विज्ञातविषविद्योऽहं ब्राह्मणो लोकपूजितः। अस्मद्गुरुकटाक्षेण कल्योऽहं विषनाशने
'मी विषविद्येत निपुण, जगात मान्यता मिळवलेला ब्राह्मण आहे; माझ्या गुरूंच्या कृपेने मी विष नष्ट करण्यात कुशल आहे.'
अहं स तक्षको ब्रह्मंस्तं धक्ष्यामि महीपतिम्। निवर्तस्व न शक्तस्त्वं मया दष्टं चिकित्सितुम्
'मीच तो तक्षक आहे, ब्राह्मणहो; मी त्या राजाला जाळणार आहे. तू परत जा, कारण माझ्या दंशावर तुझं काही चालणार नाही.'
अहं तं नृपतिं गत्वा त्वया दष्टमपज्वरम्। करिष्यामीति मे बुद्धिर्विद्याबलसमन्विता
'माझ्या विद्या आणि सामर्थ्याच्या जोरावर, मी तुझ्या दंशाने बाधित झालेल्या त्या राजाला तापमुक्त करीन, ही माझी ठाम इच्छा आहे.'
यदि दष्टं मयेह त्वं शक्तः किंचिच्चिकित्सितुम्। ततो वृक्षं मया दष्टमिमं जीवय काश्यप
'इथे मी दंश केलेल्या वस्तूला जर तू वाचवू शकशील, तर या झाडाला मी दंश करतो, ते वाचवून दाखव, काश्यपा.'
परं मन्त्रबलं यत्ते तद्दर्शय यतस्व च। न्यग्रोधमेनं धक्ष्यामि पश्यतस्ते द्विजोत्तम
'तुझ्या मंत्रशक्तीचं खरं सामर्थ्य दाखव आणि प्रयत्न कर; मी या वडाच्या झाडाला तुझ्यासमोर दंश करतो, श्रेष्ठ ब्राह्मण.'
दश नागेन्द्र वृक्षं त्वं यद्येतदभिमन्यसे। अहमेनं त्वया दष्टं जीवयिष्ये भुजंगम। `पश्य मन्त्रबलं मेऽद्य न्यग्रोधं दश पन्नग
'जर तसं वाटत असेल, सर्पराजा, तर हे झाड दंश कर; मी तुझ्या दंशाने बाधित झालेलं हे वडाचं झाड पुन्हा जिवंत करीन. आज माझी मंत्रशक्ती पाहा, वडाला दंश कर, सर्पा.'
एवमुक्तः स नागेन्द्रः काश्यपेन महात्मना। अदशद्वृक्षमभ्येत्य न्यग्रोधं पन्नगोत्तमः
महात्मा काश्यपाने असं म्हटल्यावर, सर्पांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या तक्षकाने पुढे येऊन त्या वडाच्या झाडाला दंश केला.
स वृक्षस्तेन दष्टस्तु पन्नगेन महात्मना। आशीविषविषोपेतः प्रजज्वाल समन्ततः
महात्मा सर्पाने दंश केल्यावर, त्या झाडात सर्पविष पसरलं आणि ते सर्व बाजूंनी पेटून उठलं.
तं दग्ध्वा स नगं नागः काश्यपं पुनरब्रवीत्। कुरु यत्नं द्विजश्रेष्ठ जीवयैव वनस्पतिम्
त्या झाडाला जाळून टाकल्यानंतर नागाने पुन्हा कश्यपाला म्हटले, "हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, तू प्रयत्न कर आणि या झाडाला पुन्हा जिवंत कर."
भस्मीभूतं ततो वृक्षं पन्नगेन्द्रस्य तेजसा। भस्म सर्वं समाहृत्य काश्यपो वाक्यमब्रवीत्
नागराजाच्या तेजामुळे ते झाड पूर्णपणे राख झाले. मग कश्यपाने ती सर्व राख एकत्र केली आणि म्हणाला—
विद्याबलं पन्नगेन्द्र पश्य मेऽद्य वनस्पतौ। अहं संजीवयाम्येनं पश्यतस्ते भुजंगम
हे नागराज, आज माझ्या विद्वतेचे सामर्थ्य या झाडावर पाहा. मी हे झाड पुन्हा जिवंत करतो, हे पाहा, हे सर्प.
ततः स भगवान्विद्वान्काश्यपो द्विजसत्तमः। भस्मराशीकृतं वृक्षं विद्यया समजीवयत्
मग तो विद्वान आणि पूज्य कश्यप, श्रेष्ठ ब्राह्मण, त्याने आपल्या विद्वतेने राख झालेल्या त्या झाडाला पुन्हा जिवंत केले.
अङ्कुरं कृतवांस्तत्र ततः पर्णद्वयान्वितम्। पलाशिनं शाखिनं च तथा विटपिनं पुनः
तेथे त्याने प्रथम एक कोंब निर्माण केला, मग दोन पानांचे झाड, त्यानंतर फांदी, पानांनी भरलेली शाखा आणि पुन्हा एक मोठे झाड उभे केले.
तं दृष्ट्वा जीवितं वृक्षं काश्यपेन महात्मना। उवाच तक्षको ब्रह्मन्नैतदत्यद्भुतं त्वयि
महात्मा कश्यपाने ते झाड पुन्हा जिवंत केल्याचे पाहून तक्षक म्हणाला, "हे ब्राह्मण, तुझ्यातील हे अद्भुत सामर्थ्य आहे."
द्विजेन्द्र यद्विषं हन्या मम वा मद्विधस्य वा। कं त्वमर्थमभिप्रेप्सुर्यासि तत्र तपोधन
हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, जर तू माझ्या किंवा माझ्यासारख्या कोणाच्या विषाचा नाश करू शकतोस, तर मग तू तिथे कोणत्या हेतूने जात आहेस, हे तपस्वी?
यत्तेऽभिलषितं प्राप्तं फलं तस्मान्नृपोत्तमात्। अहमेव प्रदास्यामि तत्ते यद्यपि दुर्लभम्
तुला त्या श्रेष्ठ राजाकडून जे काही फळ मिळवायचे आहे, ते मीच तुला देईन, जरी ते मिळवणे कठीण असले तरी.
विप्रशापाभिभूते च क्षीणायुषि नराधिपे। घटमानस्य ते विप्र सिद्धिः संशयिता भवेत्
राजा ब्राह्मणाच्या शापामुळे पीडित आहे आणि त्याचे आयुष्य संपत आले आहे. अशा वेळी, हे ब्राह्मण, तुझ्या प्रयत्नांना यश मिळेल की नाही, याची शंका आहे.
ततो यशः प्रदीप्तं ते त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्। निरंशुरिव घर्मांशुरन्तर्धानमितो व्रजेत्
मग तुझे तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध असलेले तेजस्वी यश, सूर्याच्या किरणांसारखे, या ठिकाणाहून नाहीसे होईल.
धनार्थी याम्यहं तत्र तन्मे देहि भुजंगम। ततोऽहं विनिवर्तिष्ये स्वापतेयं प्रगृह्य वै
मी तेथे संपत्ती मिळवण्यासाठी जात आहे, हे सर्पा, ती मला दे. मग मी माझे मानधन घेऊन परत येईन.
यावद्धनं प्रार्थयसे तस्माद्राज्ञस्ततोऽधिकम्। अहमेव प्रदास्यामि निवर्तस्व द्विजोत्तम
तू त्या राजाकडून जितकी संपत्ती मागतोस, त्याहून अधिक मीच तुला देईन. म्हणून, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, तू परत जा.
तक्षकस्य वचः श्रुत्वा काश्यपो द्विजसत्तमः। प्रदध्यौ सुमहातेजाराजानं प्रति बुद्धिमान्
तक्षकाचे हे शब्द ऐकून, तेजस्वी आणि बुद्धिमान कश्यप श्रेष्ठ ब्राह्मणाने राजाबद्दल विचार केला.
दिव्यज्ञानः स तेजस्वी ज्ञात्वा तं नृपतिं तदा। क्षीणायुषं पाण्डवेयमपावर्तत काश्यपः
त्या तेजस्वी ऋषीने दिव्य ज्ञानाने त्या पांडवांच्या राजाचे आयुष्य फार थोडे उरले आहे हे ओळखले आणि कश्यप तेथून परत गेला.
लब्ध्वा वित्तं मुनिवरस्तक्षकाद्यावदीप्सितम्। निवृत्ते काश्यपे तस्मिन्समयेन महात्मनि
तक्षकाकडून हवी तशी संपत्ती मिळवून, तो महान कश्यप त्याच क्षणी परत गेला.
जगाम तक्षकस्तूर्णं नगरं नागसाह्वयम्। अथ शुश्राव गच्छन्स तक्षको जगतीपतिम्
तक्षक वेगाने नागसाह्वय नावाच्या नगरात गेला. जात असताना त्याने पृथ्वीच्या राजाबद्दल ऐकले.
मन्त्रैर्विषहरैर्दिव्यै रक्ष्यमाणं प्रयत्नतः
तेथे त्याला दिव्य विषनाशक मंत्रांनी काळजीपूर्वक जपले जात होते.
मया वञ्चयितव्योऽसौ क उपायो भवेदिति। ततस्तापसरूपेण प्राहिणोत्स भुजंगमान्
"मला त्याला फसवले पाहिजे, कोणता उपाय करता येईल?" असे म्हणून, त्याने तपस्व्याचे रूप घेऊन सर्पांना पाठवले.
गच्छध्वं यूयमव्यग्रा राजानं कार्यवत्तया
तुम्ही सर्वजण निर्धास्तपणे, आपलं काम मन लावून, राजाकडे जा.
ते तक्षकसमादिष्टास्तथा चक्रुर्भुजङ्गमाः
तक्षकाने सांगितल्याप्रमाणे त्या सापांनी तसंच केलं.
उपनिन्युस्तथा राज्ञे दर्भानम्भः फलानि च। तच्च सर्वं स राजेन्द्रः प्रतिजग्राह वीर्यवान्
त्यांनी राजाकडे कुश, पाणी आणि फळं आणून दिली; आणि बलवान राजा ती सगळी गोष्ट आनंदाने स्वीकारली.
कृत्वा तेषां च कार्याणि गम्यतामित्युवाच तान्। गतेषु तेषु नागेषु तापसच्छद्मरूपिषु
त्यांनी आपलं काम पूर्ण केल्यावर, 'आता तुम्ही जाऊ शकता' असं त्याने त्यांना सांगितलं; आणि जेव्हा ते साप, ऋषींच्या वेशात, निघून गेले,