तयोरदृष्टः कामोऽभूच्छृण्वतोः सततं गुणान्। अन्योन्यं प्रतिकौन्तेय स व्वर्धत हृच्छयः
त्यांनी एकमेकांना प्रत्यक्ष पाहिले नव्हते, पण एकमेकांचे गुण ऐकून त्यांच्या मनात प्रेम उत्पन्न झाले आणि ते दिवसेंदिवस वाढत गेले.
अशक्नवन्नलः कामं तदा धारयितुं हृदा। अन्तःपुरसमीपस्थे वन आस्ते रहोगतः
नल आपल्या मनातील प्रेम दडवू शकत नव्हता. स्त्रियांच्या महालाजवळ असूनही तो एकटाच वनात जाऊन बसू लागला.
स ददर्शै ततो हंसाञ्जातरूपपरिच्दान्। वने विचरतां तेषामेकं जग्राह पक्षिणम्
तेव्हा त्याने त्या जंगलात सुंदर पिसाऱ्यांचे हंस फिरताना पाहिले आणि त्यातील एक पक्षी त्याने पकडला.
ततो।डन्तरिक्षगो वाचं व्याजहार नलं तदा। हन्तव्योस्मि न तेराजन्करिष्यामि तवप्रियम्
तेव्हा त्या पकडलेल्या पक्ष्याने आकाशातून नलाला म्हणाले, "तू मला मारणार आहेस, पण मी तुझ्या मनासारखे काहीतरी करीन."
दमयन्तीसकाशे त्वां कथयिष्यामि नैषध। यथा त्वदन्यं पुरुषं न सा मंस्यति कर्हिचित्
"नल राजा, मी दमैंतीकडे तुझी गोष्ट सांगीन, म्हणजे ती कधीच दुसऱ्या कोणत्याही पुरुषाचा विचार करणार नाही."
तव चैव यथा भार्या भविष्यति तथाऽनघ। विधास्यामि नरव्याघ्र सोऽनुजानातु मां भवान्
"तिचे तुझ्याशी लग्न व्हावे यासाठी मी सगळी व्यवस्था करीन, हे निष्पाप राजन, तू मला जाऊ दे."
एवमुक्तस्ततो हंसमुत्ससर्ज महीपतिः। ते तु हंसाः समुत्पत्य विदर्भानगमंस्ततः
हंसाने असे सांगितल्यावर राजाने तो हंस सोडून दिला. मग ते सगळे हंस उडून विदर्भात गेले.
विदर्भनगरीं गत्वा दमयन्त्यास्तदान्तिके। निपेतुस्ते गरुत्मन्तः सा ददर्शाथ तान्खगान्
विदर्भनगरीत जाऊन, त्या हंसांनी दमैंतीजवळ जाऊन बसले. तिने ते पक्षी पाहिले.
सा तानद्भुतरूपान्वै दृष्ट्वा सखिगणावृता। हृष्टा ग्रहीतुं खगमांस्त्वरमाणोपचक्रमे
ती आपल्या मैत्रिणींसोबत होती. त्या अद्भुत दिसणाऱ्या पक्ष्यांना पाहून ती आनंदली आणि त्यांना पकडायला धावली.
अथ हंसा विससृपुः सर्वतः प्रमदावने। एकैकशस्तदा कन्यास्तान्हंसान्समुपाद्रवन्
मग ते हंस बागेत सर्वत्र पसरले आणि प्रत्येक कन्या एका हंसामागे धावू लागली.
दमयन्ती तु यं हंसं समुपाधावदन्तिके। स मानुषीं गिरं कृत्वा दमयन्तीमथाब्रवीत्
दमैंती ज्या हंसाजवळ गेली, त्याने मानवी भाषेत तिच्याशी बोलायला सुरुवात केली.
दमयन्ति नलो नाम निषधेषु महीपतिः। अश्विनोः सदृशो रूपे न समास्तस्य मानुषाः
"दमैंती, निषध देशात नल नावाचा राजा आहे. त्याचे रूप अश्विनी देवांसारखे आहे, आणि त्याच्याशी कुणीही तुलना करू शकत नाही."
[कन्दर्प इव रूपेण मूर्तिमानभवत्स्वयम्।] तस्य वै यदिभार्या त्वं भवेथा वरवर्णिनि। सफलंते भवेज्जन्म रूपं चेदं सुमध्यमे
"तो कामदेवासारखा सुंदर आहे. सुंदर कांती असलेल्या कन्ये, जर तू त्याची पत्नी झालीस, तर तुझे जन्म आणि रूप दोन्ही सार्थक होतील."
वयं हि देवगन्धर्वमनुष्योरगराक्षसान्। दृष्टवन्तो न चास्माभिर्दृष्टपूर्वस्तथाविधः
"आम्ही देव, गंधर्व, माणसे, सर्प आणि राक्षस पाहिले, पण त्याच्यासारखा कोणीच आम्ही कधी पाहिला नाही."
त्वं चापि रत्नं नारीणां नरेषु च नलो वरः। विशिष्टाया विशिष्टेन संगमो गुणवान्भवेत्
"तू स्त्रियांमध्ये रत्न आहेस आणि नल पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ आहे. श्रेष्ठ लोकांचे एकत्र येणे हेच योग्य आहे."
एवमुक्ता तु हंसेन दमयन्ती विशांपते। अब्रवीत्तत्र तं हंसं त्वमप्येवं नलं वद
हंसाने असे सांगितल्यावर दमैंती म्हणाली, "तूही नलाला माझ्याबद्दल असेच सांग."
तथेत्युक्त्वाऽण्डजः कन्यां विदर्भस्य विशांपते। पुनरागम्य निषधान्नले सर्वं न्यवेदयत्
त्या पक्ष्याने "ठीक आहे" असे सांगितले आणि विदर्भातून परत जाऊन निषधराज नलाला सगळे सांगितले.
दमयन्ती तु तच्छ्रुत्वा वचो हंसस्य भारत। तदा प्रभृति न स्वस्था नलं प्रति बभूव सा
दमैंतीने त्या हंसाचे बोल ऐकले आणि त्या क्षणापासून नलाबद्दल तिच्या मनाला चैन राहिली नाही.
ततश्चिन्तापरा दीना विवर्णवदना कृशा। बभूवदमयन्ती तु निःश्वासपरमा तदा
मग दमैंती विचारात गुंतली, दुःखी झाली, तिचा चेहरा फिकट पडला आणि ती कृश झाली. ती सतत खोल श्वास घेऊ लागली.
ऊर्ध्वदृष्टिर्ध्यानपरा बभूवोन्मत्तदर्शना। पाण्डुवर्णा क्षणेनाथ हृच्छयाविष्टचेतना
तिची नजर वर लागली, ती ध्यानात मग्न झाली, वेडीसारखी दिसू लागली. क्षणातच तिचा रंग फिकट पडला आणि तिचे मन प्रेमाने भरून गेले.
न शय्यासनभोगेषु रतिं विन्दति कर्हिचित्। न नक्तं न दिवा शेते हाहेति रुदती मुहुः
ती कधीच झोपण्यात, बसण्यात किंवा सुखसोयींमध्ये आनंद मानत नाही; रात्री किंवा दिवसा तिला झोप लागत नाही, ती वारंवार 'हाय हाय' म्हणत रडत राहते.
तामस्वस्थां तदाकारां सख्यस्ता जज्ञिरिङ्गितैः
तिच्या हावभावातून तिच्या मैत्रिणींनी तिची उदास आणि अस्वस्थ अवस्था ओळखली.
ततो विदर्भपतये दमयन्त्याः सखीजनः। न्यवेदयत्तामस्वस्थां दमयन्तीं नरेश्वरः
मग दमयंतीच्या मैत्रिणींनी तिची अस्वस्थता विदर्भराजाला सांगितली.
तच्छ्रुत्वा नृपतिर्भीमो दमयन्तीसखीगणात्। किमर्थं दुहिता मेऽद्यनातिस्वस्थेव लक्ष्यते
दमयंतीच्या मैत्रिणींकडून हे ऐकून राजा भीमाने विचारले, 'माझी मुलगी आज एवढी अस्वस्थ का दिसते?''
स समीक्ष्य महीपालः स्वां सुतां प्राप्तयौवनाम्। अपश्यदात्मना कार्यं दमयन्त्याः स्वयंवरम्
आपली मुलगी तारुण्यात आली आहे हे पाहून राजाने स्वतःच ठरवले की दमयंतीचे स्वयंवर करावे.
स सन्निपातयामास महीपालान्विशांपतिः। एषोऽनुभूयतां चीराः स्वयंवर इति प्रभो
मग त्या राजाने सगळ्या राजांना बोलावले आणि सांगितले, 'तिचे स्वयंवर नेहमीप्रमाणे पार पाडा.'
श्रुत्वा तु पार्थिवाः सर्वे दमयन्त्याः स्वयंवरम्। अभिजग्मुस्ततो वीरा राजानो भीमशासनात्
दमयंतीच्या स्वयंवराची बातमी ऐकून, भीमाच्या आज्ञेने सर्व राजे तिथे आले.
हस्त्यश्वरथघोषेण नादयन्तो वसुंधराम्। विचित्रमाल्याभरणैर्बलैर्दृश्यैः स्वलंकृतैः
हत्ती, घोडे आणि रथांच्या गजरात, सुंदर फुलांच्या माळा, दागिने आणि तेजस्वी सैन्यांनी सजून, ते सर्व राजे मोठ्या थाटात आले.
तेषां भीमो महाबाहुः पार्थिवानां महात्मनाम्। यथार्हमकरोत्पूजां तेऽवसंस्तत्र पूजिताः
महाबाहू भीमाने त्या सर्व थोर राजांची योग्यतेनुसार पूजा केली; ते सर्व तिथे सन्मानाने थांबले.
एतस्मिन्नेव काले तु सुराणामृषिसत्तमौ। अटमानौ महात्मानाविन्द्रलोकमितो गतौ
त्याच वेळी, देवांमधील दोन श्रेष्ठ ऋषी, मोठ्या आत्म्याचे, इंद्रलोकातून फिरत निघून गेले.