घृणी कर्णः प्रमादी च आचार्यः स्थविरो गुरुः। अमर्षी बलवान्पार्थः संरम्भी दृढविक्रमः
कर्ण अभिमानी आणि बेफिकीर आहे, आचार्य वयस्क आणि आपला गुरु आहे; पार्थ मात्र जिद्दी, बलवान, रागीट आणि ठाम आहे.
भवेत्सुतुमुलं युद्धं सर्वस्याप्यपराजितम्। सर्वे ह्यस्त्रविदः शूराः सर्वे प्राप्ता महद्यशः
हे युद्ध फारच भयंकर आणि सर्वांसाठी जिंकता न येणारे असेल; कारण सगळेच शस्त्रविद्या जाणणारे, शूर आणि मोठ्या कीर्तीचे आहेत.
अपि सर्वेश्वरत्वं हि न वाञ्छेरन्पराजिताः। वधे नूनं भवेच्छान्तिरेतेषां फल्गुनस्य वा
त्यांना जर सर्वांची सत्ता मिळवायची इच्छा नसली, तरी पराभूत झाल्यावर फक्त फाल्गुनाचा मृत्यूच त्यांना शांतता देऊ शकतो.
न तु हन्ताऽर्जुनस्यास्ति जेता वाऽस्य न विद्यते। मन्युस्तस्य कथं शाम्येन्मन्दान्प्रति समुत्थितः
अर्जुनाला मारणारा किंवा त्याला जिंकणारा असा कोणीच नाही; त्याचा राग एकदा उठला की, तो मूर्खांवर शांत होईल कसा?
त्रिदशेशसमो वीरः खाण्डवेऽग्निमतर्पयत्। जिगा पार्थिवान्सर्वान्राजसूये महाक्रतौ
तो वीर, जो देवतांच्या राजांसारखा आहे, त्याने खांडववनात अग्नीला तृप्त केले आणि राजसूय यज्ञात सर्व राजांना जिंकले.
शेषं कुर्याद्गिरेर्वज्रो निपतन्मूर्ध्नि संजय। न तु कुर्युः शराः शेषं क्षिप्तास्तात किरीटिना
संजया, जरी वज्र पर्वतावर पडले तरी काहीतरी उरू शकते, पण किरीटी अर्जुनाने सोडलेले बाण काहीच शिल्लक ठेवत नाहीत.
यथा हि किरणा भानोस्तपन्तीह चराचरम्। तथा पार्थभुजोत्सृष्टाः शरास्तप्स्यन्ति मत्सुतान्
जसा सूर्याचा प्रकाश सगळ्या जगाला तापवतो, तसंच पार्थाच्या हातून सुटलेले बाण माझ्या मुलांना जाळून टाकतील.
अपि तद्रथघोषेण भयार्था सव्यसाचिनः। प्रतिभाति विदीर्णेव सर्वतो भारती चमूः
सव्यसाचीच्या रथाचा आवाज जरी झाला, तरी संपूर्ण भारतांची सेना भीतीने थरथर कापते, जणू ती सर्व बाजूंनी फाटली आहे.
समुद्धरन्प्रवपंश्चैव बाणान् स्ताताऽऽततायी समरे किरीटि। सृष्टोऽन्तकः सर्वहरो विधात्रा भवेद्यथा तद्वदवारणीयः
युद्धात किरीटी अर्जुन बाण ओढून सोडतो तेव्हा, तो जणू विधात्याने सर्वांचा संहार करण्यासाठी निर्माण केलेला मृत्यूच वाटतो, आणि त्याला कोणीही थांबवू शकत नाही.
यदतत्कथितं राजंस्त्वया दुर्योधनं प्रति। सर्वमेतद्यथातत्त्वं नतु मिथ्या महीपते
राजा, तू दुर्योधनाबद्दल जे काही सांगितलेस, ते सर्व अगदी खरे आहे, त्यात काहीही खोटे नाही, हे पृथ्वीच्या अधिपती.
मन्युना हि समाविष्टाः पाण्डवास्त्वमितौजसः। दृष्ट्वा कृष्णां सभां नीतां धर्मपत्नीं यशस्विनीं
पांडव, ज्यांच्यात अपार तेज आहे, ते रागाने पेटून उठले आहेत, कारण त्यांनी आपल्या यशस्विनी धर्मपत्नी कृष्णेला सभेत ओढून नेलेले पाहिले.
दुःशासनस्य ता वाचः श्रुत्वा वै कटुकोदयाः। कर्णस्य च महाराज न स्वप्स्यन्तीति मे मतिः
दुःशासन आणि कर्ण यांच्या कडवट, कठोर शब्दांनी पांडवांचा राग अजूनच वाढला आहे, राजन, मला वाटते ते आता झोपणार नाहीत.
श्रुतं हि ते महाराज यथा पार्थेन संयुगे। एकादशतनुः स्थाणुर्धेनुषा परितोषितः
राजन, तुला माहीतच आहे, युद्धात पार्थाने एका गायीने अकरा रूप असलेल्या स्थाणूला प्रसन्न केले होते.
कैरातं वेषमास्थाय योधयामास फल्गुनम्। जिज्ञासुः सर्वदेवेशः कपर्दी भगवान्स्वयम्
सर्व देवांचे स्वामी, जटा असलेले भगवान स्वतः किराताचा वेष घेऊन फाल्गुनाशी लढले, त्याची परीक्षा घेण्यासाठी.
लेभे पाशुपतं चापि परमास्त्रं महाद्युतिः।' तत्रैनं लोकपालास्ते दर्शयामासुरर्जुनम्। अस्त्रहेतोः पराक्रान्तं तपसा कौरवर्षभम्
त्या तेजस्वी अर्जुनाने परम अस्त्र म्हणजेच पाशुपतास्त्र मिळवले; तेथे सर्व लोकपालांनी अर्जुनाला, जो अस्त्रासाठी तप करत होता, देवांना दाखवले.
नैतदुत्सहते चान्यो लब्धुमन्यत्र फल्गुनात्। साक्षाद्दर्शनमेतेषामीश्वराणां नरो भुवि
फाल्गुनाव्यतिरिक्त पृथ्वीवर दुसरा कोणीही या सर्व ईश्वरांचे प्रत्यक्ष दर्शन घेऊ शकत नाही.
महेश्वरेण यो राजन्न जीर्णो ग्रस्तमूर्तिमान्। कस्तमुत्सहते वीरो युद्धे जरयितुं पुमान्
राजन, जो महेश्वराशी युद्ध करून जिवंत राहिला, असा वीराला युद्धात हरवण्याचे धाडस कोण करू शकेल?
आसादितमिदं घोरं तुमुलं रोमहर्षणम्। द्रौपदीं परिकर्षद्भिः कोपयद्भिश्च पाण्डवान्
ही भयंकर, गोंधळाची आणि अंगावर काटा आणणारी घटना घडली आहे, जिथे द्रौपदीला ओढले गेले आणि पांडवांना चिडवले गेले.
यत्र विस्फुरमाणौष्ठो भीमः प्राह वचोऽर्थवत्। दृष्ट्वा दुर्योधनेनोरू द्रौपद्या दर्शितावुभौ
तेथे भीमाने, रागाने ओठ थरथरत, अर्थपूर्ण शब्द उच्चारले, कारण दुर्योधनाने द्रौपदीचे दोन्ही उरू सर्वांसमोर दाखवले होते.
ऊरुं भेत्स्यामि ते पाप गदया वज्रकल्पया। त्रयोदशानां वर्षाणामन्ते दुर्द्यूतदेविनः
अरे दुष्ट जुगारी, तेरा तेरा वर्षांच्या शेवटी मी माझ्या वज्रासारख्या गदाने तुझे उरू फोडून टाकीन.
सर्वे प्रहरतां श्रेष्ठाः सर्वेचामिततेजसः। सर्वेसर्वास्त्रविद्वांसो देवैरपि सुदुर्जयाः
ते सर्वच योद्ध्यांत श्रेष्ठ आहेत, सर्वांच्यात अमाप तेज आहे, सर्व अस्त्रांचे जाणकार आहेत, आणि देवांनाही त्यांना जिंकणे कठीण आहे.
मन्ये मन्युसमुद्भूताः पुत्राणां तव संयुगे। अन्तं पार्थाः करिष्यन्ति वीर्यामर्षसमन्विताः
राजन, मला वाटते की पांडव, रागाने पेटून, शौर्य आणि अभिमानाने तुझ्या मुलांचा युद्धात अंत करतील.
किं कृतं सूत कर्णेन वदता परुषं वचः। पर्याप्तं वैरमेतावद्यत्कृष्णा सा सभां गता
सूतपुत्र कर्णाने एवढी कठोर वचने बोलून काय मिळवले? कृष्णेला सभेत ओढून नेल्याने शत्रुत्व आधीच पुरेसे झाले आहे.
अपीदानीं मम सुतास्तिष्ठेरन्मन्दचेतसः। येषां भ्राता गुरुर्ज्येष्ठो विनये नावतिष्ठते
कदाचित आता माझे मुले, ज्यांचे मन मंद आहे, अजूनही उभी राहतील, जरी त्यांचा मोठा भाऊ आणि गुरु त्यांना नीतीने थांबवत नाही.
ममापि वचनं सूत न शुश्रूषति मन्दभाक्। दृष्ट्वा मां चक्षुषा हीनं निर्विचेष्टमचेतसम्
सूत, तो दुर्दैवी माझ्या शब्दांकडेही लक्ष देत नाही, कारण मला डोळ्यांचा प्रकाश नाही, मी असहाय्य आहे, म्हणून तो मला दुर्लक्ष करतो.
ये चास्य सचिवा मन्दाः कर्णसौबलकादयः। ते तस्य भूयसो दोषान्वर्धयन्ति विचेतसः
कर्ण, सौबल आणि इतर त्याचे मूर्ख सल्लागार, त्या विवेकहीन राजाच्या दोषांत अजून भर घालतात.
स्वैरं मुक्ता ह्यपि शराः पार्थेनामिततेजसा। निर्दहेयुर्मम सुतान्किंपुनर्मन्युनेरिताः
पार्थाच्या अमाप तेजाने जरी बाण मनाप्रमाणे सोडले तरी ते माझ्या मुलांना जाळून टाकतील; मग रागाने सोडले तर किती भयंकर!
पार्थबाहुबलोत्सृष्टा महाचापविनिःसृताः। दिव्यास्त्रमन्त्रमुदिताः सादयेयुः सुरानपि
पार्थाच्या बलवान हातांनी, महान धनुष्यातून, दिव्य मंत्रांनी उच्चारलेली ती अस्त्रे, देवांनाही पाडू शकतात.
यस्य मन्त्री च गोप्ता च सुहृच्चैव जनार्दनः। हनिस्त्रैलोक्यनाथः स किंनु तस् न निर्जितम्
ज्याचा सल्लागार, रक्षक आणि मित्र जनार्दन आहे, जो त्रैलोक्याचा स्वामी आणि संहारक आहे, असा माणूस कधीही हरू शकतो का?
इदं हि सुमहच्चित्रमर्जुनस्येह संजय। महादेवेन बाहुभ्यां यत्समेत इति श्रुतिः
संजया, अर्जुनाबद्दलची ही गोष्ट फारच अद्भुत आहे—महादेव स्वतः युद्धात त्याच्यासोबत सामील झाले, अशी परंपरा सांगते.