सर्वे प्रहरतां श्रेष्ठाः सर्वेचामिततेजसः। सर्वेसर्वास्त्रविद्वांसो देवैरपि सुदुर्जयाः
ते सर्वच योद्ध्यांत श्रेष्ठ आहेत, सर्वांच्यात अमाप तेज आहे, सर्व अस्त्रांचे जाणकार आहेत, आणि देवांनाही त्यांना जिंकणे कठीण आहे.
मन्ये मन्युसमुद्भूताः पुत्राणां तव संयुगे। अन्तं पार्थाः करिष्यन्ति वीर्यामर्षसमन्विताः
राजन, मला वाटते की पांडव, रागाने पेटून, शौर्य आणि अभिमानाने तुझ्या मुलांचा युद्धात अंत करतील.
किं कृतं सूत कर्णेन वदता परुषं वचः। पर्याप्तं वैरमेतावद्यत्कृष्णा सा सभां गता
सूतपुत्र कर्णाने एवढी कठोर वचने बोलून काय मिळवले? कृष्णेला सभेत ओढून नेल्याने शत्रुत्व आधीच पुरेसे झाले आहे.
अपीदानीं मम सुतास्तिष्ठेरन्मन्दचेतसः। येषां भ्राता गुरुर्ज्येष्ठो विनये नावतिष्ठते
कदाचित आता माझे मुले, ज्यांचे मन मंद आहे, अजूनही उभी राहतील, जरी त्यांचा मोठा भाऊ आणि गुरु त्यांना नीतीने थांबवत नाही.
ममापि वचनं सूत न शुश्रूषति मन्दभाक्। दृष्ट्वा मां चक्षुषा हीनं निर्विचेष्टमचेतसम्
सूत, तो दुर्दैवी माझ्या शब्दांकडेही लक्ष देत नाही, कारण मला डोळ्यांचा प्रकाश नाही, मी असहाय्य आहे, म्हणून तो मला दुर्लक्ष करतो.
ये चास्य सचिवा मन्दाः कर्णसौबलकादयः। ते तस्य भूयसो दोषान्वर्धयन्ति विचेतसः
कर्ण, सौबल आणि इतर त्याचे मूर्ख सल्लागार, त्या विवेकहीन राजाच्या दोषांत अजून भर घालतात.
स्वैरं मुक्ता ह्यपि शराः पार्थेनामिततेजसा। निर्दहेयुर्मम सुतान्किंपुनर्मन्युनेरिताः
पार्थाच्या अमाप तेजाने जरी बाण मनाप्रमाणे सोडले तरी ते माझ्या मुलांना जाळून टाकतील; मग रागाने सोडले तर किती भयंकर!
पार्थबाहुबलोत्सृष्टा महाचापविनिःसृताः। दिव्यास्त्रमन्त्रमुदिताः सादयेयुः सुरानपि
पार्थाच्या बलवान हातांनी, महान धनुष्यातून, दिव्य मंत्रांनी उच्चारलेली ती अस्त्रे, देवांनाही पाडू शकतात.
यस्य मन्त्री च गोप्ता च सुहृच्चैव जनार्दनः। हनिस्त्रैलोक्यनाथः स किंनु तस् न निर्जितम्
ज्याचा सल्लागार, रक्षक आणि मित्र जनार्दन आहे, जो त्रैलोक्याचा स्वामी आणि संहारक आहे, असा माणूस कधीही हरू शकतो का?
इदं हि सुमहच्चित्रमर्जुनस्येह संजय। महादेवेन बाहुभ्यां यत्समेत इति श्रुतिः
संजया, अर्जुनाबद्दलची ही गोष्ट फारच अद्भुत आहे—महादेव स्वतः युद्धात त्याच्यासोबत सामील झाले, अशी परंपरा सांगते.
प्रत्यक्षं सर्वलोकस्य खाण्डवे यत्कृतं पुरा। फल्गुनेन सहायार्थे वह्नेर्दामोदरेण च
फाल्गुनाने आणि दामोदराने पूर्वी खांडव वनात अग्नीच्या मदतीसाठी जे काही केले, ते सर्व जगाने प्रत्यक्ष पाहिले होते.
सर्वथा न हि मे पुत्राः सहामात्याः सबान्धवाः। क्रुद्धे पार्थे च भीमे च वासुदेवे च सात्वते
माझे पुत्र, त्यांचे मंत्री आणि नातेवाईक, रागावलेल्या पार्थ, भीम आणि सात्वत वंशातील वासुदेव यांच्यासमोर कधीच टिकू शकणार नाहीत.
यदिदं शोचितं राज्ञा धृतराष्ट्रेण वै मुने। प्रव्राज्यपाण्डवान्वीरान्सर्वमेतन्निर्रथकम्
राजा धृतराष्ट्राने पांडव वीरांना वनवासाला पाठवले म्हणून जे दुःख केले, ते सर्व व्यर्थ ठरले.
कथं च राजपुत्रं तमुपेक्षेताल्पचेतसम्। दुर्योधनं पाण्डुपुत्रान्कोपयानं महारथान्
राजपुत्र दु:खद आणि अल्पबुद्धी दुर्योधनाने पांडवांसारख्या महाबली वीरांना कसे दुर्लक्षित केले आणि त्यांना रागावले?
किमासीत्पाण्डुपुत्राणां वने भोजनमुच्यताम्। वन्यं वाऽप्यवा कृष्टमेतदाख्यातु नो भवान्
पांडवांनी वनात काय खाल्ले, ते सांगा. त्यांचे अन्न जंगली होते की लागवडीचे? कृपया हे आम्हाला सांगा.
वानेयं च मृगांश्चैव शुद्धैर्बाणैर्निपातितान्। ब्राह्मणानां निवेद्याग्रमभुञ्जता महारथाः
वनात, त्या महावीरांनी शुद्ध बाणांनी हरिण वगैरे मारले आणि ब्राह्मणांना उत्तम भाग अर्पण करून मग स्वतः जेवले.
तांस्तु शूरान्महेष्वासांस्तदा निवसतो वने। अन्वयुर्ब्राह्मणा राजन्साग्नयोऽनग्नयस्तथा
त्या महान धनुर्धारी पांडव वनात राहत असताना, अग्नी असलेले आणि नसलेले असे ब्राह्मण राजाही त्यांच्यासोबत होते.
ब्राह्मणानां सहस्राणि स्नातकानां महात्मनाम्। दश मोक्षविदां तद्वद्यान्बिभर्ति युधिष्ठिरः
युधिष्ठिराने हजारो स्नातक ब्राह्मण आणि मुक्ती जाणणारे दहा ब्राह्मण असे सर्वांचा सांभाळ केला.
रुरून्कृष्णमृगांश्चैव मेध्यांश्चान्यान्मनोरमान्। बाणैरुन्मथ्य विविधैर्ब्राह्मणेभ्यो न्यवेदयत्
त्यांनी बाणांनी रुरू, कृष्णमृग आणि इतर शुद्ध व रमणीय प्राणी मारून ब्राह्मणांना अर्पण केले.
न तत्र कश्चिद्दुर्वर्णो व्याधितो वाऽपि दृश्यते। कृशो वा दुर्बलो वाऽपि दीनो भीतोपि वा पुनाः
तेथे कुणीही काळवंडलेला, आजारी, कृश, दुर्बल, दुःखी किंवा घाबरलेला असा दिसत नव्हता.
पुत्रानिव प्रियान्भ्रातॄन्ज्ञातीनिव सहोदरान्। पुरोष कौरवश्रेष्ठो धर्मेराजो युधिष्ठिरः
कौरवांमध्ये श्रेष्ठ आणि धर्मराज युधिष्ठिराने आपल्या प्रिय भावांना मुलांप्रमाणे आणि नातेवाईकांना सख्ख्या भावांप्रमाणे वागवले.
पतीश्च द्रौपदी सर्वाञ्द्विजातीश्च यशस्विनी। मातेव भोजयित्वाऽग्रे शिष्टमाहारयत्तदा
यशस्विनी द्रौपदी सर्व ब्राह्मणांना आधी जेवू घालून, उरलेले अन्न आईसारखे पुढे आणत असे.
प्राचीं राजा दक्षिणां भीमसेनो यमौ प्रतीचीमथवाऽप्युदीचीम्। धनुर्धरा मांसहेतोर्मृगाणां क्षयं चक्रुर्नित्यमेवोपगम्य
राजा पूर्वेकडे, भीमसेन दक्षिणेकडे, जुडवा भाऊ पश्चिम किंवा कधी उत्तर दिशेला जात आणि हे धनुर्धारी नेहमी मांसासाठी शिकार करत असत, त्यामुळे प्राण्यांची संख्या कमी होत असे.
तथा तेषां कवसतां काम्यके वै विहीनानामर्जुनेनोत्सुकानाम्। पञ्चैव वर्षाणि तथा व्यतीयु- रथीयतां जपतां जुह्वतां च
कामीक वनात राहणाऱ्या त्या पांडवांना, वंचित आणि आतुर असताना, जप व यज्ञ करत करत पाच वर्षे अशीच गेली.
तेषां तच्चरितं श्रुत्वा मनुष्यातीतमद्भुतम्। चिन्ताशोकपरीतात्मा मन्युनाभिपरिप्लुतः
त्यांच्या अद्भुत आणि माणसालाही लाजवेल अशा कर्तृत्वाची गोष्ट ऐकून तो चिंता, शोक आणि राग याने व्यापला गेला.
दीर्घमुष्णं च निःश्वस्य धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः। अब्रवीत्संजयं सूतमामन्त्र्य भरतर्षभ
अंबिकेचा पुत्र धृतराष्ट्र दीर्घ आणि उष्ण श्वास घेत, भरतश्रेष्ठा, सुत संजयाला बोलावून म्हणाला.
न रात्रौ न दिवा सूत शान्तिं प्राप्नोमि वैक्षणम्। संचिन्त्य दुर्णयं घोरमतीतं द्यूतजं हि तत्
सूत, मी रात्रंदिवस कधीच शांत नाही. त्या भयंकर आणि वाईट कर्माचा, जुगारातून घडलेल्या त्या घटनेचा मी सारखा विचार करतो आणि मला मनःशांती मिळत नाही.
तेषामसह्यवीर्याणां शौर्यं धैर्यं धृतिं पराम्। अन्योन्यमनुरागं च भ्रातॄणामतिमानुषम्
त्यांची शक्ती सहन करण्यासारखी नाही, त्यांचे शौर्य, धैर्य आणि दृढ निश्चय हे फारच मोठे आहेत. आणि भावांमध्ये असलेला परस्पर प्रेम तर माणसाच्या कल्पनेपलीकडचा आहे.
देवपुत्रौ महाभागौ देवराजसमद्युती। नकुलः सहदेवश्च पाण्डवौ युद्धदुर्मदौ
नकुल आणि सहदेव हे पांडूचे पुत्र जणू काही देवपुत्रच आहेत, मोठ्या भाग्याचे आहेत, देवराजासारखे तेजस्वी आहेत आणि युद्धात फारच भयंकर आहेत.
दृढायुधौ दूरपातौ युद्धे च कृतनिश्चयौ। शीघ्रहस्तौ दृढक्रोधौ नित्ययुक्तौ रथे स्थितौ
त्यांचे हात शस्त्रात मजबूत आहेत, दूरवर वार करू शकतात, युद्धात ठाम आहेत, हात जलद आहेत, रागातही स्थिर आहेत आणि नेहमी रथावर सज्ज असतात.