नारदः पर्वतश्चैव महाप्राज्ञौ महाव्रतौ। देवराजस् भवनं विविशाते सुपूजितौ
नारद आणि पर्वत, मोठ्या बुद्धीचे आणि कठोर व्रताचे, देवेंद्राच्या महालात मोठ्या सन्मानाने प्रवेशले.
तावर्चयित्वा मघवा ततः कुशलमव्ययम्। पप्रच्छानामयं चापि तयोः सर्वगतं विभुः
त्यांची पूजा करून मग मघवानाने त्यांची अखंड कुशलता विचारली आणि त्या तेजस्वी देवतेनेही त्यांची सर्वत्र कुशलता जाणून घेतली.
आवयोः कशलं देव सर्वत्रगतमीश्वर। लोके च मघवन्कृत्स्नो नृपाः कुशलिनो विभो
देवा, आमची कुशलता सर्वत्र आहे; आणि मघवान, या जगात सर्व राजेही सुखरूप आहेत.
नारदस्य वचः श्रुत्वा पप्रच्छ बलवृत्रहा। धर्मज्ञाः पृथिवीपालास्त्यक्तजीवितयोधिनः
नारदाचे बोलणे ऐकून वज्रधारी इंद्राने विचारले, 'पृथ्वीवरील राजे धर्मनिष्ठ आहेत का? ते प्राण गमावूनही युद्ध करतात का?'
शस्त्रेण निधनं काले ये गच्छन्त्यपराड्युखाः। अयं लोकोऽक्षयस्तेषां यथैव मम कामधुक्
जे शूरवीर योग्य वेळी युद्धात प्राण सोडतात, मागे न फिरता, त्यांना अमर लोक मिळतो, जसा माझ्या इच्छा पूर्ण करणाऱ्या गायीप्रमाणे.
क्वनु ते क्षत्रियाः शूरा नहि पश्यामि तानहम्। आगच्छतो महीपालान्दयितामनिथीन्मम
ते शूर क्षत्रिय कुठे आहेत? मला ते राजे, माझे प्रिय पाहुणे, येथे येताना दिसत नाहीत.
एवमुक्तस्तु शक्रेण नारदः प्रत्यभाषत। शृणु मे मघवन्येन न दृश्यन्ते महीक्षितः
शक्राने असे विचारल्यावर नारद म्हणाला, 'हे मघवान, राजे का दिसत नाहीत ते माझ्याकडून ऐका.'
विदर्भराज्ञो दुहिता दमयन्तीति विश्रुता। रूपेण समतिक्रान्ता पृथिव्यां सर्वयोषितः
विदर्भराजाची कन्या, दमयंती नावाने प्रसिद्ध, आपल्या सौंदर्याने पृथ्वीवरील सर्व स्त्रियांना मागे टाकली आहे.
तस्याः स्वयंवरः शक्र भविता नचिरादिव। तत्र गच्छन्ति राजानो राजपुत्राश्च सर्वशः
इंद्रा, तिचा स्वयंवर लवकरच होईल; तेव्हा सर्व राजे आणि राजपुत्र तिथे जातील.
तां रत्नभूतां लोकस्य प्रार्थयन्तो महीक्षितः। काङ्क्षन्ति स्म विशेषेण बलवृत्रनिषूदन
ती रत्नासारखी असल्याने, पृथ्वीवरील सर्व राजे तिची विशेषतः इच्छा करत होते, हे बलवृत्राचा संहार करणारा.
एतस्मिन्कथ्यमाने तु लोकपालाश्च साग्निकाः। आजग्मुर्देवराजस्य समीपममरोत्तमाः
हे बोलले जात असताना, अग्निसह सर्व लोकपाल, अमरांमध्ये श्रेष्ठ, देवेंद्राजवळ आले.
ततस्ते शुश्रुवुः सर्वे नारदस्य वचो महत्। श्रुत्वैव चाब्रुवन्हृष्टा गच्छामो वयमप्युत
तेव्हा सर्वांनी नारदांचे मोठे बोल ऐकले; ऐकताच आनंदाने म्हणाले, 'आपणही जाऊ या.'
ततः सर्वे महाराज सगणाः सहवाहनाः। विदर्भानभिजग्मुस्ते यतः सर्वे महीक्षितः
महाराजा, मग सर्वजण आपापल्या सैन्यासह आणि वाहनांसह, जिथे सर्व राजे जमले होते त्या विदर्भात गेले.
नलोपि राजा कौन्तेय श्रुत्वा राज्ञां समागमम्। अभ्यगच्छददीनात्मा दमयन्तीमनुव्रतः
कुंतीपुत्र राजा नलानेही राजांची सभा होत असल्याचे ऐकून, जरी मनात खिन्नता असली तरी, दमयंतीवर प्रेम ठेवून तिथे गेला.
अथ देवाः पथि नलं ददृशुर्भूतले स्तितम्। साक्षादिव स्थितं मूर्त्या मन्मथं रूपसंपदा
मग देवांनी मार्गात पृथ्वीवर उभा असलेला नल पाहिला, तो रूप आणि सौंदर्यात जणू कामदेवच भासत होता.
तं दृष्ट्वा लोकपालास्ते भ्राजमानं यथा रविम्। तस्थुर्विगतसंकल्पा विस्मिता रूपसंपदा
त्याला सूर्यासारखा तेजस्वी पाहून, लोकपाल थक्क झाले, त्यांच्या मनातील विचार थांबले आणि ते त्याच्या रूपावर आश्चर्यचकित झाले.
ततोऽन्तरिक्षे विष्टभ्य विमानानि दिवौकसः। अब्रुवन्नैषधं राजन्नवतीर्य नभस्तलात्
मग, राजन, देवांनी आकाशात आपली विमाने थांबवून, नभातून खाली उतरून नलाला बोलावले.
भोभो निषधराजेन्द्र नल सत्यव्रतो भवात्। अस्माकं कुरु साहाय्यं दूतो भव नरोत्तम
निषधराजा नला, सत्यप्रतिज्ञा असलेला, आमची मदत कर; हे नरश्रेष्ठा, आमचा दूत हो.
तेभ्यः प्रतिज्ञाय नलः करिष्य इति भारत। अथैतान्परिपप्रच्छ कृताञ्जलिरुपस्थितः
त्यांना 'मी करीन' असे वचन देऊन, नलाने हात जोडून नम्रपणे त्यांना विचारले.
के वै भवन्तः कश्चासौ यस्याहं दूत ईप्सितः। किंच तत्रमया कार्यं कथयध्वं यथातथम्
आपण कोण आहात? आणि मी कोणासाठी दूत व्हायचे आहे? तिथे मला नेमके काय करायचे आहे, ते स्पष्ट सांगा.
एवमुक्ते नैषधेन मघवानभ्यभाषत। अमरान्वै निबोधास्मान्दमयन्त्यर्थमागतान्
नलाने असे विचारल्यावर, मगवान म्हणाला, 'आम्ही अमर आहोत, दमयंतीसाठी आलो आहोत, हे जाणून ठेव.'
अहमिन्द्रोऽयमग्निश्च तथैवायमपांपतिः। शरीरान्तकरो नॄणां यमोऽयमपि पार्थिव
मी इंद्र आहे, हा अग्नि आहे, हा वरुण आहे आणि हा, राजन, मनुष्यांचा अंत करणारा यम आहे.
त्वं वै समागतानस्मान्दमयन्त्यै निवेदय। लोकपाला महेन्द्राद्याः समायान्ति दिदृक्षवः
तू दमयंतीला सांग, की आम्ही महेंद्रासह सर्व लोकपाल तिला पाहण्यासाठी आलो आहोत.
प्राप्तुमिच्छन्ति देवास्त्वां शक्रोऽग्निर्वरुणो यमः। तेषामन्यतमं देवं पतित्वे वरयस्व ह
इंद्र, अग्नि, वरुण आणि यम हे देव तुला मिळवू इच्छितात; त्यातील कुणालाही तिने पती म्हणून निवडावे.
एवमुक्तः स शक्रेण नलः प्राञ्जलिरब्रवीत्। एकार्थसमवेतं मां न प्रेषयितुमर्हथ
शक्राने असे सांगितल्यावर, नलाने हात जोडून म्हटले, 'जी माझ्या मनाशी एकरूप झाली आहे, अशा तिच्यासाठी मला पाठवू नका.'
कथ हि जातसंकल्पः स्त्रियमुत्सृजते पुमान्। परार्थमीदृशं वक्तं तद्वै पश्यामरेश्वर
ज्याच्या मनात निश्चय झाला आहे, असा पुरुष स्त्रीला कसा सोडू शकतो आणि दुसऱ्यासाठी असे बोलू शकतो? हे अमरांच्या स्वामी, आपण हे पाहावे.
एवमुक्तो नैषधेन मघवान्पुनरब्रवीत्।' करिष्य इतिसंश्रुत्य पूर्वमस्मासु नैषध। न करिष्यसि कस्मात्त्वं व्रज नैषध माचिरम्
नलाने असे विचारल्यावर मगवान पुन्हा म्हणाला, "नल, तू यापूर्वी आम्हाला हे करायला वचन दिलं होतंस, मग आता का नकार देतोस? नल, वेळ न घालवता निघून जा."
स वै त्वमागतानस्मान्दमयन्त्यै निवेदय। श्रेयसा योक्ष्यसे हि त्वं कुर्वन्नमरशासनम्
तू आमच्या आगमनाची बातमी दमयंतीला सांग. अमर देवतांचं सांगणं पाळून, तुला मोठं पुण्य मिळेल.
एवमुक्तः स देवैस्तैर्नैषधः पुनरब्रवीत्। सुरक्षितानि वेश्मानि प्रवेष्टुं कथमुत्सहे
देवतांनी असं सांगितल्यावर नल पुन्हा म्हणाला, "माझी सुरक्षितता असली तरी, मी स्त्रियांच्या महालात कसा जाऊ?"
प्रवेक्ष्यसीति तं शक्रः पुनरेवाभ्यभाषत। जगाम स तथेत्युक्त्वा दमयन्त्या निवेशनम्
शक्राने त्याला पुन्हा सांगितलं, "तू जाशीलच." मग 'तसंच होईल' असं म्हणून नल दमयंतीच्या निवासाकडे गेला.