मन्युना हि समाविष्टाः पाण्डवास्त्वमितौजसः। दृष्ट्वा कृष्णां सभां नीतां धर्मपत्नीं यशस्विनीं
पांडव, ज्यांच्यात अपार तेज आहे, ते रागाने पेटून उठले आहेत, कारण त्यांनी आपल्या यशस्विनी धर्मपत्नी कृष्णेला सभेत ओढून नेलेले पाहिले.
दुःशासनस्य ता वाचः श्रुत्वा वै कटुकोदयाः। कर्णस्य च महाराज न स्वप्स्यन्तीति मे मतिः
दुःशासन आणि कर्ण यांच्या कडवट, कठोर शब्दांनी पांडवांचा राग अजूनच वाढला आहे, राजन, मला वाटते ते आता झोपणार नाहीत.
श्रुतं हि ते महाराज यथा पार्थेन संयुगे। एकादशतनुः स्थाणुर्धेनुषा परितोषितः
राजन, तुला माहीतच आहे, युद्धात पार्थाने एका गायीने अकरा रूप असलेल्या स्थाणूला प्रसन्न केले होते.
कैरातं वेषमास्थाय योधयामास फल्गुनम्। जिज्ञासुः सर्वदेवेशः कपर्दी भगवान्स्वयम्
सर्व देवांचे स्वामी, जटा असलेले भगवान स्वतः किराताचा वेष घेऊन फाल्गुनाशी लढले, त्याची परीक्षा घेण्यासाठी.
लेभे पाशुपतं चापि परमास्त्रं महाद्युतिः।' तत्रैनं लोकपालास्ते दर्शयामासुरर्जुनम्। अस्त्रहेतोः पराक्रान्तं तपसा कौरवर्षभम्
त्या तेजस्वी अर्जुनाने परम अस्त्र म्हणजेच पाशुपतास्त्र मिळवले; तेथे सर्व लोकपालांनी अर्जुनाला, जो अस्त्रासाठी तप करत होता, देवांना दाखवले.
नैतदुत्सहते चान्यो लब्धुमन्यत्र फल्गुनात्। साक्षाद्दर्शनमेतेषामीश्वराणां नरो भुवि
फाल्गुनाव्यतिरिक्त पृथ्वीवर दुसरा कोणीही या सर्व ईश्वरांचे प्रत्यक्ष दर्शन घेऊ शकत नाही.
महेश्वरेण यो राजन्न जीर्णो ग्रस्तमूर्तिमान्। कस्तमुत्सहते वीरो युद्धे जरयितुं पुमान्
राजन, जो महेश्वराशी युद्ध करून जिवंत राहिला, असा वीराला युद्धात हरवण्याचे धाडस कोण करू शकेल?
आसादितमिदं घोरं तुमुलं रोमहर्षणम्। द्रौपदीं परिकर्षद्भिः कोपयद्भिश्च पाण्डवान्
ही भयंकर, गोंधळाची आणि अंगावर काटा आणणारी घटना घडली आहे, जिथे द्रौपदीला ओढले गेले आणि पांडवांना चिडवले गेले.
यत्र विस्फुरमाणौष्ठो भीमः प्राह वचोऽर्थवत्। दृष्ट्वा दुर्योधनेनोरू द्रौपद्या दर्शितावुभौ
तेथे भीमाने, रागाने ओठ थरथरत, अर्थपूर्ण शब्द उच्चारले, कारण दुर्योधनाने द्रौपदीचे दोन्ही उरू सर्वांसमोर दाखवले होते.
ऊरुं भेत्स्यामि ते पाप गदया वज्रकल्पया। त्रयोदशानां वर्षाणामन्ते दुर्द्यूतदेविनः
अरे दुष्ट जुगारी, तेरा तेरा वर्षांच्या शेवटी मी माझ्या वज्रासारख्या गदाने तुझे उरू फोडून टाकीन.
सर्वे प्रहरतां श्रेष्ठाः सर्वेचामिततेजसः। सर्वेसर्वास्त्रविद्वांसो देवैरपि सुदुर्जयाः
ते सर्वच योद्ध्यांत श्रेष्ठ आहेत, सर्वांच्यात अमाप तेज आहे, सर्व अस्त्रांचे जाणकार आहेत, आणि देवांनाही त्यांना जिंकणे कठीण आहे.
मन्ये मन्युसमुद्भूताः पुत्राणां तव संयुगे। अन्तं पार्थाः करिष्यन्ति वीर्यामर्षसमन्विताः
राजन, मला वाटते की पांडव, रागाने पेटून, शौर्य आणि अभिमानाने तुझ्या मुलांचा युद्धात अंत करतील.
किं कृतं सूत कर्णेन वदता परुषं वचः। पर्याप्तं वैरमेतावद्यत्कृष्णा सा सभां गता
सूतपुत्र कर्णाने एवढी कठोर वचने बोलून काय मिळवले? कृष्णेला सभेत ओढून नेल्याने शत्रुत्व आधीच पुरेसे झाले आहे.
अपीदानीं मम सुतास्तिष्ठेरन्मन्दचेतसः। येषां भ्राता गुरुर्ज्येष्ठो विनये नावतिष्ठते
कदाचित आता माझे मुले, ज्यांचे मन मंद आहे, अजूनही उभी राहतील, जरी त्यांचा मोठा भाऊ आणि गुरु त्यांना नीतीने थांबवत नाही.
ममापि वचनं सूत न शुश्रूषति मन्दभाक्। दृष्ट्वा मां चक्षुषा हीनं निर्विचेष्टमचेतसम्
सूत, तो दुर्दैवी माझ्या शब्दांकडेही लक्ष देत नाही, कारण मला डोळ्यांचा प्रकाश नाही, मी असहाय्य आहे, म्हणून तो मला दुर्लक्ष करतो.
ये चास्य सचिवा मन्दाः कर्णसौबलकादयः। ते तस्य भूयसो दोषान्वर्धयन्ति विचेतसः
कर्ण, सौबल आणि इतर त्याचे मूर्ख सल्लागार, त्या विवेकहीन राजाच्या दोषांत अजून भर घालतात.
स्वैरं मुक्ता ह्यपि शराः पार्थेनामिततेजसा। निर्दहेयुर्मम सुतान्किंपुनर्मन्युनेरिताः
पार्थाच्या अमाप तेजाने जरी बाण मनाप्रमाणे सोडले तरी ते माझ्या मुलांना जाळून टाकतील; मग रागाने सोडले तर किती भयंकर!
पार्थबाहुबलोत्सृष्टा महाचापविनिःसृताः। दिव्यास्त्रमन्त्रमुदिताः सादयेयुः सुरानपि
पार्थाच्या बलवान हातांनी, महान धनुष्यातून, दिव्य मंत्रांनी उच्चारलेली ती अस्त्रे, देवांनाही पाडू शकतात.
यस्य मन्त्री च गोप्ता च सुहृच्चैव जनार्दनः। हनिस्त्रैलोक्यनाथः स किंनु तस् न निर्जितम्
ज्याचा सल्लागार, रक्षक आणि मित्र जनार्दन आहे, जो त्रैलोक्याचा स्वामी आणि संहारक आहे, असा माणूस कधीही हरू शकतो का?
इदं हि सुमहच्चित्रमर्जुनस्येह संजय। महादेवेन बाहुभ्यां यत्समेत इति श्रुतिः
संजया, अर्जुनाबद्दलची ही गोष्ट फारच अद्भुत आहे—महादेव स्वतः युद्धात त्याच्यासोबत सामील झाले, अशी परंपरा सांगते.
प्रत्यक्षं सर्वलोकस्य खाण्डवे यत्कृतं पुरा। फल्गुनेन सहायार्थे वह्नेर्दामोदरेण च
फाल्गुनाने आणि दामोदराने पूर्वी खांडव वनात अग्नीच्या मदतीसाठी जे काही केले, ते सर्व जगाने प्रत्यक्ष पाहिले होते.
सर्वथा न हि मे पुत्राः सहामात्याः सबान्धवाः। क्रुद्धे पार्थे च भीमे च वासुदेवे च सात्वते
माझे पुत्र, त्यांचे मंत्री आणि नातेवाईक, रागावलेल्या पार्थ, भीम आणि सात्वत वंशातील वासुदेव यांच्यासमोर कधीच टिकू शकणार नाहीत.
यदिदं शोचितं राज्ञा धृतराष्ट्रेण वै मुने। प्रव्राज्यपाण्डवान्वीरान्सर्वमेतन्निर्रथकम्
राजा धृतराष्ट्राने पांडव वीरांना वनवासाला पाठवले म्हणून जे दुःख केले, ते सर्व व्यर्थ ठरले.
कथं च राजपुत्रं तमुपेक्षेताल्पचेतसम्। दुर्योधनं पाण्डुपुत्रान्कोपयानं महारथान्
राजपुत्र दु:खद आणि अल्पबुद्धी दुर्योधनाने पांडवांसारख्या महाबली वीरांना कसे दुर्लक्षित केले आणि त्यांना रागावले?
किमासीत्पाण्डुपुत्राणां वने भोजनमुच्यताम्। वन्यं वाऽप्यवा कृष्टमेतदाख्यातु नो भवान्
पांडवांनी वनात काय खाल्ले, ते सांगा. त्यांचे अन्न जंगली होते की लागवडीचे? कृपया हे आम्हाला सांगा.
वानेयं च मृगांश्चैव शुद्धैर्बाणैर्निपातितान्। ब्राह्मणानां निवेद्याग्रमभुञ्जता महारथाः
वनात, त्या महावीरांनी शुद्ध बाणांनी हरिण वगैरे मारले आणि ब्राह्मणांना उत्तम भाग अर्पण करून मग स्वतः जेवले.
तांस्तु शूरान्महेष्वासांस्तदा निवसतो वने। अन्वयुर्ब्राह्मणा राजन्साग्नयोऽनग्नयस्तथा
त्या महान धनुर्धारी पांडव वनात राहत असताना, अग्नी असलेले आणि नसलेले असे ब्राह्मण राजाही त्यांच्यासोबत होते.
ब्राह्मणानां सहस्राणि स्नातकानां महात्मनाम्। दश मोक्षविदां तद्वद्यान्बिभर्ति युधिष्ठिरः
युधिष्ठिराने हजारो स्नातक ब्राह्मण आणि मुक्ती जाणणारे दहा ब्राह्मण असे सर्वांचा सांभाळ केला.
रुरून्कृष्णमृगांश्चैव मेध्यांश्चान्यान्मनोरमान्। बाणैरुन्मथ्य विविधैर्ब्राह्मणेभ्यो न्यवेदयत्
त्यांनी बाणांनी रुरू, कृष्णमृग आणि इतर शुद्ध व रमणीय प्राणी मारून ब्राह्मणांना अर्पण केले.
न तत्र कश्चिद्दुर्वर्णो व्याधितो वाऽपि दृश्यते। कृशो वा दुर्बलो वाऽपि दीनो भीतोपि वा पुनाः
तेथे कुणीही काळवंडलेला, आजारी, कृश, दुर्बल, दुःखी किंवा घाबरलेला असा दिसत नव्हता.