथे आला आहेस; मी तुला जाणून घ्यायचं आहे, पावन पुरुषा.'
कथमागमनं चेह कथं चासि न लक्षितः। सुरक्षितं हि मे वेश्म राजा चैवोग्रशासनः
'तू इथे कसा आलास, आणि तुला कुणीही कसं ओळखलं नाही? माझं घर नीट राखलं जातं, आणि राजाचंही कठोर आदेश आहे.'
एवमुक्तस्तु वैदर्भ्या नलस्तां प्रत्युवाच ह। नलं मां विद्धि कल्याणि देवदूतमिहागतम्
विदर्भकन्येने असं विचारल्यावर नल म्हणाला, 'हे कल्याणी, मला नल म्हणून ओळख, मी देवदूत म्हणून इथे आलो आहे.'
देवास्त्वां प्राप्तुमिच्छन्ति शक्रोऽग्निर्वरुणो यमः। तेषामन्यतमं देवं पतिं वरय शोभने
'शक्र, अग्नि, वरुण आणि यम हे देव तुला मिळवू इच्छितात; या देवांपैकी ज्याला तू पसंत करशील, त्यालाच पती म्हणून निवड, हे सुंदर स्त्री.'
तेषामेव प्रभावेण प्रविष्टोऽहमलक्षितः। प्रविशन्तं न मां कश्चिदपश्यन्नाप्यवारयत्
'त्यांच्या सामर्थ्यामुळेच मी इथे कुणालाही न कळता आलो; मी आत येताना कुणीच मला पाहिलं नाही, ना कुणी मला थांबवलं.'
एतदर्थमहं भद्रे प्रेषितः सुरसत्तमैः। एतच्छ्रुत्वा शुभे बुद्धिं प्रकुरुष्व यथेच्छसि
'याच कारणासाठी, हे भद्रे, मला श्रेष्ठ देवांनी पाठवलं आहे; हे ऐकून, शुभे, तुझ्या मनाप्रमाणे निर्णय घे.'
सा नमस्कृत्य देवेभ्यः प्रहस्य नलमब्रवीत्। प्रणयस्व यथाश्रद्धं राजन्किं करवाणि ते
ती देवतांना वंदन करून, हसत नलाला म्हणाली, 'राजा, तुझ्या श्रद्धेनुसार इच्छा सांग. मी तुझ्यासाठी काय करू?'
अहं चैव हि यच्चान्यन्ममास्ति वसु किंचना। तत्सर्वं तव विस्रब्धं कुरु प्रणयमीश्वर
माझ्याकडे जे काही आहे, माझं सर्व धन, ते सगळं मी तुझ्या इच्छेनुसार तुला दिलं. हे सर्व तुझंच आहे, स्वामी, तू हवं तसं वापर.
हंसानां वचनं यत्तु तन्मां दहति पार्थिव। त्वत्कृते हि मया वीर राजानः सन्निपातिताः
राजा, पण हंसांनी जे काही सांगितलं, ते माझ्या मनाला जाळतंय. तुझ्यासाठीच मी हे सर्व राजे एकत्र केले.
यदि त्वं भजमानां मां प्रत्याख्यास्यसि मानद। विषमग्निं जलं रज्जुमास्थास्ये तव कारणात्
माझा मान राखणारा तू जर मला नाकारशील, तर तुझ्यासाठी मी विष, अग्नी, पाणी किंवा दोरी यापैकी काहीही स्वीकारेन.
एवमुक्तस्तु वैदर्भ्या नलस्तां प्रत्युवाच ह। तिष्ठत्सु लोकपालेषु कथं मानुषमिच्छसि
विदर्भराजकन्येने असं म्हटल्यानंतर नल म्हणाला, 'संपूर्ण देवता इथे उभ्या असताना, तुला माणूस का हवा आहे?'
येषामहं लोककृतामीश्वराणां महात्मनाम्। न पादरजसा तुल्यो मनस्ते तेषु वर्तताम्
हे महान आत्म्यांचे, जगाचे सर्जक असलेल्या देवतांच्या पायाच्या धुळीइतकाही मी नाही. तुझं मन त्यांच्याकडे वळू दे.
विप्रियं ह्याचरन्मर्त्यो देवानां मृत्युच्छति। त्राहि मामनवद्याङ्गि वरयस्व सुरोत्तमान्
देवतांच्या विरुद्ध वागणारा माणूस मृत्यूला सामोरा जातो. म्हणून, दोषरहिते, मला वाचव आणि श्रेष्ठ देवतांपैकी कोणाला तरी निवड.
विरजांसि च वासांसि दिव्याश्चित्राः स्रजस्तथा। भूषणानि तु दिव्यानि देवान्प्राप्य तु भुङ्क्ष्व वै
देवतांना मिळवून तू निर्मळ वस्त्रं, दिव्य आणि सुंदर हार, आणि दिव्य दागिने यांचा आनंद घे.
य इमां पृथिवीं कृत्स्नां संक्षिप्य ग्रसते पुनः। हुताशमीशं देवानां का तं न वरयेत्पतिम्
ही संपूर्ण पृथ्वी पुन्हा पुन्हा गिळणारा, देवतांचा स्वामी अग्निदेव, असा पती कोण निवडणार नाही?
यस् दण्डभयात्सर्वे भूतग्रामाः समागताः। धर्ममेवानुरुध्यन्ति का तं न वरयेत्पतिम्
ज्याच्या दंडाच्या भीतीने सर्व जीव एकत्र येतात आणि केवळ धर्माचं पालन करतात, असा पती कोण निवडणार नाही?
धर्मात्मानं महात्मानं दैत्यदानवमर्दनम्। महेन्द्रं सर्वदेवानां का तं न वरयेत्पतिम्
धर्मात्मा, महान, दैत्यांचा आणि दानवांचा संहार करणारा, सर्व देवतांचा स्वामी इंद्र, असा पती कोण निवडणार नाही?
क्रियतामविशङ्केन मनसा यदि मन्यसे। वरुणं लोकपालानां सुहृद्वाक्यमिदं शृणु
जर तुला योग्य वाटत असेल, तर निःसंशय मनाने हे कर. लोकपालांचा मित्र असलेल्या वरुणाचे हे शब्द ऐक.
नैषधेनैवमुक्ता सा दमयन्ती बचोऽब्रवीत्। समाप्लुताभ्यां नेत्राभ्यां शोकजेनाथ वारिणा
नलराजाने असं म्हटल्यावर, दुःखाने डोळ्यांत पाणी आलेली दमयंती म्हणाली—
देवेभ्योऽहं नमस्कृत् यसर्वेभ्यः पृथिवीपते। वृणे त्वामेव भर्तारं सत्यमेतद्ब्रवीमि ते
हे पृथ्वीपती, मी सर्व देवतांना वंदन करून, तुलाच पती म्हणून निवडते. हे मी खरं सांगते.
तामुवाच ततो राजा वेषमानां कृताञ्जलिम्। दौत्येनागत्य कल्याणि नोत्सहे स्वार्थमीप्सितं
ती हात जोडून उभी असताना, राजा म्हणाला, 'कल्याणी, मी दूत म्हणून आलोय, म्हणून स्वतःची इच्छा सांगू शकत नाही.'
कथं ह्यहं प्रतिश्रुत्य देवतानां विशेषतः। परार्थे यत्नमारभ्य कथं स्वार्थमिहोत्सहे
'मी खास देवतांना वचन दिलं आहे, दुसऱ्याच्या कामासाठी हे प्रयत्न केले. आता इथे स्वतःचा स्वार्थ कसा साधू?'