शीलदोषाद्धृणाविष्ट आनृशंस्यात्परंतप। क्लेशांस्तितिक्षसे राजन्नान्यः कश्चित्प्रशंसति
शौर्याच्या दोषामुळे तुझ्या मनात दया भरली आहे, शत्रूंना जाळणारा राजा, म्हणूनच तू सगळ्या यातना सहन करतोस; पण हे कोणीही कौतुक करत नाही.
श्रोत्रियस्येव ते राजन्मन्दकस्याविपश्चितः। अनुवाकहता बुद्धिर्नैषा तत्त्वार्थदर्शिनी
राजा, तुझं समजणं एका मंद, अज्ञानी ब्राह्मणासारखं झालं आहे, ज्याचं मन फक्त पाठांतराने थकलं आहे; त्याला खरी गोष्ट दिसत नाही.
घृणी ब्राह्मणरूपोसि कथं क्षत्रेष्वजायथाः। अस्यां हि योनौ जायन्ते प्रायशः क्रूरबुद्धयः
तू दयाळू आहेस, ब्राह्मणासारखा दिसतोस, मग तू क्षत्रियांत कसा जन्मलास? कारण या कुळात बहुतेक वेळा कठोर मनाचेच लोक जन्म घेतात.
अश्रौषीस्त्वं राजधर्मान्यथा वै मनुरब्रवीत्। क्रूरान्निकृतिसंपन्नान्विहितानशमात्मकान्
तू राजधर्म ऐकले आहेत, जसे मनूनं सांगितले; ते कठोर, कपटी आणि दयाशून्य लोकांसाठीच ठरवले आहेत.
धार्तराष्ट्रान्महाराज क्षमसे किं दुरात्मनः। कर्तव्ये पुरुषव्याघ्र किमास्से पीठसर्पवत्
राजा, धृतराष्ट्राच्या दुष्ट मुलांना तू इतका सहन का करतोस? पुरुषांमध्ये वाघासारखा असताना, करायचं असताना तू पिठावर वेटोळं घालून बसलेल्या सापासारखा का गप्प बसतोस?
बुद्ध्या वीर्येण संयुक्तः श्रुतेनाभिजनेन च। तृणानां मुष्टिनैकेन हिमवन्तं च पर्वतम्। छन्नमिच्छसि कौन्तेय योऽस्मान्संवर्तुमिच्छसि
कुंतीपुत्रा, तुझ्याकडे बुद्धी, बळ, विद्या आणि चांगला वंश आहे. तरीही, ज्या प्रकारे एक मूठभर गवताने हिमालय लपवता येत नाही, तसंच आम्हाला लपवण्याचा तू प्रयत्न करतोस का?
अज्ञातचर्यागूढेन पृथिव्यां विश्रुतेन च। दिवीव पार्थ सूर्येण न शक्याऽऽचरितुं त्वया
पार्था, तुझं नाव पृथ्वीवर सर्वत्र पसरलं आहे. तू गुप्तपणे वावरलास किंवा उघडपणे, जसं आकाशातला सूर्य लपवता येत नाही, तसंच तुला कुणीही ओळखू नये असं शक्य नाही.
बृहत्साल इवानूपे शाखापुष्पपलावान्। हस्ती श्वेत इवाज्ञातः कथं जिष्णुश्चरिष्ति
अर्जुना, मोठ्या सालाच्या झाडासारखा, फांद्या, फुलं आणि पानांनी भरलेला, किंवा पांढऱ्या हत्तीप्रमाणे, तू कसा कुणाच्या लक्षात न येता राहशील?
इमौ च सिंहसंकाशौ भ्रातरौ सहितौ शिशू। नकुलः सहदेवश्च कथं पार्थ चरिष्यतः
हे पार्था, सिंहासारखे हे दोन्ही भाऊ, नकुल आणि सहदेव, कायम एकत्र असतात. ते कसे कुणाच्या ओळखीशिवाय वावरतील?
पुण्यकीर्ती राजपुत्री द्रौपदी वीरसूरियम्। विश्रुता कथमज्ञाता कृष्णा पार्थ चरिष्यति
राजकन्या, पुण्यवान कीर्ती असलेली, वीरांची माता अशी प्रसिद्ध असलेली द्रौपदी, हे पार्था, कृष्णा कशी कुणाच्या ओळखीशिवाय वावरू शकेल?
मां चापि राजञ्जानन्ति ह्याकुमारमिमाः प्रजाः। अज्ञातचर्यां पश्यन्ति मेरोरिव निगूहनम्
राजा, मला सुद्धा या सगळ्या प्रजा कुमार म्हणून ओळखतात. माझं लपणं म्हणजे मेरू पर्वत लपवण्यासारखं अशक्यच आहे असं त्यांना वाटेल.
तथैव बहव्रोऽस्माभी राष्ट्रेभ्यो विप्रवासिताः। राजानो राजपुत्राश्च धार्तराष्ट्रमनुव्रताः
तसंच, आपल्यामुळे अनेक राजे आणि राजपुत्र आपल्या राज्यातून हद्दपार झाले आहेत. तरीही ते धृतराष्ट्रपुत्रांवर निष्ठा ठेवून आहेत.
न हि तेऽप्युपशाम्यन्ति निकृता वा निराकृताः। अवश्यं तैर्निकर्तव्यमस्माकं तत्प्रियैषिभिः
तेही, अन्याय झाला किंवा दूर लोटले गेले तरी, शांत बसणार नाहीत. त्यांना खूष करायला जे लोक प्रयत्न करतील, ते आपल्यावर संकट आणतीलच.
तेऽप्यस्मासु प्रयुञ्जीरन्प्रच्छन्नान्सुबहूंश्चरान्। आचक्षीरंश्च नो ज्ञात्वा ततः स्यात्सुमहद्भयम्
ते आपल्यावर गुप्तपणे अनेक गुप्तहेर पाठवू शकतात. त्यांनी आपली ओळख पटवली, तर मोठं संकट येईल.
अस्माभिरुषिताः सम्यग्वने मासास्त्रयोदश। परिमाणएन तान्पश्य तावतः परिवत्सरान्
आपण वनात तेरा महिने नीट राहिलो आहोत. तेवढाच काळ एक पूर्ण वर्ष मानावं.
अस्ति मासः प्रतिनिधिर्यथा प्राहुर्मनीषिणः। पूतिकानिव सोमस्य तथेदं क्रियतामिति
ज्ञानी लोक सांगतात तसा एक अतिरिक्त महिना असतो; जसा सोमासाठी अधिक महिना धरतात, तसंच इथेही करावं.
अथवाऽनडुहे राजन्साधने साधुवाहिने। सौहित्यदानादेतस्मादेनसः प्रतिमुच्यते
राजा, जशी न दुधाळ गाय, किंवा चांगलं वाहन, किंवा मैत्री देऊन दोषातून मुक्त होता येतं, तसंच इथेही आहे.
तस्माच्छत्रुवधे राजन्क्रियतां निश्चयस्त्वया। क्षत्रियस्य हि सर्वस्य नान्यो धर्मोस्ति संयुगात्
म्हणून, राजा, शत्रूंचा नाश करण्याचा तू निश्चय कर. कारण क्षत्रियासाठी युद्धापेक्षा मोठं दुसरं कर्तव्य नाही.
भीमसेनवचः श्रुत्वा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः। निःश्वस्य पुरुषव्याघ्रः संप्रदध्यौ परंतपः
भीमसेनाचं बोलणं ऐकून, कुंतीपुत्र युधिष्ठिराने खोल श्वास घेतला आणि मनात विचार करू लागला.
श्रुता मे राजधर्माश्च वर्णानां च पृथक्पृथक्। आयत्यां च तदात्वे च यः पश्यति स पश्यति
माझ्या ऐकण्यात आलं आहे की राजधर्म आणि वेगवेगळ्या वर्णांचे धर्म काय आहेत. जो वर्तमान आणि भविष्य दोन्ही पाहतो, तोच खरं पाहतो.
धर्मस्य जानमानोऽहं गतिमग्र्यां सुदुर्विदाम्। कथं बलात्करिष्यामि मेरोरिव विवर्तनम्
मला धर्माचा श्रेष्ठ आणि कठीण मार्ग माहिती आहे. तरीही, मी तो जबरदस्तीने बदलू कसा शकतो? जसं मेरू पर्वत उलथवता येत नाही, तसं.
स मुहूर्तमिव ध्यात्वा विनिश्चित्येतिकृत्यताम्। भीमसेनमिद वाक्यमपदान्तरमब्रवीत्
थोडा वेळ विचार करून, काय करावं हे ठरवून, युधिष्ठिराने भीमसेनाला थांबता थांबता हे शब्द सांगितले.
एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि भारत। इदमन्यत्समादत्स्व वाक्यं मे वाक्यकोविद
हे महाबाहो, तू जसं म्हणतोस तसं खरंच आहे. आता माझं दुसरं एक म्हणणं ऐक आणि ते स्वीकार, कारण तू बोलण्यात कुशल आहेस.
महापापानि कर्माणि यानि केवलसाहसात्। आरभ्यन्ते भीमसेन व्यथन्ते तानि भारत
फक्त उतावळेपणामुळे जे मोठे पापाचे कर्म केले जातात, भीमसेना, ती शेवटी दुःखच देतात, हे भारत.
सुमन्त्रिते सुविक्रान्ते सुकृतेसुविचारिते। सिद्ध्यन्त्यर्था महाबाहो दैवं चात्र प्रदक्षिणम्
महाबाहो, जेव्हा एखादं काम नीट विचार करून, धाडसाने आणि योग्य मार्गाने केलं जातं, तेव्हाच ते यशस्वी होतं; आणि या सगळ्यात नशीबाचाही मान राखावा लागतो.
यत्तु केवलचापल्याद्बलदर्पोत्थितः स्वयम्। आरब्धव्यमिदं कार्यं मन्यसे शृणु तत्रमे
पण जर तुला वाटत असेल की केवळ हट्ट किंवा आपल्या बळाचा गर्व यामुळे हे काम करावं, तर मग माझं पुढचं म्हणणं नीट ऐक.
भूरिश्रवाः शलश्चैव जलसन्धश्च वीर्यवान्। भीष्मो द्रोणश्च कर्णशच् द्रोणपुत्रश्च वीर्यवान्
भूरिश्रवा, शल, पराक्रमी जलसंध, भीष्म, द्रोण, कर्ण आणि द्रोणपुत्र — हे सगळे वीर आहेत.
धार्तराष्ट्रा दुराधर्षा दुर्योधनपुरोगमाः। सर्व एव कृताशस्त्राश्च सततं चाततायिनः
धृतराष्ट्राचे पुत्र, ज्यांचं नेतृत्व दुर्योधन करतो, हे सगळे जिंकणं कठीण आहेत. ते शस्त्रविद्या जाणणारे आणि नेहमीच युद्धासाठी तयार असतात.
राजानः पार्थिवाश्चैव येऽस्माभिरुपतापिताः। ते श्रिताः कौरवं पक्षं जातस्नेहाश्च सांप्रतम्
जे राजे आणि पृथ्वीचे अधिपती आपण पराभूत केले होते, ते आता कौरवांच्या बाजूला गेले आहेत आणि सध्या त्यांना त्यांच्याशी आपुलकी वाटते.
दुर्योधनहिते युक्ता न तथाऽस्मासु भारत। पूर्णकोशा बलोपेताः प्रयतिष्यन्ति रक्षणे
ते सगळे दुर्योधनाच्या हितासाठी झटत आहेत, आपल्यासाठी तितकेसे नाहीत, हे भारत. त्यांच्याकडे भरपूर धनदौलत आणि सैन्य आहे, आणि ते त्याच्या रक्षणासाठी सर्वतोपरी प्रयत्न करतील.