भवांश्च पुनराहूतो द्यूतेनैवापनेष्यति। स तथाऽक्षेषु कुशलो निश्चितो गतचेतनः
राजन, जुगार खेळायला पुन्हा तुला बोलावलं, की तो कपटी तुला नक्की हरवेल; कारण तो जुगारात कुशल आहे आणि फसवणुकीच्या हेतूनेच खेळतो.
चरिष्यसि महाराज वनेषु वसतीः पुनः
राजन, मग तुला पुन्हा या जंगलात राहावं लागेल, पुन्हा वनवास भोगावा लागेल.
यद्यस्मान्सुमहाराज कृपणान्कर्तुमर्हसि। यावज्जीवमवेक्षस्व वेदधर्मांश्च कृत्स्नशः। निकृत्या निकृतिप्रज्ञो हन्तव्य इति निश्चयः
राजन, जर तुला आम्हाला फारच दु:खी करावं असं वाटत असेल, तर आयुष्यभर वेदधर्म पाळ आणि सर्व कर्तव्ये पार पाड; पण जो कपटात पटाईत आहे, त्याचा नाश होणं हे निश्चित आहे.
अनुज्ञातस्त्वया गत्वायावच्छक्ति सुयोधनम्। यथैव कक्षमुत्सृष्टो दहेदनिलसारथिः। हनिष्यामि तथा मन्दमनुजानातु मे भवान्
तू मला परवानगी दिलीस, तर मी माझ्या ताकदीने सुयोधनाचा नाश करीन, जसा वाऱ्याने पेटलेली आग कोरडं गवत जाळते; म्हणून मला तुझी संमती दे, मी त्या दुष्टाचा नाश करतो.
एवं ब्रुवाणं भीमं तु धर्मराजो युधिष्ठिरः। उवाच सान्त्वयन्राजा मूर्न्ध्युपाघ्राय पाण्डवम्
भीम असे बोलल्यावर, धर्मराज युधिष्ठिराने त्याला शांत करत, त्याच्या डोक्यावर हात ठेवून प्रेमाने उत्तर दिलं.
असशयं महाबाहो हनिष्यसि सुयोधनम्। वर्षात्रयोदशादूर्ध्वं सह गाण्डीवधन्वना
महाबाहू, यात शंका नाही की, तेराव्या वर्षानंतर तू गाण्डीवधारी अर्जुनासह सुयोधनाचा वध करशील.
यत्त्वमाभाषसे पार्थ प्राप्तः काल इति प्रभो। अनृतं नत्सहे वक्तुं न ह्येतन्मयि विद्यते
पार्था, तू म्हणतोस की वेळ आली आहे, पण मी खोटं बोलू शकत नाही; असं काही माझ्या स्वभावात नाही.
अन्तरेणापि कौन्तेय निकृतिंपापनिश्चयम्। हन्ता त्वमसि दुर्धर्ष सानुबन्धं सुयोधनम्
कुन्तीपुत्रा, कपटाचा आधार न घेताही, तू त्या पापी सुयोधनासह त्याच्या साथीदारांचा सहज वध करू शकतोस.
एवं ब्रुवति भीमं तु धर्मराजे युधिष्ठिरे। आजगाम महाभागो बृहदश्वो महानृषिः
युधिष्ठिर धर्मराज भीमाशी असे बोलत असताना, तेव्हा तेजस्वी, महान ऋषी बृहदश्व तेथे आले.
तमभिप्रेक्ष्यधर्मात्मा संप्राप्तं धर्मचारिणम्। शास्त्रवन्मधुपर्केण पूजयामास धर्मराट्
तो धर्मनिष्ठ ऋषी येताना पाहून, धर्मराज युधिष्ठिराने त्याचे आदरपूर्वक स्वागत केले आणि मधुर शब्दांनी त्याचा सन्मान केला.
आश्वस्तं चैनमासीनमुपासनो युधिष्ठिरः। अभिप्रेक्ष्य महाबाहुः कृपणं बह्वभाषत
तो ऋषी बसला, त्याचे स्वागत झाले, तेव्हा महाबाहू युधिष्ठिर त्याच्याकडे पाहत, मनातल्या दु:खाने भरभरून बोलू लागला.
अक्षद्यूते च भगवन्धनं राज्यं च मे हृतम्। आहूय निकृतिप्रज्ञैः कितवैरक्षकोविदैः
भगवंत, जुगाराच्या खेळात माझं धन आणि राज्य माझ्याकडून हिरावून घेतलं, कारण त्या कपटी आणि जुगारात पटाईत लोकांनी मला बोलावलं होतं.
अनक्षज्ञस्य हि सतो निकृत्या पापनिश्चयैः। भार्या च मे सभां नीता प्राणेभ्योपि गरीयसी
मी जुगारात अज्ञ असतानाही, त्या पापी कपटी लोकांनी मला फसवलं; माझी पत्नी, जी माझ्या प्राणाहूनही प्रिय आहे, तिलाही सभेत ओढून नेलं.
पुनर्द्यूतेन मां जित्वा वनवासां सुदारुणम्। प्राव्राजयन्मंहारण्यमजिनैः परिवारितम्
पुन्हा जुगारात मला हरवून, त्यांनी मला या भयंकर जंगलात पाठवलं, जिथे मला मृगचर्म घालून राहावं लागतं.
अहं वने दुर्वसतीर्वसन्परमदुःखितः। अक्षद्यूताभिषङ्गेण गिरः शृण्वन्सुदारुणाः
मी या वनात राहून, कठीण हालअपेष्टा सहन करतोय; जुगारामुळे झालेल्या अपमानामुळे लोकांच्या कठोर शब्दांनी माझं मन फार दु:खी झालं आहे.
आर्तानां सुहृदां वाचो द्यूतप्रभृति शंसताम्। अहं हृदि श्रिताः स्मृत्वा सर्वरात्रीर्विचिन्तयन्
जुगारामुळे दु:खी झालेल्या माझ्या मित्रांच्या वेदनादायक शब्दांची आठवण मला सतत येते, आणि मी त्या दु:खाचा विचार रात्रभर करत राहतो.
यस्मिंश्च वयमायत्ताः सदा गाण्डीवधन्वनि। `स चेन्द्रलोकं गतवानस्त्रहेतोर्महाबलः
आपण सर्वजण ज्याच्यावर नेहमी अवलंबून आहोत, तो गाण्डीवधारी अर्जुन—तो महाबली शस्त्र मिळवण्यासाठी इंद्रलोकात गेला आहे.
विना महात्मना तेन गतसत्व इवास्महे। कदा द्रक्ष्यामि बीभत्सुं कृतास्त्रं पुनरागतम्
त्या महात्म्याशिवाय आम्ही जणू काही प्राणच हरपल्यासारखे झालो आहोत. तो शस्त्रविद्येत पारंगत असलेला अर्जुन पुन्हा केव्हा परत येईल आणि मला केव्हा दिसेल, असं वाटतं.
इति सर्वे महेष्वासं चिन्तयाना धनंजयम्। अनेन तु विषण्णोऽहं कारणेन सहानुजः
असं म्हणून आम्ही सर्वजण धनंजय या महान धनुर्धराचा विचार करत असतो, आणि याच कारणामुळे मी आणि माझे भाऊ खूपच उदास झालो आहोत.
वनवासान्निवृत्तं मां पुनस्ते पापबुद्धयः। जानन्तः प्रीयमाणा वै देवने भ्रातृभिः सह। द्यूतेनैवाह्वयिष्यन्ति बलादक्षेषु तद्विदः
वनवास संपवून मी परत आलो की, ते दुष्ट बुद्धीचे लोक, मला भावांसोबत वनात आनंद घेतोय हे जाणून, पुन्हा एकदा जबरदस्तीने मला जुगार खेळायला बोलावतील.
आहूतश्च पुनर्द्यूते नास्मि शक्तो निवर्तितुम्। पणे च मम नात्यर्थं वसु किंचन विद्यते
आणि जर पुन्हा मला जुगारासाठी बोलावलं, तर मी नकार देऊ शकणार नाही; पण माझ्याकडे आता काहीच मोठं द्रव्य उरलेलं नाही.
एतत्सर्वमनुध्यायंश्चिन्तयानो दिवानिशम्। न मत्तो दुःखिततरः पुमानस्तीह कश्चन
हे सगळं दिवस-रात्र मनात घोळवत राहतो, विचार करत राहतो; आणि मला वाटतं, माझ्यापेक्षा दु:खी माणूस इथे कोणीच नाही.
नास्ति राजा मया कश्चिदल्पभाग्यतरो भुवि। भवता दृष्टपूर्वो वा श्रुतपूर्वोपि वा क्वचित्। न मत्तो दुःखिततरः पुमानस्तीति मे मतिः
या पृथ्वीवर माझ्यापेक्षा कमी भाग्यवान राजा दुसरा कोणीही नाही; तुम्ही कधी पाहिलंय किंवा ऐकलंय का, माझ्यापेक्षा जास्त दु:खी कोणी आहे का? मला तर असंच वाटतं.
एवं ब्रुवन्तं दुःखार्तमुवाच भगवानृषिः। शोकं व्यपनुदन्राज्ञो धर्मराजस्य धीमतः
अशा प्रकारे दु:खाने भरलेल्या युधिष्ठिराला, त्या वेळी भगवंत ऋषींनी, त्याच्या शोकाला दूर करत, सांत्वन केलं.
न विषादे मनः त्वया बुद्धिमतांवर। आगमिष्यति बीभत्सुरमित्रांश्च विजेष्यते
बुद्धिमानांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या राजा, तुझं मन खचू देऊ नकोस; अर्जुन परत येईल आणि तुझ्या शत्रूंना नक्कीच जिंकेल.
यद्ब्रवीषि महाराज न मत्तो विद्ते क्वचित्। अल्पभाग्यतरः कश्चित्पुमानस्तीति पाण्डव
राजा, तू म्हणतोस की, पांडवा, माझ्यापेक्षा कमी भाग्यवान कोणीच नाही—
अत्र ते वर्णयिष्यामि यदि शुश्रूषसेऽनघ। यस्त्वत्तो दुःखिततरो राजाऽऽसीत्पृथिवीपते
हे पापरहित राजा, जर तुला ऐकायचं असेल तर मी तुला सांगतो, या पृथ्वीवर तुझ्यापेक्षा जास्त दु:खी राजा कोण होता.
अथैनमब्रवीद्राजा ब्रवीतु भगवानिति। इमामवस्थां संप्राप्तं श्रोतुमिच्छामि पार्थिवम्
तेव्हा त्या राजाने म्हटलं, 'भगवंत, तुम्ही सांगावं; अशा अवस्थेला पोहोचलेल्या त्या राजाची कथा मला ऐकायची आहे.'
शृणु राजन्नवहितः सह भ्रातृभिरच्युत। यस्त्वत्तो दुःखिततरो राजाऽऽसीत्पृथिवोपते
राजा, तू तुझे भाऊ आणि कृष्णासह लक्षपूर्वक ऐक, तुझ्यापेक्षा जास्त दु:खी राजा कोण होता.
निषधेषु महीपालो वीरसेन इति श्रुतः। तस्य पुत्रोऽभवन्नाम्ना नलो धर्मार्तकोविदः
निषध देशात वीरसेन नावाचा एक राजा होता, असं म्हणतात; त्याचा मुलगा नल, धर्म आणि कर्तव्य जाणणारा म्हणून प्रसिद्ध होता.