यज्ञैश्च विविधैस्तात कृतंपापमरिंदम। अवधूय महाराजगच्छेम स्वर्गमुत्तमम्
शत्रूंना जिंकणाऱ्या राजा, विविध यज्ञांनी पाप दूर झाले आहे; आता ते बाजूला सारून, आपण उत्तम स्वर्ग मिळवूया.
एवमेतद्भवेद्राजन्यदि राजा न बालिशः। अस्माकं दीर्घसूत्रः स्याद्भवान्धर्मपरायणः
हे राजा, जर राजा मूर्ख नसता तर असेच झाले असते; आणि तू धर्माला खऱ्या अर्थाने धरला असतास, तर आमचा विलंब फार मोठा झाला असता.
निकृत्या निकृतिप्रत्रा हन्तव्या इति निश्चयः। न हि नैकृतिकं हत्वा निकृत्या पापमुच्यते। तथा भारत धर्मेषु धर्मज्ञैरिह दृश्यते
धोका करणाऱ्यांना धोकेने मारावे, असा ठराव आहे; पण, धोकेबाजांना धोकेने मारून पाप सुटत नाही, असे धर्मज्ञ लोक म्हणतात.
अहोरात्रं महाराज तुल्यं संवत्सरेण ह। तथैव वेदवचनं श्रूयते नित्यदा विभो। संवत्सरो महाराज पूर्णो भवति कृच्छ्रतः
महारााज, एक दिवस-रात्र म्हणजे एक वर्ष इतकेच मानले जाते; असे वेदवचन नेहमी ऐकू येते; आणि एक वर्ष पूर्ण करणे कठीण असते.
यदि वेदाः प्रमाणं ते दिवसादूर्ध्वमच्युत। तयोदशादितः कालो ज्ञायतां परिनिष्ठितः
अच्युत, जर वेदच तुझे प्रमाण असतील, तर अकराव्या दिवसापासून पुढचा काळ पूर्ण मानावा.
कालो दुर्योधनं हन्तुं सानुबन्धमरिंदम। एकाग्रां पृथिवीं सर्वां पुरा राजन्करोति सः
शत्रूंना जिंकणाऱ्या राजा, काळच दुर्योधन आणि त्याच्या सोबत्यांचा नाश करील; यापूर्वीही काळाने संपूर्ण पृथ्वी एका राजाच्या अधीन केली होती.
द्यूतप्रियेण राजेन्द्र तथा तद्भवता कृतम्। प्रायेणाज्ञातच्रयायां वयं सर्वेनिपातिताः
राजे, तुला फासे खेळण्याची आवड असल्यामुळे असे घडले; अज्ञानामुळे आपण सर्वजण संकटात सापडलो.
न तं देशं प्रपश्यामि यत्र सोऽस्मान्सुदुर्जनः। न विज्ञास्यति दुष्टात्मा चारैरिति सुयोधनः
तो दुष्ट माणूस आपल्याला कुठेही गुप्तहेरांद्वारे शोधणार नाही, असे मला कोणतेही ठिकाण दिसत नाही, सुयोधन.
अधिगम्य च सर्वान्नो वनवासमिमं ततः। प्रव्राजयिष्यतिपुनर्निकृत्याऽधमपूरुषः। यद्यस्मानभिगच्छेत पापः स हि कथंचन
आपल्याला या वनवासात पाठवल्यावर तो नीच माणूस, कपटात पटाईत, पुन्हा आपल्याला हाकलून लावण्याचा प्रयत्न करेल; तो पापी काहीही करून आपल्याजवळ आला, तर—
अज्ञातचर्यामुत्तीर्णान्दृष्ट्वा च पुनराह्वयेत्। द्यूतेन ते महाराज पुनर्युद्धं प्रवर्तते
आपण अज्ञातवास संपवून परत आलो, हे त्याने पाहिल्यावर, तो पुन्हा आपल्याला बोलावेल, राजन, आणि पुन्हा फसवणूक करून जुगार खेळायला लावेल.
भवांश्च पुनराहूतो द्यूतेनैवापनेष्यति। स तथाऽक्षेषु कुशलो निश्चितो गतचेतनः
राजन, जुगार खेळायला पुन्हा तुला बोलावलं, की तो कपटी तुला नक्की हरवेल; कारण तो जुगारात कुशल आहे आणि फसवणुकीच्या हेतूनेच खेळतो.
चरिष्यसि महाराज वनेषु वसतीः पुनः
राजन, मग तुला पुन्हा या जंगलात राहावं लागेल, पुन्हा वनवास भोगावा लागेल.
यद्यस्मान्सुमहाराज कृपणान्कर्तुमर्हसि। यावज्जीवमवेक्षस्व वेदधर्मांश्च कृत्स्नशः। निकृत्या निकृतिप्रज्ञो हन्तव्य इति निश्चयः
राजन, जर तुला आम्हाला फारच दु:खी करावं असं वाटत असेल, तर आयुष्यभर वेदधर्म पाळ आणि सर्व कर्तव्ये पार पाड; पण जो कपटात पटाईत आहे, त्याचा नाश होणं हे निश्चित आहे.
अनुज्ञातस्त्वया गत्वायावच्छक्ति सुयोधनम्। यथैव कक्षमुत्सृष्टो दहेदनिलसारथिः। हनिष्यामि तथा मन्दमनुजानातु मे भवान्
तू मला परवानगी दिलीस, तर मी माझ्या ताकदीने सुयोधनाचा नाश करीन, जसा वाऱ्याने पेटलेली आग कोरडं गवत जाळते; म्हणून मला तुझी संमती दे, मी त्या दुष्टाचा नाश करतो.
एवं ब्रुवाणं भीमं तु धर्मराजो युधिष्ठिरः। उवाच सान्त्वयन्राजा मूर्न्ध्युपाघ्राय पाण्डवम्
भीम असे बोलल्यावर, धर्मराज युधिष्ठिराने त्याला शांत करत, त्याच्या डोक्यावर हात ठेवून प्रेमाने उत्तर दिलं.
असशयं महाबाहो हनिष्यसि सुयोधनम्। वर्षात्रयोदशादूर्ध्वं सह गाण्डीवधन्वना
महाबाहू, यात शंका नाही की, तेराव्या वर्षानंतर तू गाण्डीवधारी अर्जुनासह सुयोधनाचा वध करशील.
यत्त्वमाभाषसे पार्थ प्राप्तः काल इति प्रभो। अनृतं नत्सहे वक्तुं न ह्येतन्मयि विद्यते
पार्था, तू म्हणतोस की वेळ आली आहे, पण मी खोटं बोलू शकत नाही; असं काही माझ्या स्वभावात नाही.
अन्तरेणापि कौन्तेय निकृतिंपापनिश्चयम्। हन्ता त्वमसि दुर्धर्ष सानुबन्धं सुयोधनम्
कुन्तीपुत्रा, कपटाचा आधार न घेताही, तू त्या पापी सुयोधनासह त्याच्या साथीदारांचा सहज वध करू शकतोस.
एवं ब्रुवति भीमं तु धर्मराजे युधिष्ठिरे। आजगाम महाभागो बृहदश्वो महानृषिः
युधिष्ठिर धर्मराज भीमाशी असे बोलत असताना, तेव्हा तेजस्वी, महान ऋषी बृहदश्व तेथे आले.
तमभिप्रेक्ष्यधर्मात्मा संप्राप्तं धर्मचारिणम्। शास्त्रवन्मधुपर्केण पूजयामास धर्मराट्
तो धर्मनिष्ठ ऋषी येताना पाहून, धर्मराज युधिष्ठिराने त्याचे आदरपूर्वक स्वागत केले आणि मधुर शब्दांनी त्याचा सन्मान केला.
आश्वस्तं चैनमासीनमुपासनो युधिष्ठिरः। अभिप्रेक्ष्य महाबाहुः कृपणं बह्वभाषत
तो ऋषी बसला, त्याचे स्वागत झाले, तेव्हा महाबाहू युधिष्ठिर त्याच्याकडे पाहत, मनातल्या दु:खाने भरभरून बोलू लागला.
अक्षद्यूते च भगवन्धनं राज्यं च मे हृतम्। आहूय निकृतिप्रज्ञैः कितवैरक्षकोविदैः
भगवंत, जुगाराच्या खेळात माझं धन आणि राज्य माझ्याकडून हिरावून घेतलं, कारण त्या कपटी आणि जुगारात पटाईत लोकांनी मला बोलावलं होतं.
अनक्षज्ञस्य हि सतो निकृत्या पापनिश्चयैः। भार्या च मे सभां नीता प्राणेभ्योपि गरीयसी
मी जुगारात अज्ञ असतानाही, त्या पापी कपटी लोकांनी मला फसवलं; माझी पत्नी, जी माझ्या प्राणाहूनही प्रिय आहे, तिलाही सभेत ओढून नेलं.
पुनर्द्यूतेन मां जित्वा वनवासां सुदारुणम्। प्राव्राजयन्मंहारण्यमजिनैः परिवारितम्
पुन्हा जुगारात मला हरवून, त्यांनी मला या भयंकर जंगलात पाठवलं, जिथे मला मृगचर्म घालून राहावं लागतं.
अहं वने दुर्वसतीर्वसन्परमदुःखितः। अक्षद्यूताभिषङ्गेण गिरः शृण्वन्सुदारुणाः
मी या वनात राहून, कठीण हालअपेष्टा सहन करतोय; जुगारामुळे झालेल्या अपमानामुळे लोकांच्या कठोर शब्दांनी माझं मन फार दु:खी झालं आहे.
आर्तानां सुहृदां वाचो द्यूतप्रभृति शंसताम्। अहं हृदि श्रिताः स्मृत्वा सर्वरात्रीर्विचिन्तयन्
जुगारामुळे दु:खी झालेल्या माझ्या मित्रांच्या वेदनादायक शब्दांची आठवण मला सतत येते, आणि मी त्या दु:खाचा विचार रात्रभर करत राहतो.
यस्मिंश्च वयमायत्ताः सदा गाण्डीवधन्वनि। `स चेन्द्रलोकं गतवानस्त्रहेतोर्महाबलः
आपण सर्वजण ज्याच्यावर नेहमी अवलंबून आहोत, तो गाण्डीवधारी अर्जुन—तो महाबली शस्त्र मिळवण्यासाठी इंद्रलोकात गेला आहे.
विना महात्मना तेन गतसत्व इवास्महे। कदा द्रक्ष्यामि बीभत्सुं कृतास्त्रं पुनरागतम्
त्या महात्म्याशिवाय आम्ही जणू काही प्राणच हरपल्यासारखे झालो आहोत. तो शस्त्रविद्येत पारंगत असलेला अर्जुन पुन्हा केव्हा परत येईल आणि मला केव्हा दिसेल, असं वाटतं.
इति सर्वे महेष्वासं चिन्तयाना धनंजयम्। अनेन तु विषण्णोऽहं कारणेन सहानुजः
असं म्हणून आम्ही सर्वजण धनंजय या महान धनुर्धराचा विचार करत असतो, आणि याच कारणामुळे मी आणि माझे भाऊ खूपच उदास झालो आहोत.
वनवासान्निवृत्तं मां पुनस्ते पापबुद्धयः। जानन्तः प्रीयमाणा वै देवने भ्रातृभिः सह। द्यूतेनैवाह्वयिष्यन्ति बलादक्षेषु तद्विदः
वनवास संपवून मी परत आलो की, ते दुष्ट बुद्धीचे लोक, मला भावांसोबत वनात आनंद घेतोय हे जाणून, पुन्हा एकदा जबरदस्तीने मला जुगार खेळायला बोलावतील.