दमयन्ती तु यं हंसं समुपाधावदन्तिके। स मानुषीं गिरं कृत्वा दमयन्तीमथाब्रवीत्
दमैंती ज्या हंसाजवळ गेली, त्याने मानवी भाषेत तिच्याशी बोलायला सुरुवात केली.
दमयन्ति नलो नाम निषधेषु महीपतिः। अश्विनोः सदृशो रूपे न समास्तस्य मानुषाः
"दमैंती, निषध देशात नल नावाचा राजा आहे. त्याचे रूप अश्विनी देवांसारखे आहे, आणि त्याच्याशी कुणीही तुलना करू शकत नाही."
[कन्दर्प इव रूपेण मूर्तिमानभवत्स्वयम्।] तस्य वै यदिभार्या त्वं भवेथा वरवर्णिनि। सफलंते भवेज्जन्म रूपं चेदं सुमध्यमे
"तो कामदेवासारखा सुंदर आहे. सुंदर कांती असलेल्या कन्ये, जर तू त्याची पत्नी झालीस, तर तुझे जन्म आणि रूप दोन्ही सार्थक होतील."
वयं हि देवगन्धर्वमनुष्योरगराक्षसान्। दृष्टवन्तो न चास्माभिर्दृष्टपूर्वस्तथाविधः
"आम्ही देव, गंधर्व, माणसे, सर्प आणि राक्षस पाहिले, पण त्याच्यासारखा कोणीच आम्ही कधी पाहिला नाही."
त्वं चापि रत्नं नारीणां नरेषु च नलो वरः। विशिष्टाया विशिष्टेन संगमो गुणवान्भवेत्
"तू स्त्रियांमध्ये रत्न आहेस आणि नल पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ आहे. श्रेष्ठ लोकांचे एकत्र येणे हेच योग्य आहे."
एवमुक्ता तु हंसेन दमयन्ती विशांपते। अब्रवीत्तत्र तं हंसं त्वमप्येवं नलं वद
हंसाने असे सांगितल्यावर दमैंती म्हणाली, "तूही नलाला माझ्याबद्दल असेच सांग."
तथेत्युक्त्वाऽण्डजः कन्यां विदर्भस्य विशांपते। पुनरागम्य निषधान्नले सर्वं न्यवेदयत्
त्या पक्ष्याने "ठीक आहे" असे सांगितले आणि विदर्भातून परत जाऊन निषधराज नलाला सगळे सांगितले.
दमयन्ती तु तच्छ्रुत्वा वचो हंसस्य भारत। तदा प्रभृति न स्वस्था नलं प्रति बभूव सा
दमैंतीने त्या हंसाचे बोल ऐकले आणि त्या क्षणापासून नलाबद्दल तिच्या मनाला चैन राहिली नाही.
ततश्चिन्तापरा दीना विवर्णवदना कृशा। बभूवदमयन्ती तु निःश्वासपरमा तदा
मग दमैंती विचारात गुंतली, दुःखी झाली, तिचा चेहरा फिकट पडला आणि ती कृश झाली. ती सतत खोल श्वास घेऊ लागली.
ऊर्ध्वदृष्टिर्ध्यानपरा बभूवोन्मत्तदर्शना। पाण्डुवर्णा क्षणेनाथ हृच्छयाविष्टचेतना
तिची नजर वर लागली, ती ध्यानात मग्न झाली, वेडीसारखी दिसू लागली. क्षणातच तिचा रंग फिकट पडला आणि तिचे मन प्रेमाने भरून गेले.
न शय्यासनभोगेषु रतिं विन्दति कर्हिचित्। न नक्तं न दिवा शेते हाहेति रुदती मुहुः
ती कधीच झोपण्यात, बसण्यात किंवा सुखसोयींमध्ये आनंद मानत नाही; रात्री किंवा दिवसा तिला झोप लागत नाही, ती वारंवार 'हाय हाय' म्हणत रडत राहते.
तामस्वस्थां तदाकारां सख्यस्ता जज्ञिरिङ्गितैः
तिच्या हावभावातून तिच्या मैत्रिणींनी तिची उदास आणि अस्वस्थ अवस्था ओळखली.
ततो विदर्भपतये दमयन्त्याः सखीजनः। न्यवेदयत्तामस्वस्थां दमयन्तीं नरेश्वरः
मग दमयंतीच्या मैत्रिणींनी तिची अस्वस्थता विदर्भराजाला सांगितली.
तच्छ्रुत्वा नृपतिर्भीमो दमयन्तीसखीगणात्। किमर्थं दुहिता मेऽद्यनातिस्वस्थेव लक्ष्यते
दमयंतीच्या मैत्रिणींकडून हे ऐकून राजा भीमाने विचारले, 'माझी मुलगी आज एवढी अस्वस्थ का दिसते?''
स समीक्ष्य महीपालः स्वां सुतां प्राप्तयौवनाम्। अपश्यदात्मना कार्यं दमयन्त्याः स्वयंवरम्
आपली मुलगी तारुण्यात आली आहे हे पाहून राजाने स्वतःच ठरवले की दमयंतीचे स्वयंवर करावे.
स सन्निपातयामास महीपालान्विशांपतिः। एषोऽनुभूयतां चीराः स्वयंवर इति प्रभो
मग त्या राजाने सगळ्या राजांना बोलावले आणि सांगितले, 'तिचे स्वयंवर नेहमीप्रमाणे पार पाडा.'
श्रुत्वा तु पार्थिवाः सर्वे दमयन्त्याः स्वयंवरम्। अभिजग्मुस्ततो वीरा राजानो भीमशासनात्
दमयंतीच्या स्वयंवराची बातमी ऐकून, भीमाच्या आज्ञेने सर्व राजे तिथे आले.
हस्त्यश्वरथघोषेण नादयन्तो वसुंधराम्। विचित्रमाल्याभरणैर्बलैर्दृश्यैः स्वलंकृतैः
हत्ती, घोडे आणि रथांच्या गजरात, सुंदर फुलांच्या माळा, दागिने आणि तेजस्वी सैन्यांनी सजून, ते सर्व राजे मोठ्या थाटात आले.
तेषां भीमो महाबाहुः पार्थिवानां महात्मनाम्। यथार्हमकरोत्पूजां तेऽवसंस्तत्र पूजिताः
महाबाहू भीमाने त्या सर्व थोर राजांची योग्यतेनुसार पूजा केली; ते सर्व तिथे सन्मानाने थांबले.
एतस्मिन्नेव काले तु सुराणामृषिसत्तमौ। अटमानौ महात्मानाविन्द्रलोकमितो गतौ
त्याच वेळी, देवांमधील दोन श्रेष्ठ ऋषी, मोठ्या आत्म्याचे, इंद्रलोकातून फिरत निघून गेले.
नारदः पर्वतश्चैव महाप्राज्ञौ महाव्रतौ। देवराजस् भवनं विविशाते सुपूजितौ
नारद आणि पर्वत, मोठ्या बुद्धीचे आणि कठोर व्रताचे, देवेंद्राच्या महालात मोठ्या सन्मानाने प्रवेशले.
तावर्चयित्वा मघवा ततः कुशलमव्ययम्। पप्रच्छानामयं चापि तयोः सर्वगतं विभुः
त्यांची पूजा करून मग मघवानाने त्यांची अखंड कुशलता विचारली आणि त्या तेजस्वी देवतेनेही त्यांची सर्वत्र कुशलता जाणून घेतली.
आवयोः कशलं देव सर्वत्रगतमीश्वर। लोके च मघवन्कृत्स्नो नृपाः कुशलिनो विभो
देवा, आमची कुशलता सर्वत्र आहे; आणि मघवान, या जगात सर्व राजेही सुखरूप आहेत.
नारदस्य वचः श्रुत्वा पप्रच्छ बलवृत्रहा। धर्मज्ञाः पृथिवीपालास्त्यक्तजीवितयोधिनः
नारदाचे बोलणे ऐकून वज्रधारी इंद्राने विचारले, 'पृथ्वीवरील राजे धर्मनिष्ठ आहेत का? ते प्राण गमावूनही युद्ध करतात का?'
शस्त्रेण निधनं काले ये गच्छन्त्यपराड्युखाः। अयं लोकोऽक्षयस्तेषां यथैव मम कामधुक्
जे शूरवीर योग्य वेळी युद्धात प्राण सोडतात, मागे न फिरता, त्यांना अमर लोक मिळतो, जसा माझ्या इच्छा पूर्ण करणाऱ्या गायीप्रमाणे.
क्वनु ते क्षत्रियाः शूरा नहि पश्यामि तानहम्। आगच्छतो महीपालान्दयितामनिथीन्मम
ते शूर क्षत्रिय कुठे आहेत? मला ते राजे, माझे प्रिय पाहुणे, येथे येताना दिसत नाहीत.
एवमुक्तस्तु शक्रेण नारदः प्रत्यभाषत। शृणु मे मघवन्येन न दृश्यन्ते महीक्षितः
शक्राने असे विचारल्यावर नारद म्हणाला, 'हे मघवान, राजे का दिसत नाहीत ते माझ्याकडून ऐका.'
विदर्भराज्ञो दुहिता दमयन्तीति विश्रुता। रूपेण समतिक्रान्ता पृथिव्यां सर्वयोषितः
विदर्भराजाची कन्या, दमयंती नावाने प्रसिद्ध, आपल्या सौंदर्याने पृथ्वीवरील सर्व स्त्रियांना मागे टाकली आहे.
तस्याः स्वयंवरः शक्र भविता नचिरादिव। तत्र गच्छन्ति राजानो राजपुत्राश्च सर्वशः
इंद्रा, तिचा स्वयंवर लवकरच होईल; तेव्हा सर्व राजे आणि राजपुत्र तिथे जातील.
तां रत्नभूतां लोकस्य प्रार्थयन्तो महीक्षितः। काङ्क्षन्ति स्म विशेषेण बलवृत्रनिषूदन
ती रत्नासारखी असल्याने, पृथ्वीवरील सर्व राजे तिची विशेषतः इच्छा करत होते, हे बलवृत्राचा संहार करणारा.