उद्वृत्ता ह्यसुराः केचिन्निवातकवचा इति। विप्रियेषु स्थिताऽस्माकं वरदानेन मोहिताः
काही असुर, ज्यांना निवातकवच म्हणतात, वरदानांमुळे गर्विष्ट झाले आहेत आणि आमच्या विरुद्ध उभे आहेत.
तर्कयन्ते सुरान्हन्तुं बलदर्पसमन्विताः। देवान्न गणयन्त्येते तथा दत्तवरा हि ते
शक्ती आणि गर्वाने भरलेले ते असुर देवांचा नाश करण्याचा विचार करतात, आणि मिळालेल्या वरदानांमुळे देवांची पर्वा करत नाहीत.
पातालवासिनो रौद्रा दनोः पुत्रा महाबलाः। सर्वे देवनिकाया हि नालं योधयितुं हि तान्
ते रौद्र आणि बलाढ्य दानूचे पुत्र पाताळात राहतात; सर्व देव मिळूनही त्यांच्याशी लढू शकत नाहीत.
योसौ भूमिगतः श्रीमान्विष्णुर्मुधुनिषूदनः। कपिलो नाम देवोसौ भगवानजितो हरिः
जो पृथ्वीवर वास करणारा, तेजस्वी, मधुचा संहार करणारा विष्णू आहे, तोच कपिल नावाचा, अजिंक्य आणि भगवंत हरि आहे.
येन पूर्वंमहात्मानः खनमाना रसातलम्। दर्शनादेव निहताः सगरस्यात्मजा विभो
ज्याच्या फक्त दर्शनाने, हे महाबळ, सगराच्या महात्मा पुत्रांना जेव्हा ते पाताळात खोदत होते, तेव्हा नष्ट केले गेले.
तेन कार्यं महत्कार्यमस्माकं द्विजसत्तम। पाथेन च महायुद्धे समेताभ्यामसंशयम्
त्याच्याच मदतीने, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, आपल्याला हे मोठं काम साध्य करायचं आहे; त्याच्या सहाय्याने आपण मोठ्या युद्धाला निर्धास्तपणे सामोरे जाऊ.
सोऽसुरान्दर्शनादेव शक्तो हन्तुं सहानुगान्। निवातकवचान्सर्वान्नागानिव महाह्रदे
तो केवळ आपल्या दर्शनाने असुरांसह त्यांच्या सर्व अनुयायांना नष्ट करू शकतो, जसा त्याने महा-अखातात सर्व निवातकवचांचा संहार केला.
किंतु नाल्पेन कार्येण प्रबोध्यो मधुसूदनः। तेजसः सुमहाराशिः प्रबुद्धः प्रदहेज्जगत्
पण मधुसूदनाला लहान कारणासाठी जागं करू नये; कारण एकदा जागा झाला की, त्याची ऊर्जा इतकी प्रचंड असते की तो जग जाळू शकतो.
अयं तेषां समस्तानां शक्तः प्रतिसमासने। तान्निहत्यरणे शूरः पुनर्यास्यति मानुषान्
तो एकटाच त्या सर्वांना रणांगणात सामोरे जाऊ शकतो; रणात त्यांचा पराभव करून तो शूर पुन्हा माणसांच्या लोकात परत येईल.
भवानस्मन्नियोगेन यातु तावन्महीतलम्। काम्यके द्रक्ष्यसे वीरं निवसन्तं युधिष्ठिरम्
तुम्ही आमच्या आज्ञेने पृथ्वीवर जा; काम्यक वनात तुम्हाला धैर्यशाली युधिष्ठिर तिथे राहाताना दिसेल.
सवाच्यो मम संदेशाद्धर्मात्मा सत्यसंगरः। नोत्कणअठा फल्गुने कार्या कृतास्त्रः शीघ्रमेष्यति
माझ्या संदेशाने तुम्ही त्याला सांगावं, जो धर्मनिष्ठ आणि सत्यप्रतिज्ञ आहे; फाल्गुनाने दुःखी होऊ नये, कारण तो शस्त्रविद्येत पारंगत असून लवकरच परत येईल.
नाशुद्बाहुवीर्येण नाकृतास्त्रेण वा रणे। भीष्मद्रोणादयो युद्धे शक्याः प्रतिसमासितुम्
फक्त बाहुबलाने किंवा शस्त्रविद्येचा अभ्यास नसलेल्या माणसाने भीष्म, द्रोण आणि इतरांना युद्धात सामोरे जाता येत नाही.
गृहीतास्त्रो गुडाकेशो महाबाहुर्महामनाः। नृत्तवादित्रगीतानां दिव्यानां पारमीयिवान्
गुडाकेश, बलवान आणि विशाल मनाचा, शस्त्रविद्या आत्मसात करून, दिव्य नृत्य, वाद्य आणि गीते यांच्या पार गेला आहे.
भवानपि विविक्तानि तीर्थानि मनुजेश्वर। भ्रातृभिः सहितः सर्वैर्द्रष्टुमर्हत्यरिंदम
तुम्हीही, हे नराधिप, सर्व भावांसह एकांतात तीर्थस्थळांना भेट द्यावी, हे शत्रूंना जिंकणाऱ्या.
तीर्थेष्वाप्लुत्य पुण्येषु विपाप्मा विगतज्वरः। राज्यं भोक्ष्यसि धर्मेण सुखी विगतकल्मपः
त्या पवित्र तीर्थांमध्ये स्नान करून, पापमुक्त आणि दुःखरहित होऊन, तुम्ही धर्माने राज्य भोगाल आणि आनंदी, निर्मळ राहाल.
भवांश्चैनं द्विजश्रेष्ठ पर्यटन्तं महीतलम्। त्रातुमर्हति विप्राग्र्य तपोबलसमन्वितः
तुम्ही, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, तपशक्तीने युक्त, पृथ्वीवर फिरणाऱ्या त्याचे रक्षण करावे.
गिरिदुर्गेषु च सदा देशेषु विषमेषु च। वसन्ति रासा रौद्रास्तेभ्योरक्षां विधास्यति
डोंगरातील किल्ल्यांमध्ये आणि कठीण प्रदेशांत नेहमीच भयंकर टोळ्या वसतात; त्यांच्यापासून रक्षण करावं लागेल.
एवमुक्ते महेन्द्रेण बीभत्सुरपि लोमशम्। उवाच प्रयतो वाक्यं रक्षेथाः पाण्डुनन्दनम्
महेंद्राने असे म्हटल्यावर, भीमसुद्धा आदराने लोमशाला म्हणाला, 'पांडुपुत्राचे रक्षण कर.'
[यथा गुप्तस्त्वया राजा चरेत्तीर्थानि सत्तम। दानं दद्याद्यथा चैव तथा कुरु महामुने ।।]
[राजाने, तुझ्या रक्षणाखाली, उत्तम तीर्थे फिरावीत आणि योग्यप्रमाणे दान करावं, हे महर्षे, असेच कर.]
तथेति संप्रतिज्ञाय लोमशः सुमहातपाः। कामय्कं वनमुद्दिश्य समुपायान्महीतलम्
'तसेच करीन' असे वचन देऊन, महान तपस्वी लोमश काम्यक वनाकडे जाण्यासाठी पृथ्वीवर निघाला.
ददर्श तत्र कौन्तेयं धर्मराजमरिंदमम्। तापसैर्भ्रातृभिश्चैव सर्वतः परिवारितम्
तेथे त्याने कुंतीपुत्र, धर्मराज, शत्रूंचा संहार करणारा, त्याच्या सर्व भावंडांनी आणि तपस्वींनी चारही बाजूंनी वेढलेला पाहिला.
अत्यद्भुतमिदं कर्म पार्थस्यामिततेजसः। धृतराष्ट्रो महातेजाः श्रुत्वा तत्र किमब्रवीत्
पार्थाचा हा अतुल तेजाचा पराक्रम फारच अद्भुत आहे; हे ऐकून महातेजस्वी धृतराष्ट्राने तिथे काय सांगितले?
शक्रलोकगतं पार्थं श्रुत्वा राजाऽम्बिकासुतः। द्वैपायनादृषिश्रेष्ठात्संजयं वाक्यमब्रवीत्
इंद्रलोकात पार्थ गेला आहे हे ऐकून, अंबिकेचा पुत्र राजा धृतराष्ट्राने, ऋषीश्रेष्ठ व्यास यांच्याकडून कळल्यावर, संजयाला असे म्हणाला.
श्रुतं मे सूत कार्त्स्न्येन कर्म पार्थस् धीमतः। कच्चित्तवापि विदितं याथातथ्येन सारथे
सारथ्या, मी त्या बुद्धिमान पार्थाच्या कर्तृत्वाची सगळी हकीकत ऐकली आहे; पण तुलाही ती खरीखुरी आणि तंतोतंत माहिती आहे का, हे मला सांग.
प्रमत्तो ग्राम्यधर्मेषु मन्दात्मा पापनिश्चयः। मम पुत्रः सुदुर्बुद्धिः पृथिवीं घातयिष्यति
माझा मुलगा, जो संसाराच्या गोष्टींमध्ये बेफिकीर, मंदबुद्धी आणि वाईट विचारांचा आहे, तो पृथ्वीचा नाश करणार आहे.
यस्य नित्यमृता वाचः स्वैरेष्वपि महात्मनः। त्रैलोक्यमपि तस्य स्याद्योद्धा यस्य धनंजयः
ज्याच्या वाणी नेहमी खरी असते, अगदी मोठ्या लोकांमध्येही, आणि ज्याचा योध्दा धनंजय असेल, तो तीनही लोकांचा विजय मिळवू शकतो.
अस्यतः कर्णिनाराचांस्तीक्ष्णाग्रांश्च शिलाशितान्। नार्जुनस्याग्रतस्तिष्ठेदपि मृत्युर्जरातिगः
अर्जुनाच्या धनुष्यातून जेव्हा तीक्ष्ण आणि दगडाच्या टोकाची बाण सुटतात, तेव्हा मृत्यूसुद्धा त्याच्या समोर उभा राहू शकत नाही.
मम पुत्रा दुरात्मानः सर्वे मृत्युवशंगताः। येषां युद्धं दुराधर्षैः पाण्डवैः समुपस्थितम्
माझे सगळे मुलगे, जे वाईट मनाचे आहेत, ते आता मृत्यूच्या ताब्यात गेले आहेत, कारण त्यांना पराक्रमी पांडवांशी युद्ध करावं लागणार आहे.
तस्यैव च न पश्यामि युधि गाण्डीवधन्वनः। अनिशं चिन्तयानोऽपि य एनमुदियाद्युधि
मी कितीही विचार केला तरी, गांडीवधारी अर्जुनासमोर युद्धात उभा राहील असा एकही माणूस मला दिसत नाही.
द्रोणकर्णौ प्रतीयातां यदि भीष्मोऽपि वा रणे। महान्स्यात्संशयोलोके न तु पश्यामि नो जयम्
द्रोण, कर्ण किंवा भीष्मसुद्धा युद्धात अर्जुनासमोर उभे राहिले, तरीही जगात मोठा संशय निर्माण होईल; पण आपला विजय मला कुठेच दिसत नाही.