ददर्श तत्र कौन्तेयं धर्मराजमरिंदमम्। तापसैर्भ्रातृभिश्चैव सर्वतः परिवारितम्
तेथे त्याने कुंतीपुत्र, धर्मराज, शत्रूंचा संहार करणारा, त्याच्या सर्व भावंडांनी आणि तपस्वींनी चारही बाजूंनी वेढलेला पाहिला.
अत्यद्भुतमिदं कर्म पार्थस्यामिततेजसः। धृतराष्ट्रो महातेजाः श्रुत्वा तत्र किमब्रवीत्
पार्थाचा हा अतुल तेजाचा पराक्रम फारच अद्भुत आहे; हे ऐकून महातेजस्वी धृतराष्ट्राने तिथे काय सांगितले?
शक्रलोकगतं पार्थं श्रुत्वा राजाऽम्बिकासुतः। द्वैपायनादृषिश्रेष्ठात्संजयं वाक्यमब्रवीत्
इंद्रलोकात पार्थ गेला आहे हे ऐकून, अंबिकेचा पुत्र राजा धृतराष्ट्राने, ऋषीश्रेष्ठ व्यास यांच्याकडून कळल्यावर, संजयाला असे म्हणाला.
श्रुतं मे सूत कार्त्स्न्येन कर्म पार्थस् धीमतः। कच्चित्तवापि विदितं याथातथ्येन सारथे
सारथ्या, मी त्या बुद्धिमान पार्थाच्या कर्तृत्वाची सगळी हकीकत ऐकली आहे; पण तुलाही ती खरीखुरी आणि तंतोतंत माहिती आहे का, हे मला सांग.
प्रमत्तो ग्राम्यधर्मेषु मन्दात्मा पापनिश्चयः। मम पुत्रः सुदुर्बुद्धिः पृथिवीं घातयिष्यति
माझा मुलगा, जो संसाराच्या गोष्टींमध्ये बेफिकीर, मंदबुद्धी आणि वाईट विचारांचा आहे, तो पृथ्वीचा नाश करणार आहे.
यस्य नित्यमृता वाचः स्वैरेष्वपि महात्मनः। त्रैलोक्यमपि तस्य स्याद्योद्धा यस्य धनंजयः
ज्याच्या वाणी नेहमी खरी असते, अगदी मोठ्या लोकांमध्येही, आणि ज्याचा योध्दा धनंजय असेल, तो तीनही लोकांचा विजय मिळवू शकतो.
अस्यतः कर्णिनाराचांस्तीक्ष्णाग्रांश्च शिलाशितान्। नार्जुनस्याग्रतस्तिष्ठेदपि मृत्युर्जरातिगः
अर्जुनाच्या धनुष्यातून जेव्हा तीक्ष्ण आणि दगडाच्या टोकाची बाण सुटतात, तेव्हा मृत्यूसुद्धा त्याच्या समोर उभा राहू शकत नाही.
मम पुत्रा दुरात्मानः सर्वे मृत्युवशंगताः। येषां युद्धं दुराधर्षैः पाण्डवैः समुपस्थितम्
माझे सगळे मुलगे, जे वाईट मनाचे आहेत, ते आता मृत्यूच्या ताब्यात गेले आहेत, कारण त्यांना पराक्रमी पांडवांशी युद्ध करावं लागणार आहे.
तस्यैव च न पश्यामि युधि गाण्डीवधन्वनः। अनिशं चिन्तयानोऽपि य एनमुदियाद्युधि
मी कितीही विचार केला तरी, गांडीवधारी अर्जुनासमोर युद्धात उभा राहील असा एकही माणूस मला दिसत नाही.
द्रोणकर्णौ प्रतीयातां यदि भीष्मोऽपि वा रणे। महान्स्यात्संशयोलोके न तु पश्यामि नो जयम्
द्रोण, कर्ण किंवा भीष्मसुद्धा युद्धात अर्जुनासमोर उभे राहिले, तरीही जगात मोठा संशय निर्माण होईल; पण आपला विजय मला कुठेच दिसत नाही.
घृणी कर्णः प्रमादी च आचार्यः स्थविरो गुरुः। अमर्षी बलवान्पार्थः संरम्भी दृढविक्रमः
कर्ण अभिमानी आणि बेफिकीर आहे, आचार्य वयस्क आणि आपला गुरु आहे; पार्थ मात्र जिद्दी, बलवान, रागीट आणि ठाम आहे.
भवेत्सुतुमुलं युद्धं सर्वस्याप्यपराजितम्। सर्वे ह्यस्त्रविदः शूराः सर्वे प्राप्ता महद्यशः
हे युद्ध फारच भयंकर आणि सर्वांसाठी जिंकता न येणारे असेल; कारण सगळेच शस्त्रविद्या जाणणारे, शूर आणि मोठ्या कीर्तीचे आहेत.
अपि सर्वेश्वरत्वं हि न वाञ्छेरन्पराजिताः। वधे नूनं भवेच्छान्तिरेतेषां फल्गुनस्य वा
त्यांना जर सर्वांची सत्ता मिळवायची इच्छा नसली, तरी पराभूत झाल्यावर फक्त फाल्गुनाचा मृत्यूच त्यांना शांतता देऊ शकतो.
न तु हन्ताऽर्जुनस्यास्ति जेता वाऽस्य न विद्यते। मन्युस्तस्य कथं शाम्येन्मन्दान्प्रति समुत्थितः
अर्जुनाला मारणारा किंवा त्याला जिंकणारा असा कोणीच नाही; त्याचा राग एकदा उठला की, तो मूर्खांवर शांत होईल कसा?
त्रिदशेशसमो वीरः खाण्डवेऽग्निमतर्पयत्। जिगा पार्थिवान्सर्वान्राजसूये महाक्रतौ
तो वीर, जो देवतांच्या राजांसारखा आहे, त्याने खांडववनात अग्नीला तृप्त केले आणि राजसूय यज्ञात सर्व राजांना जिंकले.
शेषं कुर्याद्गिरेर्वज्रो निपतन्मूर्ध्नि संजय। न तु कुर्युः शराः शेषं क्षिप्तास्तात किरीटिना
संजया, जरी वज्र पर्वतावर पडले तरी काहीतरी उरू शकते, पण किरीटी अर्जुनाने सोडलेले बाण काहीच शिल्लक ठेवत नाहीत.
यथा हि किरणा भानोस्तपन्तीह चराचरम्। तथा पार्थभुजोत्सृष्टाः शरास्तप्स्यन्ति मत्सुतान्
जसा सूर्याचा प्रकाश सगळ्या जगाला तापवतो, तसंच पार्थाच्या हातून सुटलेले बाण माझ्या मुलांना जाळून टाकतील.
अपि तद्रथघोषेण भयार्था सव्यसाचिनः। प्रतिभाति विदीर्णेव सर्वतो भारती चमूः
सव्यसाचीच्या रथाचा आवाज जरी झाला, तरी संपूर्ण भारतांची सेना भीतीने थरथर कापते, जणू ती सर्व बाजूंनी फाटली आहे.
समुद्धरन्प्रवपंश्चैव बाणान् स्ताताऽऽततायी समरे किरीटि। सृष्टोऽन्तकः सर्वहरो विधात्रा भवेद्यथा तद्वदवारणीयः
युद्धात किरीटी अर्जुन बाण ओढून सोडतो तेव्हा, तो जणू विधात्याने सर्वांचा संहार करण्यासाठी निर्माण केलेला मृत्यूच वाटतो, आणि त्याला कोणीही थांबवू शकत नाही.
यदतत्कथितं राजंस्त्वया दुर्योधनं प्रति। सर्वमेतद्यथातत्त्वं नतु मिथ्या महीपते
राजा, तू दुर्योधनाबद्दल जे काही सांगितलेस, ते सर्व अगदी खरे आहे, त्यात काहीही खोटे नाही, हे पृथ्वीच्या अधिपती.
मन्युना हि समाविष्टाः पाण्डवास्त्वमितौजसः। दृष्ट्वा कृष्णां सभां नीतां धर्मपत्नीं यशस्विनीं
पांडव, ज्यांच्यात अपार तेज आहे, ते रागाने पेटून उठले आहेत, कारण त्यांनी आपल्या यशस्विनी धर्मपत्नी कृष्णेला सभेत ओढून नेलेले पाहिले.
दुःशासनस्य ता वाचः श्रुत्वा वै कटुकोदयाः। कर्णस्य च महाराज न स्वप्स्यन्तीति मे मतिः
दुःशासन आणि कर्ण यांच्या कडवट, कठोर शब्दांनी पांडवांचा राग अजूनच वाढला आहे, राजन, मला वाटते ते आता झोपणार नाहीत.
श्रुतं हि ते महाराज यथा पार्थेन संयुगे। एकादशतनुः स्थाणुर्धेनुषा परितोषितः
राजन, तुला माहीतच आहे, युद्धात पार्थाने एका गायीने अकरा रूप असलेल्या स्थाणूला प्रसन्न केले होते.
कैरातं वेषमास्थाय योधयामास फल्गुनम्। जिज्ञासुः सर्वदेवेशः कपर्दी भगवान्स्वयम्
सर्व देवांचे स्वामी, जटा असलेले भगवान स्वतः किराताचा वेष घेऊन फाल्गुनाशी लढले, त्याची परीक्षा घेण्यासाठी.
लेभे पाशुपतं चापि परमास्त्रं महाद्युतिः।' तत्रैनं लोकपालास्ते दर्शयामासुरर्जुनम्। अस्त्रहेतोः पराक्रान्तं तपसा कौरवर्षभम्
त्या तेजस्वी अर्जुनाने परम अस्त्र म्हणजेच पाशुपतास्त्र मिळवले; तेथे सर्व लोकपालांनी अर्जुनाला, जो अस्त्रासाठी तप करत होता, देवांना दाखवले.
नैतदुत्सहते चान्यो लब्धुमन्यत्र फल्गुनात्। साक्षाद्दर्शनमेतेषामीश्वराणां नरो भुवि
फाल्गुनाव्यतिरिक्त पृथ्वीवर दुसरा कोणीही या सर्व ईश्वरांचे प्रत्यक्ष दर्शन घेऊ शकत नाही.
महेश्वरेण यो राजन्न जीर्णो ग्रस्तमूर्तिमान्। कस्तमुत्सहते वीरो युद्धे जरयितुं पुमान्
राजन, जो महेश्वराशी युद्ध करून जिवंत राहिला, असा वीराला युद्धात हरवण्याचे धाडस कोण करू शकेल?
आसादितमिदं घोरं तुमुलं रोमहर्षणम्। द्रौपदीं परिकर्षद्भिः कोपयद्भिश्च पाण्डवान्
ही भयंकर, गोंधळाची आणि अंगावर काटा आणणारी घटना घडली आहे, जिथे द्रौपदीला ओढले गेले आणि पांडवांना चिडवले गेले.
यत्र विस्फुरमाणौष्ठो भीमः प्राह वचोऽर्थवत्। दृष्ट्वा दुर्योधनेनोरू द्रौपद्या दर्शितावुभौ
तेथे भीमाने, रागाने ओठ थरथरत, अर्थपूर्ण शब्द उच्चारले, कारण दुर्योधनाने द्रौपदीचे दोन्ही उरू सर्वांसमोर दाखवले होते.
ऊरुं भेत्स्यामि ते पाप गदया वज्रकल्पया। त्रयोदशानां वर्षाणामन्ते दुर्द्यूतदेविनः
अरे दुष्ट जुगारी, तेरा तेरा वर्षांच्या शेवटी मी माझ्या वज्रासारख्या गदाने तुझे उरू फोडून टाकीन.