प्रत्यक्षं सर्वलोकस्य खाण्डवे यत्कृतं पुरा। फल्गुनेन सहायार्थे वह्नेर्दामोदरेण च
फाल्गुनाने आणि दामोदराने पूर्वी खांडव वनात अग्नीच्या मदतीसाठी जे काही केले, ते सर्व जगाने प्रत्यक्ष पाहिले होते.
सर्वथा न हि मे पुत्राः सहामात्याः सबान्धवाः। क्रुद्धे पार्थे च भीमे च वासुदेवे च सात्वते
माझे पुत्र, त्यांचे मंत्री आणि नातेवाईक, रागावलेल्या पार्थ, भीम आणि सात्वत वंशातील वासुदेव यांच्यासमोर कधीच टिकू शकणार नाहीत.
यदिदं शोचितं राज्ञा धृतराष्ट्रेण वै मुने। प्रव्राज्यपाण्डवान्वीरान्सर्वमेतन्निर्रथकम्
राजा धृतराष्ट्राने पांडव वीरांना वनवासाला पाठवले म्हणून जे दुःख केले, ते सर्व व्यर्थ ठरले.
कथं च राजपुत्रं तमुपेक्षेताल्पचेतसम्। दुर्योधनं पाण्डुपुत्रान्कोपयानं महारथान्
राजपुत्र दु:खद आणि अल्पबुद्धी दुर्योधनाने पांडवांसारख्या महाबली वीरांना कसे दुर्लक्षित केले आणि त्यांना रागावले?
किमासीत्पाण्डुपुत्राणां वने भोजनमुच्यताम्। वन्यं वाऽप्यवा कृष्टमेतदाख्यातु नो भवान्
पांडवांनी वनात काय खाल्ले, ते सांगा. त्यांचे अन्न जंगली होते की लागवडीचे? कृपया हे आम्हाला सांगा.
वानेयं च मृगांश्चैव शुद्धैर्बाणैर्निपातितान्। ब्राह्मणानां निवेद्याग्रमभुञ्जता महारथाः
वनात, त्या महावीरांनी शुद्ध बाणांनी हरिण वगैरे मारले आणि ब्राह्मणांना उत्तम भाग अर्पण करून मग स्वतः जेवले.
तांस्तु शूरान्महेष्वासांस्तदा निवसतो वने। अन्वयुर्ब्राह्मणा राजन्साग्नयोऽनग्नयस्तथा
त्या महान धनुर्धारी पांडव वनात राहत असताना, अग्नी असलेले आणि नसलेले असे ब्राह्मण राजाही त्यांच्यासोबत होते.
ब्राह्मणानां सहस्राणि स्नातकानां महात्मनाम्। दश मोक्षविदां तद्वद्यान्बिभर्ति युधिष्ठिरः
युधिष्ठिराने हजारो स्नातक ब्राह्मण आणि मुक्ती जाणणारे दहा ब्राह्मण असे सर्वांचा सांभाळ केला.
रुरून्कृष्णमृगांश्चैव मेध्यांश्चान्यान्मनोरमान्। बाणैरुन्मथ्य विविधैर्ब्राह्मणेभ्यो न्यवेदयत्
त्यांनी बाणांनी रुरू, कृष्णमृग आणि इतर शुद्ध व रमणीय प्राणी मारून ब्राह्मणांना अर्पण केले.
न तत्र कश्चिद्दुर्वर्णो व्याधितो वाऽपि दृश्यते। कृशो वा दुर्बलो वाऽपि दीनो भीतोपि वा पुनाः
तेथे कुणीही काळवंडलेला, आजारी, कृश, दुर्बल, दुःखी किंवा घाबरलेला असा दिसत नव्हता.
पुत्रानिव प्रियान्भ्रातॄन्ज्ञातीनिव सहोदरान्। पुरोष कौरवश्रेष्ठो धर्मेराजो युधिष्ठिरः
कौरवांमध्ये श्रेष्ठ आणि धर्मराज युधिष्ठिराने आपल्या प्रिय भावांना मुलांप्रमाणे आणि नातेवाईकांना सख्ख्या भावांप्रमाणे वागवले.
पतीश्च द्रौपदी सर्वाञ्द्विजातीश्च यशस्विनी। मातेव भोजयित्वाऽग्रे शिष्टमाहारयत्तदा
यशस्विनी द्रौपदी सर्व ब्राह्मणांना आधी जेवू घालून, उरलेले अन्न आईसारखे पुढे आणत असे.
प्राचीं राजा दक्षिणां भीमसेनो यमौ प्रतीचीमथवाऽप्युदीचीम्। धनुर्धरा मांसहेतोर्मृगाणां क्षयं चक्रुर्नित्यमेवोपगम्य
राजा पूर्वेकडे, भीमसेन दक्षिणेकडे, जुडवा भाऊ पश्चिम किंवा कधी उत्तर दिशेला जात आणि हे धनुर्धारी नेहमी मांसासाठी शिकार करत असत, त्यामुळे प्राण्यांची संख्या कमी होत असे.
तथा तेषां कवसतां काम्यके वै विहीनानामर्जुनेनोत्सुकानाम्। पञ्चैव वर्षाणि तथा व्यतीयु- रथीयतां जपतां जुह्वतां च
कामीक वनात राहणाऱ्या त्या पांडवांना, वंचित आणि आतुर असताना, जप व यज्ञ करत करत पाच वर्षे अशीच गेली.
तेषां तच्चरितं श्रुत्वा मनुष्यातीतमद्भुतम्। चिन्ताशोकपरीतात्मा मन्युनाभिपरिप्लुतः
त्यांच्या अद्भुत आणि माणसालाही लाजवेल अशा कर्तृत्वाची गोष्ट ऐकून तो चिंता, शोक आणि राग याने व्यापला गेला.
दीर्घमुष्णं च निःश्वस्य धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः। अब्रवीत्संजयं सूतमामन्त्र्य भरतर्षभ
अंबिकेचा पुत्र धृतराष्ट्र दीर्घ आणि उष्ण श्वास घेत, भरतश्रेष्ठा, सुत संजयाला बोलावून म्हणाला.
न रात्रौ न दिवा सूत शान्तिं प्राप्नोमि वैक्षणम्। संचिन्त्य दुर्णयं घोरमतीतं द्यूतजं हि तत्
सूत, मी रात्रंदिवस कधीच शांत नाही. त्या भयंकर आणि वाईट कर्माचा, जुगारातून घडलेल्या त्या घटनेचा मी सारखा विचार करतो आणि मला मनःशांती मिळत नाही.
तेषामसह्यवीर्याणां शौर्यं धैर्यं धृतिं पराम्। अन्योन्यमनुरागं च भ्रातॄणामतिमानुषम्
त्यांची शक्ती सहन करण्यासारखी नाही, त्यांचे शौर्य, धैर्य आणि दृढ निश्चय हे फारच मोठे आहेत. आणि भावांमध्ये असलेला परस्पर प्रेम तर माणसाच्या कल्पनेपलीकडचा आहे.
देवपुत्रौ महाभागौ देवराजसमद्युती। नकुलः सहदेवश्च पाण्डवौ युद्धदुर्मदौ
नकुल आणि सहदेव हे पांडूचे पुत्र जणू काही देवपुत्रच आहेत, मोठ्या भाग्याचे आहेत, देवराजासारखे तेजस्वी आहेत आणि युद्धात फारच भयंकर आहेत.
दृढायुधौ दूरपातौ युद्धे च कृतनिश्चयौ। शीघ्रहस्तौ दृढक्रोधौ नित्ययुक्तौ रथे स्थितौ
त्यांचे हात शस्त्रात मजबूत आहेत, दूरवर वार करू शकतात, युद्धात ठाम आहेत, हात जलद आहेत, रागातही स्थिर आहेत आणि नेहमी रथावर सज्ज असतात.
भीमार्जुनौ पुरोधाय यदा तौ रणमूर्धनि। स्थास्येते सिंहविक्रान्तावश्विनाविव दुःसहौ
भीम आणि अर्जुन जेव्हा रणभूमीच्या मध्यभागी पुढे उभे राहतात, तेव्हा ते दोघे सिंहासारख्या गतीने, अश्विनीकुमारांसारखे, कुणालाही जिंकता येणार नाहीत.
निःशेषमिह पश्यामि मम सैन्यस्य संजय
संजया, मला इथे माझ्या सैन्याचा पूर्ण विनाश दिसतो.
तौ ह्यप्रतिरथौ युद्धे देवपुत्रौ महारथौ। द्रौपद्यास्तं परिक्लेशं न क्षंस्येतेऽत्यमर्षिणौ
ते दोघे, युद्धात कुणीही समोर न येणारे, देवपुत्र आणि महान रथी, द्रौपदीवर झालेला अन्याय अजिबात सहन करणार नाहीत, कारण ते फारच क्रोधित आहेत.
वृष्णयोऽथ महेष्वासाः पाञ्चाला वा महौजसः। युधि सत्याभिसन्धेन वासुदेवेन रक्षिताः। प्रधक्ष्यन्ति रणे पार्थाः पुत्राणां मम वाहिनीम्
वृष्णी, हे मोठे धनुर्धारी, आणि सामर्थ्यशाली पांचाळ, युद्धात सत्यप्रतिज्ञ वासुदेव यांच्या रक्षणाखाली, पांडवांसह, माझ्या मुलांच्या सैन्याचा नाश करतील.
रामकृष्णप्रणीतानां वृष्णीनां सूतनन्दन। न शक्यः सहितुं वेगः पर्वतैरपि दुःसहः
सूतपुत्रा, राम आणि कृष्ण यांच्या नेतृत्वाखालील वृष्णींची ताकद एवढी प्रचंड आहे की, ती पर्वतांनाही सहन होणार नाही.
तेषां मध्ये महेष्वासो भीमो भीमपराक्रमः। शैक्यया वीरघातिन्या गदया विचरिष्यति
त्यांच्या मध्ये भीम हा बलाढ्य धनुर्धारी, प्रचंड पराक्रमी, वीरांचा संहार करणाऱ्या गदेसह रणभूमीत फिरत राहील.
तथा गाण्डीवनिर्घोषं विस्फूर्जितमिवाशनेः। गदावेगं च भीमस्य नालं सोढुं नराधिपाः
त्याचप्रमाणे, गांडीवाचा गडगडाट आणि भीमाच्या गदेचा वेग — हे कोणतेही राजे सहन करू शकत नाहीत.
ततोऽहं सुहृदां वाचो दुर्योधनवशानुगः। स्मरणीयाः स्मरिष्यामि मया या न कृताः पुरा
मग मी, मित्रांच्या सांगण्यावर आणि दुर्योधनाच्या प्रभावाखाली, पूर्वी जे योग्य कृत्य करायला हवे होते ते केले नाही, त्याची आठवण काढत राहीन.
व्यतिक्रमोऽयं सुमहांस्त्वया राजन्नुपेक्षितः। समर्थेनापि यन्मोहात्पुत्रस्ते न निवारितः
राजा, हा मोठा अपराध तुझ्याकडून दुर्लक्षित झाला. तू समर्थ असूनही, मोहामुळे आपल्या मुलाला थांबवले नाहीस.
श्रुत्वाऽयं निर्जितान्द्यूते पाण्डवान्मधुसूदनः। त्वरितः कामय्के पार्थान्समभावयदच्युतः
मधुसूदनाने जेव्हा ऐकले की पांडव जुगारात हरले, तेव्हा तो लगेच पांडवांना धीर द्यायला गेला.