नानापुष्पफलोपेतं नानापक्षिनिनादितम्। नानामृगगणाकीर्णं सिद्धचारणसेवितम्
ते अरण्य विविध फुलांनी व फळांनी भरलेले होते, अनेक पक्ष्यांच्या गोड आवाजांनी निनादलेले, विविध प्राण्यांनी गजबजलेले आणि सिद्ध-चारणांनी वावरलेले होते.
ततः प्रयाते बीभत्सौ वनं मानुषवर्जितम्। शङ्खानां पटहानां च शब्दः समभवद्दिवि
विभत्सु त्या निर्जन अरण्यात शिरताच, आकाशात शंख आणि ढोल यांचा गजर झाला.
पुष्पवर्षं च सुमहन्निपपात महीतले। मेघजालं च सततं छादयामास सर्वतः
मातीवर मोठ्या प्रमाणात फुलांचा वर्षाव झाला आणि ढगांच्या गर्दीने सर्वत्र आकाश झाकले गेले.
सोतीत्य वनदुर्गाणि सन्निकर्षे महागिरेः। शुशुभे हिमवत्पृष्ठे वसमानोऽर्जुनस्तदा
महान पर्वताजवळील कठीण अरण्ये पार करत, अर्जुन हिमालयाच्या उतारावर वसत असताना तेजाने उजळून निघाला.
तत्रतत्र द्रुमान्फुल्लान्विहगैर्वल्गुनादितान्। नदीश्च विपुलावर्ता वैदूर्यनीलसंनिभाः
तोथे-तिथे फुललेली झाडे, गोड गाणारे पक्षी, आणि मोठ्या वेटोळ्यांनी वाहणाऱ्या, वैडूर्य व निळ्या रंगासारख्या चमकणाऱ्या नद्या त्याने पाहिल्या.
हंसकारण्डवोद्गीताः सारसाभिरुतास्तथा। पुंस्कोकिलरुताश्चैव क्रौञ्चबर्हिणनादिताः
त्या ठिकाणी हंस, कारंडव, सारस, नर कोकिळ, क्रौंच आणि मोर यांच्या गोड आवाजांनी सारा परिसर निनादत होता.
मनोहरवनोपेतास्तस्मिन्नतिरथोऽर्जुनः। पुण्यशीतामलजलाः पश्यन्प्रीतमनाऽभवत्
त्या मनोहारी अरण्यात, महान रथी अर्जुनाने शुद्ध, थंड, निर्मळ पाणी पाहून त्याचे मन आनंदित झाले.
रमणीये वनोद्देशे रममाणोऽर्जुनस्तदा। तपस्युग्रे वर्तमान उग्रतेजा महामनाः
त्या रम्य अरण्यात अर्जुन मोठ्या तेजाने आणि मनाने कठोर तपश्चर्येत मग्न झाला.
दर्भचीरं निवस्याथ दण्डाजिनबिभूषितः। शीर्णं च पतितं भूमौ पर्णं समुपभुक्तवान्
कुशाचे वस्त्र परिधान करून, दंड आणि मृगचर्म धारण केलेला अर्जुन, जमिनीवर पडलेली वाळलेली पाने खात होता.
पूर्णेपूर्णे त्रिररात्रे तु मासमेकं फलाशनः। द्विगुणेनैव कालेन द्वितीयं मासमत्ययात्
तीन रात्रीला एकदा फळे खाऊन, एक महिना पूर्ण केला; त्यानंतर दोन महिन्यांसाठी अजून कठोर नियम पाळले.
तृतीयमपि मासं स क्रमेणाहारमाचरन्। चतुर्थे त्वथ संप्राप्ते मासे भरतसत्तमः
तिसऱ्या महिन्यातही त्याने असेच आहाराचे नियम पाळले; आणि चौथा महिना सुरू झाला, हे भरतश्रेष्ठ.
वायुभक्षो महाबाहुरभवत्पाण्डुनन्दनः। ऊर्ध्वबाहुर्निरालम्बः पादाङ्गुष्ठाग्रधिष्ठितः
पांडुपुत्र दीर्घबाहू अर्जुन फक्त वाऱ्यावर जगू लागला; हात वर करून, कुठल्याही आधाराशिवाय, केवळ पायाच्या अंगठ्यांवर उभा राहिला.
सदोपस्पर्शनाच्चास्य बभूवुरमितौजसः। विद्युदम्भोरुहनिभा जटास्तस्य महात्मनः
सतत पाण्यात स्नान केल्यामुळे, अमाप तेजाने उजळलेली त्या महात्म्याची जटा वीज आणि निळ्या कमळासारखी दिसू लागली.
ततो महर्षयः सर्वे जग्मुर्देवं पिनाकिनम्। विवेदयिषवः पार्थं तपस्युग्रे समास्थितम्
मग सर्व महर्षी देवता पिनाकधारीकडे गेले आणि पार्थ कठोर तपश्चर्येत मग्न असल्याची माहिती दिली.
नीलकण्ठं महादेवमभिवाद्य प्रणम्य च। सर्वे निवेदयामासुः कर्म तत्फल्गुनस्य ह
महादेव नीलकंठ यांना वंदन करून सर्वांनी फाल्गुनाने केलेली कृती त्यांना सांगितली.
एकः पार्थो महातेजा हिमवत्पृष्ठमाश्रितः। उग्रे तपरसि दुष्पारे स्थितो धूमापयन्दिशः
तो तेजस्वी पार्थ हिमालयाच्या डोंगरावर कठोर आणि दुर्मिळ तप करत उभा आहे, त्याच्या तपामुळे दिशांना धूर पसरला आहे.
तस्य देवेश न वयं विद्मः सर्वे चिकीर्षितम्। संतापयति नः सर्वानसौ साधु निवार्यताम्
देवतांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या प्रभो, आम्हाला त्याचा हेतू काय आहे हे माहीत नाही; तो आमच्यावर त्रास देतो आहे, म्हणून योग्य वाटल्यास त्याला थांबवा.
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा मुननां भावितात्मनाम्। उमापतिर्भूतपतिर्वाक्यमेतदुवाच ह
त्या पवित्र मनाच्या ऋषींचे शब्द ऐकून, उमा आणि सर्व भूतांचे स्वामी असलेल्या भगवान शंकरांनी असे उत्तर दिले.
न वो विषादः कर्तव्यः फल्गुनं प्रति सर्वशः। शीघ्रं गच्छत संहृष्टा यथागतमतन्द्रिताः
फाल्गुनाबद्दल तुम्ही काहीही काळजी करू नका; जसे आलात तसे आनंदाने आणि दम न घेता लवकर परत जा.
अहमस्य विजानामि संकल्पं मनसि स्थितम्। नास्य स्वर्गस्पृहा काचिन्नैश्वर्यस्य न चायुषः। यत्तस्य काङ्क्षितं प्राप्तुं तत्करिष्येऽहमद्य वै
त्याच्या मनात काय ठरले आहे ते मला माहीत आहे; त्याला ना स्वर्गाची, ना राज्याची, ना दीर्घायुष्याची इच्छा आहे. तो जे मागतोय, ते मी आज त्याला नक्की देईन.
तच्छ्रुत्वा शर्ववचनमृषयः सत्यवादिनः। प्रहृष्टमनसो जग्मुर्यथास्वं पुनराश्रमम्
शर्वाचे हे शब्द ऐकून, सत्य बोलणारे ऋषी आनंदित मनाने पुन्हा आपल्या आश्रमात परतले.
गतेषु तेषु सर्वेषु तपस्विषु महात्मसु। पिनाकपाणिर्भगवान्सर्वपापहरो हरः
ते सर्व महान तपस्वी निघून गेल्यावर, पिनाकधारी, सर्व पापांचा नाश करणारे भगवान हर प्रकट झाले.
कैरातं वेषमास्थाय काञ्चनद्रुमसन्निभम्। विभ्राजमानो वपुषा गिरिर्मेरुरिवापरः
किराताचा वेश धारण करून, सोन्यासारखा तेजस्वी दिसणारे, ते दुसऱ्या मेरू पर्वतासारखे झळकत होते.
श्रीगद्धनुरुपादाय शरांश्चाशीविषोपमान्। निष्पपात महार्चिष्मान्दहन्कक्षमिवानलः
सुंदर धनुष्य आणि सर्पासारखे विषारी बाण घेऊन, ते अग्नी जसा जंगल जाळतो तसा प्रखर तेजाने खाली उतरले.
देव्या सहोमया श्रीमान्समानव्रतवेषया। नानावेषधरैर्हृष्टैर्भूतैरनुगतस्तदा
स्वतःसारख्या व्रत आणि वेशातील, तेजस्वी उमा देवीसह, विविध रूपातील आनंदी भूतगणांसह ते पुढे गेले.
किरातवेषसंछन्नः स्त्रीभिश्चापि सहस्रशः। अशोभत तदा राजन्स देशोऽतीव भारत
किराताचा वेश घेऊन, हजारो स्त्रियांनी वेढलेले असताना, त्या ठिकाणी, भारत, अपूर्व तेज दिसत होते.
क्षणेन तद्वनं सर्वं निःशब्दमभवत्तदा। नादः प्रस्रवणानां च पक्षिणां चाप्युपारमत्
क्षणातच त्या सर्व जंगलात शांतता पसरली; धबधब्यांचा आणि पक्ष्यांचा आवाज थांबला.
स सन्निकर्षमागम्य पार्थस्याक्लिष्टकर्मणः। मूकं नाम दितेः पुत्रं ददर्शाद्भुतदर्शनम्
निर्दोष कर्म असलेल्या पार्थाजवळ जाऊन, त्यांनी अद्भुत असा दितीचा मुलगा मूक पाहिला.
वाराहं रूपमास्थाय तर्जयन्तमिवार्जुनम्। हन्तुं परमदुष्टात्मा तमुवाचाथ फल्गुनः
वराहाचे रूप घेऊन, अर्जुनाला घाबरवत आणि मारण्याच्या उद्देशाने, त्या दुष्टाने फाल्गुनाने विचारले.
गाण्डीवं धनुरादाय शरांश्चाशीविषोपमान्। सज्यं धनुर्वरं कृत्वा ज्याघोषेण निनादयन्
गांडीव धनुष्य आणि सर्पासारखे विषारी बाण घेऊन, उत्तम धनुष्य सज्ज करून, त्याने प्रत्यंचेच्या आवाजाने गजर केला.