न शय्यासनभोगेषु रतिं विन्दति कर्हिचित्। न नक्तं न दिवा शेते हाहेति रुदती मुहुः
ती कधीच झोपण्यात, बसण्यात किंवा सुखसोयींमध्ये आनंद मानत नाही; रात्री किंवा दिवसा तिला झोप लागत नाही, ती वारंवार 'हाय हाय' म्हणत रडत राहते.
तामस्वस्थां तदाकारां सख्यस्ता जज्ञिरिङ्गितैः
तिच्या हावभावातून तिच्या मैत्रिणींनी तिची उदास आणि अस्वस्थ अवस्था ओळखली.
ततो विदर्भपतये दमयन्त्याः सखीजनः। न्यवेदयत्तामस्वस्थां दमयन्तीं नरेश्वरः
मग दमयंतीच्या मैत्रिणींनी तिची अस्वस्थता विदर्भराजाला सांगितली.
तच्छ्रुत्वा नृपतिर्भीमो दमयन्तीसखीगणात्। किमर्थं दुहिता मेऽद्यनातिस्वस्थेव लक्ष्यते
दमयंतीच्या मैत्रिणींकडून हे ऐकून राजा भीमाने विचारले, 'माझी मुलगी आज एवढी अस्वस्थ का दिसते?''
स समीक्ष्य महीपालः स्वां सुतां प्राप्तयौवनाम्। अपश्यदात्मना कार्यं दमयन्त्याः स्वयंवरम्
आपली मुलगी तारुण्यात आली आहे हे पाहून राजाने स्वतःच ठरवले की दमयंतीचे स्वयंवर करावे.
स सन्निपातयामास महीपालान्विशांपतिः। एषोऽनुभूयतां चीराः स्वयंवर इति प्रभो
मग त्या राजाने सगळ्या राजांना बोलावले आणि सांगितले, 'तिचे स्वयंवर नेहमीप्रमाणे पार पाडा.'
श्रुत्वा तु पार्थिवाः सर्वे दमयन्त्याः स्वयंवरम्। अभिजग्मुस्ततो वीरा राजानो भीमशासनात्
दमयंतीच्या स्वयंवराची बातमी ऐकून, भीमाच्या आज्ञेने सर्व राजे तिथे आले.
हस्त्यश्वरथघोषेण नादयन्तो वसुंधराम्। विचित्रमाल्याभरणैर्बलैर्दृश्यैः स्वलंकृतैः
हत्ती, घोडे आणि रथांच्या गजरात, सुंदर फुलांच्या माळा, दागिने आणि तेजस्वी सैन्यांनी सजून, ते सर्व राजे मोठ्या थाटात आले.
तेषां भीमो महाबाहुः पार्थिवानां महात्मनाम्। यथार्हमकरोत्पूजां तेऽवसंस्तत्र पूजिताः
महाबाहू भीमाने त्या सर्व थोर राजांची योग्यतेनुसार पूजा केली; ते सर्व तिथे सन्मानाने थांबले.
एतस्मिन्नेव काले तु सुराणामृषिसत्तमौ। अटमानौ महात्मानाविन्द्रलोकमितो गतौ
त्याच वेळी, देवांमधील दोन श्रेष्ठ ऋषी, मोठ्या आत्म्याचे, इंद्रलोकातून फिरत निघून गेले.
नारदः पर्वतश्चैव महाप्राज्ञौ महाव्रतौ। देवराजस् भवनं विविशाते सुपूजितौ
नारद आणि पर्वत, मोठ्या बुद्धीचे आणि कठोर व्रताचे, देवेंद्राच्या महालात मोठ्या सन्मानाने प्रवेशले.
तावर्चयित्वा मघवा ततः कुशलमव्ययम्। पप्रच्छानामयं चापि तयोः सर्वगतं विभुः
त्यांची पूजा करून मग मघवानाने त्यांची अखंड कुशलता विचारली आणि त्या तेजस्वी देवतेनेही त्यांची सर्वत्र कुशलता जाणून घेतली.
आवयोः कशलं देव सर्वत्रगतमीश्वर। लोके च मघवन्कृत्स्नो नृपाः कुशलिनो विभो
देवा, आमची कुशलता सर्वत्र आहे; आणि मघवान, या जगात सर्व राजेही सुखरूप आहेत.
नारदस्य वचः श्रुत्वा पप्रच्छ बलवृत्रहा। धर्मज्ञाः पृथिवीपालास्त्यक्तजीवितयोधिनः
नारदाचे बोलणे ऐकून वज्रधारी इंद्राने विचारले, 'पृथ्वीवरील राजे धर्मनिष्ठ आहेत का? ते प्राण गमावूनही युद्ध करतात का?'
शस्त्रेण निधनं काले ये गच्छन्त्यपराड्युखाः। अयं लोकोऽक्षयस्तेषां यथैव मम कामधुक्
जे शूरवीर योग्य वेळी युद्धात प्राण सोडतात, मागे न फिरता, त्यांना अमर लोक मिळतो, जसा माझ्या इच्छा पूर्ण करणाऱ्या गायीप्रमाणे.
क्वनु ते क्षत्रियाः शूरा नहि पश्यामि तानहम्। आगच्छतो महीपालान्दयितामनिथीन्मम
ते शूर क्षत्रिय कुठे आहेत? मला ते राजे, माझे प्रिय पाहुणे, येथे येताना दिसत नाहीत.
एवमुक्तस्तु शक्रेण नारदः प्रत्यभाषत। शृणु मे मघवन्येन न दृश्यन्ते महीक्षितः
शक्राने असे विचारल्यावर नारद म्हणाला, 'हे मघवान, राजे का दिसत नाहीत ते माझ्याकडून ऐका.'
विदर्भराज्ञो दुहिता दमयन्तीति विश्रुता। रूपेण समतिक्रान्ता पृथिव्यां सर्वयोषितः
विदर्भराजाची कन्या, दमयंती नावाने प्रसिद्ध, आपल्या सौंदर्याने पृथ्वीवरील सर्व स्त्रियांना मागे टाकली आहे.
तस्याः स्वयंवरः शक्र भविता नचिरादिव। तत्र गच्छन्ति राजानो राजपुत्राश्च सर्वशः
इंद्रा, तिचा स्वयंवर लवकरच होईल; तेव्हा सर्व राजे आणि राजपुत्र तिथे जातील.
तां रत्नभूतां लोकस्य प्रार्थयन्तो महीक्षितः। काङ्क्षन्ति स्म विशेषेण बलवृत्रनिषूदन
ती रत्नासारखी असल्याने, पृथ्वीवरील सर्व राजे तिची विशेषतः इच्छा करत होते, हे बलवृत्राचा संहार करणारा.
एतस्मिन्कथ्यमाने तु लोकपालाश्च साग्निकाः। आजग्मुर्देवराजस्य समीपममरोत्तमाः
हे बोलले जात असताना, अग्निसह सर्व लोकपाल, अमरांमध्ये श्रेष्ठ, देवेंद्राजवळ आले.
ततस्ते शुश्रुवुः सर्वे नारदस्य वचो महत्। श्रुत्वैव चाब्रुवन्हृष्टा गच्छामो वयमप्युत
तेव्हा सर्वांनी नारदांचे मोठे बोल ऐकले; ऐकताच आनंदाने म्हणाले, 'आपणही जाऊ या.'
ततः सर्वे महाराज सगणाः सहवाहनाः। विदर्भानभिजग्मुस्ते यतः सर्वे महीक्षितः
महाराजा, मग सर्वजण आपापल्या सैन्यासह आणि वाहनांसह, जिथे सर्व राजे जमले होते त्या विदर्भात गेले.
नलोपि राजा कौन्तेय श्रुत्वा राज्ञां समागमम्। अभ्यगच्छददीनात्मा दमयन्तीमनुव्रतः
कुंतीपुत्र राजा नलानेही राजांची सभा होत असल्याचे ऐकून, जरी मनात खिन्नता असली तरी, दमयंतीवर प्रेम ठेवून तिथे गेला.
अथ देवाः पथि नलं ददृशुर्भूतले स्तितम्। साक्षादिव स्थितं मूर्त्या मन्मथं रूपसंपदा
मग देवांनी मार्गात पृथ्वीवर उभा असलेला नल पाहिला, तो रूप आणि सौंदर्यात जणू कामदेवच भासत होता.
तं दृष्ट्वा लोकपालास्ते भ्राजमानं यथा रविम्। तस्थुर्विगतसंकल्पा विस्मिता रूपसंपदा
त्याला सूर्यासारखा तेजस्वी पाहून, लोकपाल थक्क झाले, त्यांच्या मनातील विचार थांबले आणि ते त्याच्या रूपावर आश्चर्यचकित झाले.
ततोऽन्तरिक्षे विष्टभ्य विमानानि दिवौकसः। अब्रुवन्नैषधं राजन्नवतीर्य नभस्तलात्
मग, राजन, देवांनी आकाशात आपली विमाने थांबवून, नभातून खाली उतरून नलाला बोलावले.
भोभो निषधराजेन्द्र नल सत्यव्रतो भवात्। अस्माकं कुरु साहाय्यं दूतो भव नरोत्तम
निषधराजा नला, सत्यप्रतिज्ञा असलेला, आमची मदत कर; हे नरश्रेष्ठा, आमचा दूत हो.
तेभ्यः प्रतिज्ञाय नलः करिष्य इति भारत। अथैतान्परिपप्रच्छ कृताञ्जलिरुपस्थितः
त्यांना 'मी करीन' असे वचन देऊन, नलाने हात जोडून नम्रपणे त्यांना विचारले.
के वै भवन्तः कश्चासौ यस्याहं दूत ईप्सितः। किंच तत्रमया कार्यं कथयध्वं यथातथम्
आपण कोण आहात? आणि मी कोणासाठी दूत व्हायचे आहे? तिथे मला नेमके काय करायचे आहे, ते स्पष्ट सांगा.