विद्याबलं पन्नगेन्द्र पश्य मेऽद्य वनस्पतौ। अहं संजीवयाम्येनं पश्यतस्ते भुजंगम
हे नागराज, आज माझ्या विद्वतेचे सामर्थ्य या झाडावर पाहा. मी हे झाड पुन्हा जिवंत करतो, हे पाहा, हे सर्प.
ततः स भगवान्विद्वान्काश्यपो द्विजसत्तमः। भस्मराशीकृतं वृक्षं विद्यया समजीवयत्
मग तो विद्वान आणि पूज्य कश्यप, श्रेष्ठ ब्राह्मण, त्याने आपल्या विद्वतेने राख झालेल्या त्या झाडाला पुन्हा जिवंत केले.
अङ्कुरं कृतवांस्तत्र ततः पर्णद्वयान्वितम्। पलाशिनं शाखिनं च तथा विटपिनं पुनः
तेथे त्याने प्रथम एक कोंब निर्माण केला, मग दोन पानांचे झाड, त्यानंतर फांदी, पानांनी भरलेली शाखा आणि पुन्हा एक मोठे झाड उभे केले.
तं दृष्ट्वा जीवितं वृक्षं काश्यपेन महात्मना। उवाच तक्षको ब्रह्मन्नैतदत्यद्भुतं त्वयि
महात्मा कश्यपाने ते झाड पुन्हा जिवंत केल्याचे पाहून तक्षक म्हणाला, "हे ब्राह्मण, तुझ्यातील हे अद्भुत सामर्थ्य आहे."
द्विजेन्द्र यद्विषं हन्या मम वा मद्विधस्य वा। कं त्वमर्थमभिप्रेप्सुर्यासि तत्र तपोधन
हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, जर तू माझ्या किंवा माझ्यासारख्या कोणाच्या विषाचा नाश करू शकतोस, तर मग तू तिथे कोणत्या हेतूने जात आहेस, हे तपस्वी?
यत्तेऽभिलषितं प्राप्तं फलं तस्मान्नृपोत्तमात्। अहमेव प्रदास्यामि तत्ते यद्यपि दुर्लभम्
तुला त्या श्रेष्ठ राजाकडून जे काही फळ मिळवायचे आहे, ते मीच तुला देईन, जरी ते मिळवणे कठीण असले तरी.
विप्रशापाभिभूते च क्षीणायुषि नराधिपे। घटमानस्य ते विप्र सिद्धिः संशयिता भवेत्
राजा ब्राह्मणाच्या शापामुळे पीडित आहे आणि त्याचे आयुष्य संपत आले आहे. अशा वेळी, हे ब्राह्मण, तुझ्या प्रयत्नांना यश मिळेल की नाही, याची शंका आहे.
ततो यशः प्रदीप्तं ते त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्। निरंशुरिव घर्मांशुरन्तर्धानमितो व्रजेत्
मग तुझे तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध असलेले तेजस्वी यश, सूर्याच्या किरणांसारखे, या ठिकाणाहून नाहीसे होईल.
धनार्थी याम्यहं तत्र तन्मे देहि भुजंगम। ततोऽहं विनिवर्तिष्ये स्वापतेयं प्रगृह्य वै
मी तेथे संपत्ती मिळवण्यासाठी जात आहे, हे सर्पा, ती मला दे. मग मी माझे मानधन घेऊन परत येईन.
यावद्धनं प्रार्थयसे तस्माद्राज्ञस्ततोऽधिकम्। अहमेव प्रदास्यामि निवर्तस्व द्विजोत्तम
तू त्या राजाकडून जितकी संपत्ती मागतोस, त्याहून अधिक मीच तुला देईन. म्हणून, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, तू परत जा.
तक्षकस्य वचः श्रुत्वा काश्यपो द्विजसत्तमः। प्रदध्यौ सुमहातेजाराजानं प्रति बुद्धिमान्
तक्षकाचे हे शब्द ऐकून, तेजस्वी आणि बुद्धिमान कश्यप श्रेष्ठ ब्राह्मणाने राजाबद्दल विचार केला.
दिव्यज्ञानः स तेजस्वी ज्ञात्वा तं नृपतिं तदा। क्षीणायुषं पाण्डवेयमपावर्तत काश्यपः
त्या तेजस्वी ऋषीने दिव्य ज्ञानाने त्या पांडवांच्या राजाचे आयुष्य फार थोडे उरले आहे हे ओळखले आणि कश्यप तेथून परत गेला.
लब्ध्वा वित्तं मुनिवरस्तक्षकाद्यावदीप्सितम्। निवृत्ते काश्यपे तस्मिन्समयेन महात्मनि
तक्षकाकडून हवी तशी संपत्ती मिळवून, तो महान कश्यप त्याच क्षणी परत गेला.
जगाम तक्षकस्तूर्णं नगरं नागसाह्वयम्। अथ शुश्राव गच्छन्स तक्षको जगतीपतिम्
तक्षक वेगाने नागसाह्वय नावाच्या नगरात गेला. जात असताना त्याने पृथ्वीच्या राजाबद्दल ऐकले.
मन्त्रैर्विषहरैर्दिव्यै रक्ष्यमाणं प्रयत्नतः
तेथे त्याला दिव्य विषनाशक मंत्रांनी काळजीपूर्वक जपले जात होते.
मया वञ्चयितव्योऽसौ क उपायो भवेदिति। ततस्तापसरूपेण प्राहिणोत्स भुजंगमान्
"मला त्याला फसवले पाहिजे, कोणता उपाय करता येईल?" असे म्हणून, त्याने तपस्व्याचे रूप घेऊन सर्पांना पाठवले.
गच्छध्वं यूयमव्यग्रा राजानं कार्यवत्तया
तुम्ही सर्वजण निर्धास्तपणे, आपलं काम मन लावून, राजाकडे जा.
ते तक्षकसमादिष्टास्तथा चक्रुर्भुजङ्गमाः
तक्षकाने सांगितल्याप्रमाणे त्या सापांनी तसंच केलं.
उपनिन्युस्तथा राज्ञे दर्भानम्भः फलानि च। तच्च सर्वं स राजेन्द्रः प्रतिजग्राह वीर्यवान्
त्यांनी राजाकडे कुश, पाणी आणि फळं आणून दिली; आणि बलवान राजा ती सगळी गोष्ट आनंदाने स्वीकारली.
कृत्वा तेषां च कार्याणि गम्यतामित्युवाच तान्। गतेषु तेषु नागेषु तापसच्छद्मरूपिषु
त्यांनी आपलं काम पूर्ण केल्यावर, 'आता तुम्ही जाऊ शकता' असं त्याने त्यांना सांगितलं; आणि जेव्हा ते साप, ऋषींच्या वेशात, निघून गेले,
अमात्यान्सुहृदश्चैव प्रोवाच स नराधिपः। भक्षयन्तु भवन्तो वै स्वादूनीमानि सर्वशः
मग त्या राजाने आपल्या मंत्र्यांना आणि मित्रांना सांगितलं, 'ही गोड फळं तुम्ही सर्वांनी खा.'
तापसैरुपनीतानि फलानि सहिता मया। ततो राजा ससचिवः फलान्यादातुमैच्छत
त्या ऋषींनी आणलेली फळं मला मिळाली; मग राजा आणि त्याचे मंत्री मिळून ती फळं खाण्याचा विचार करू लागले.
विधिना संप्रयुक्तो वै ऋषिवाक्येन तेन तु। यस्मिन्नेव फले नागस्तमेवाभक्षयत्स्वयम्
ऋषीच्या शब्दामुळे आणि विधीच्या बंधनामुळे, ज्या फळात साप होता तेच फळ त्याने स्वतः खाल्लं.
ततो भक्षयतस्तस्य फलात्कृमिरभूदणुः। ह्रस्वकः कृष्णनयनस्ताम्रवर्णोऽथ शौनक
तेव्हा तो राजा फळ खात असताना, त्या फळातून एक छोटा, काळ्या डोळ्यांचा, तांबड्या रंगाचा, लहानसा किडा बाहेर आला, हे ऐक शौनक.
स तं गृह्य नृपश्रेष्ठः सचिवानिदमब्रवीत्। अस्तमभ्येति सविता विषादद्य न मे भयम्
तो किडा हातात घेऊन, तो तेजस्वी राजा आपल्या मंत्र्यांना म्हणाला, 'सूर्य मावळतोय; आज मला विषाचं काहीच भय नाही.'
सत्यवागस्तु स मुनिः कृमिर्मां दशतामयम्। तक्षको नाम भूत्वा वै तथा परिहृतं भवेत्
पण सत्य बोलणाऱ्या त्या ऋषीने सांगितलं, 'हा किडा मला दंश करेल; तो तक्षक नावाचा होईल आणि असंच घडेल.'
ते चैनमन्ववर्तन्त मन्त्रिणः कालचोदिताः। एवमुक्त्वा स राजेन्द्रो ग्रीवायां सन्निवेश्यह
मंत्र्यांनी, वेळेच्या संकेताने, त्याचा पाठपुरावा केला; आणि राजा बोलून, तो किडा आपल्या मानेवर ठेवला.
कृमिकं प्राहसत्तूर्णं मुमूर्षुर्नष्टचेतनः। प्रहसन्नेव भोगेन तक्षकेणाभिवेष्टितः
मरणाची इच्छा धरून, शुद्ध हरपलेल्या अवस्थेत, तो हसतच तो किडा पटकन ठेवला; आणि हसत असतानाच तक्षकाने आपला फड मारून त्याला वेढलं.
तस्मात्फलाद्विनिष्क्रम्य यत्तद्राज्ञे निवेदितम्। वेष्टयित्वा च भोगेन विनद्य च महास्वनम्। अदशत्पृथिवीपालं तक्षकः पन्नगेश्वरः
त्या फळातून बाहेर येऊन, जसं राजाला सांगितलं होतं, सर्पांचा राजा तक्षकाने मोठ्या आवाजात गर्जना करत, फड मारून राजाला वेढलं आणि दंश केला.
तं तथा मन्त्रिणो दृष्ट्वा भोगेन परिवेष्टितम्। विषण्णवदनाः सर्वे रुरुदुर्भृशदुःखिताः
राजाला अशा प्रकारे सर्पाच्या फडाने वेढलेला पाहून, सर्व मंत्री दुःखाने व्याकुळ होऊन रडू लागले.