किं त्वस्य सुकृतं कर्म के लोका वै विनिर्जिताः। स एवमनुसंप्राप्तः स्थानं देवनमस्कृतम्
त्याने कोणते पुण्यकर्म केले, कोणते लोक जिंकले, की तो देवांच्या या पूज्य स्थानावर पोहोचू शकला?
तस्य विज्ञाय संकल्पं शक्रो वृत्रविमर्दनः। लोमशं प्रहसन्वाक्यमिदमाह शचीपतिः
लोमशाचे मनोभाव ओळखून, वज्रधारी इंद्र हसत म्हणाला, 'शचीपती'ने लोमशाला हे शब्द सांगितले.
देवर्षे श्रूयतां यत्ते मनसैतद्विवक्षितम्। नायं केवलमर्त्योऽभूत्क्षत्रियत्वमुपागतः
देवऋषी, तुझ्या मनात जे आहे ते ऐक. हा फक्त माणूस नसून, क्षत्रिय म्हणून जन्मलेला आहे.
महर्षे मम पुत्रोऽयं कुन्त्यां जातो महाभुजः। अस्त्रहेतोरिह प्राप्तः कस्माच्चित्कारणान्तरात्
महर्षी, हा माझा पुत्र आहे, कुंतीच्या पोटी जन्मलेला, बलवान. तो काही कारणास्तव आणि अस्त्र मिळवण्यासाठी इथे आला आहे.
अहो नैनं भवान्वेत्ति पुराणमृषिसत्तमम्। शृणु मे वदतो ब्रह्मन्योऽयं यच्चास्य कारणम्
खरंच, तू याला ओळखत नाहीस, हा प्राचीन आणि श्रेष्ठ ऋषी आहे. मी सांगतो ते ऐक, हा ब्रह्मनिष्ठ आहे आणि याच्या येण्याचे कारण हे आहे.
नरनारायणौ यौ तौ पुराणावृषिसत्तमौ। ताविमावभिजानीहि हृषीकेशधनंजयौ
नर आणि नारायण हे दोन प्राचीन आणि श्रेष्ठ ऋषी — हेच हृषीकेश आणि धनंजय आहेत, हे ओळख.
विख्यातौ त्रिषु लोकेषु नरनारायणावृषी। कार्यार्थमवतीर्णौ तौ पृथ्वीं पुण्यप्रतिश्रयाम्
तीनही लोकांत प्रसिद्ध असलेले नर-नारायण हे पृथ्वीवर काही कार्यासाठी अवतरले आहेत.
यन्न शक्यं शुरैर्द्रष्टुमृषिभिर्वा महात्मभिः। तदाश्रमपदं पुण्यं बदरीनाम विश्रुतम्
जेथे वीर किंवा मोठे ऋषीही जाऊ शकत नाहीत, ते पवित्र बदरी नावाचे आश्रम त्यांचे निवासस्थान आहे.
स निवासोऽभवद्विप्र विष्णोर्जिष्णोस्तथैव च। यतः प्रववृते गङ्गा सिद्धचारणसेविता
ब्राह्मण, तेच विष्णू आणि जिष्णू यांचे निवासस्थान होते; तिथून सिद्ध आणि चारणांनी सेविलेली गंगा वाहू लागली.
तौ मन्नियोगाद्ब्रह्मर्षे क्षितौ जातौ महाद्युती। भूमेर्भारावतरणं महावीर्यौ करिष्यतः
ब्रह्मर्षी, माझ्या आज्ञेने हे तेजस्वी नर-नारायण पृथ्वीवर जन्मले आहेत, पृथ्वीचे ओझे कमी करण्यासाठी.
उद्वृत्ता ह्यसुराः केचिन्निवातकवचा इति। विप्रियेषु स्थिताऽस्माकं वरदानेन मोहिताः
काही असुर, ज्यांना निवातकवच म्हणतात, वरदानांमुळे गर्विष्ट झाले आहेत आणि आमच्या विरुद्ध उभे आहेत.
तर्कयन्ते सुरान्हन्तुं बलदर्पसमन्विताः। देवान्न गणयन्त्येते तथा दत्तवरा हि ते
शक्ती आणि गर्वाने भरलेले ते असुर देवांचा नाश करण्याचा विचार करतात, आणि मिळालेल्या वरदानांमुळे देवांची पर्वा करत नाहीत.
पातालवासिनो रौद्रा दनोः पुत्रा महाबलाः। सर्वे देवनिकाया हि नालं योधयितुं हि तान्
ते रौद्र आणि बलाढ्य दानूचे पुत्र पाताळात राहतात; सर्व देव मिळूनही त्यांच्याशी लढू शकत नाहीत.
योसौ भूमिगतः श्रीमान्विष्णुर्मुधुनिषूदनः। कपिलो नाम देवोसौ भगवानजितो हरिः
जो पृथ्वीवर वास करणारा, तेजस्वी, मधुचा संहार करणारा विष्णू आहे, तोच कपिल नावाचा, अजिंक्य आणि भगवंत हरि आहे.
येन पूर्वंमहात्मानः खनमाना रसातलम्। दर्शनादेव निहताः सगरस्यात्मजा विभो
ज्याच्या फक्त दर्शनाने, हे महाबळ, सगराच्या महात्मा पुत्रांना जेव्हा ते पाताळात खोदत होते, तेव्हा नष्ट केले गेले.
तेन कार्यं महत्कार्यमस्माकं द्विजसत्तम। पाथेन च महायुद्धे समेताभ्यामसंशयम्
त्याच्याच मदतीने, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, आपल्याला हे मोठं काम साध्य करायचं आहे; त्याच्या सहाय्याने आपण मोठ्या युद्धाला निर्धास्तपणे सामोरे जाऊ.
सोऽसुरान्दर्शनादेव शक्तो हन्तुं सहानुगान्। निवातकवचान्सर्वान्नागानिव महाह्रदे
तो केवळ आपल्या दर्शनाने असुरांसह त्यांच्या सर्व अनुयायांना नष्ट करू शकतो, जसा त्याने महा-अखातात सर्व निवातकवचांचा संहार केला.
किंतु नाल्पेन कार्येण प्रबोध्यो मधुसूदनः। तेजसः सुमहाराशिः प्रबुद्धः प्रदहेज्जगत्
पण मधुसूदनाला लहान कारणासाठी जागं करू नये; कारण एकदा जागा झाला की, त्याची ऊर्जा इतकी प्रचंड असते की तो जग जाळू शकतो.
अयं तेषां समस्तानां शक्तः प्रतिसमासने। तान्निहत्यरणे शूरः पुनर्यास्यति मानुषान्
तो एकटाच त्या सर्वांना रणांगणात सामोरे जाऊ शकतो; रणात त्यांचा पराभव करून तो शूर पुन्हा माणसांच्या लोकात परत येईल.
भवानस्मन्नियोगेन यातु तावन्महीतलम्। काम्यके द्रक्ष्यसे वीरं निवसन्तं युधिष्ठिरम्
तुम्ही आमच्या आज्ञेने पृथ्वीवर जा; काम्यक वनात तुम्हाला धैर्यशाली युधिष्ठिर तिथे राहाताना दिसेल.
सवाच्यो मम संदेशाद्धर्मात्मा सत्यसंगरः। नोत्कणअठा फल्गुने कार्या कृतास्त्रः शीघ्रमेष्यति
माझ्या संदेशाने तुम्ही त्याला सांगावं, जो धर्मनिष्ठ आणि सत्यप्रतिज्ञ आहे; फाल्गुनाने दुःखी होऊ नये, कारण तो शस्त्रविद्येत पारंगत असून लवकरच परत येईल.
नाशुद्बाहुवीर्येण नाकृतास्त्रेण वा रणे। भीष्मद्रोणादयो युद्धे शक्याः प्रतिसमासितुम्
फक्त बाहुबलाने किंवा शस्त्रविद्येचा अभ्यास नसलेल्या माणसाने भीष्म, द्रोण आणि इतरांना युद्धात सामोरे जाता येत नाही.
गृहीतास्त्रो गुडाकेशो महाबाहुर्महामनाः। नृत्तवादित्रगीतानां दिव्यानां पारमीयिवान्
गुडाकेश, बलवान आणि विशाल मनाचा, शस्त्रविद्या आत्मसात करून, दिव्य नृत्य, वाद्य आणि गीते यांच्या पार गेला आहे.
भवानपि विविक्तानि तीर्थानि मनुजेश्वर। भ्रातृभिः सहितः सर्वैर्द्रष्टुमर्हत्यरिंदम
तुम्हीही, हे नराधिप, सर्व भावांसह एकांतात तीर्थस्थळांना भेट द्यावी, हे शत्रूंना जिंकणाऱ्या.
तीर्थेष्वाप्लुत्य पुण्येषु विपाप्मा विगतज्वरः। राज्यं भोक्ष्यसि धर्मेण सुखी विगतकल्मपः
त्या पवित्र तीर्थांमध्ये स्नान करून, पापमुक्त आणि दुःखरहित होऊन, तुम्ही धर्माने राज्य भोगाल आणि आनंदी, निर्मळ राहाल.
भवांश्चैनं द्विजश्रेष्ठ पर्यटन्तं महीतलम्। त्रातुमर्हति विप्राग्र्य तपोबलसमन्वितः
तुम्ही, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, तपशक्तीने युक्त, पृथ्वीवर फिरणाऱ्या त्याचे रक्षण करावे.
गिरिदुर्गेषु च सदा देशेषु विषमेषु च। वसन्ति रासा रौद्रास्तेभ्योरक्षां विधास्यति
डोंगरातील किल्ल्यांमध्ये आणि कठीण प्रदेशांत नेहमीच भयंकर टोळ्या वसतात; त्यांच्यापासून रक्षण करावं लागेल.
एवमुक्ते महेन्द्रेण बीभत्सुरपि लोमशम्। उवाच प्रयतो वाक्यं रक्षेथाः पाण्डुनन्दनम्
महेंद्राने असे म्हटल्यावर, भीमसुद्धा आदराने लोमशाला म्हणाला, 'पांडुपुत्राचे रक्षण कर.'
[यथा गुप्तस्त्वया राजा चरेत्तीर्थानि सत्तम। दानं दद्याद्यथा चैव तथा कुरु महामुने ।।]
[राजाने, तुझ्या रक्षणाखाली, उत्तम तीर्थे फिरावीत आणि योग्यप्रमाणे दान करावं, हे महर्षे, असेच कर.]
तथेति संप्रतिज्ञाय लोमशः सुमहातपाः। कामय्कं वनमुद्दिश्य समुपायान्महीतलम्
'तसेच करीन' असे वचन देऊन, महान तपस्वी लोमश काम्यक वनाकडे जाण्यासाठी पृथ्वीवर निघाला.