अस्तु वाऽत्र फलं मा वा कर्तव्यं पुरुषेण यत्। गृहे निवसता कृष्णे यथाशक्ति करोमि तत्
इथे फळ मिळेल किंवा नाही, हे काही असो; माणसाने आपले कर्तव्य जरूर करावे. कृष्णे, मी घरात राहून माझ्या ताकदीप्रमाणे कर्तव्य पार पाडतो.
धर्मं चरामि सुश्रोणि न धर्मफलकारणात्। आगमाननतिक्रम्य सतां वृत्तमवेक्ष्य च
सुंदर नितंब असलेल्या सखी, मी धर्माचरण फळासाठी करत नाही. पूर्वजांनी सांगितलेल्या परंपरेचे उल्लंघन न करता आणि सज्जनांच्या वागणुकीकडे पाहून मी धर्म पाळतो.
धर्म एव मनः कृष्णे स्वभावाच्चैव मे धृतम्। [धर्मवाणिज्यको हीनो जघन्यो धर्मवादिनाम्]
कृष्णे, माझे मन नेहमी धर्माकडेच लागले आहे आणि हे माझ्या स्वभावातच आहे. धर्माचा व्यापार करणारा धर्म बोलणाऱ्यांमध्ये सर्वांत नीच असतो.
न धर्मफलमाप्नोति यो धर्मं दोग्धुमिच्छति। यश्चैनं शङ्कते कृत्वा नास्तिक्यात्पापचेतनः
जो धर्माचा उपयोग फक्त फळासाठी करतो, त्याला धर्माचे फळ मिळत नाही. आणि जो माणूस धर्मकृत्य करूनही त्यावर शंका घेतो, तो पापी मनाचा असतो.
अतिवादान्मदाच्चैव मा धर्ममभिशङ्कथाः। धर्मातिशङ्की पुरुषस्तिर्यग्गतिपरायणः
अती वाद किंवा गर्वामुळे धर्मावर शंका घेऊ नकोस. जो माणूस धर्मावर वारंवार शंका घेतो, त्याला नीच जन्म मिळतो.
धर्मो यस्यातिशङ्क्यः स्यादार्षं वा दुर्बलात्मनः। वेदाच्छूद्र इवापेयात्स लोकादजरामरात्
ज्याचे मन दुर्बल आहे, त्याला धर्म किंवा ऋषींचे वचन संशयास्पद वाटले, तर त्याला अमरत्व देणाऱ्या लोकांतून वेदातून शूद्राला जसा दूर करतात तसा हाकलावे.
वेदाध्यायी धर्मपरः कुले जातो मनस्विनि। स्थविरेषु स योक्तव्यो राजभिर्धर्मचारिभिः
जो वेदाध्ययन करणारा, धर्मनिष्ठ आणि चांगल्या घरात जन्मलेला आहे, बुद्धिमान सखी, त्याला वयोवृद्ध आणि धर्मपालक राजांनी योग्य कामात लावावे.
पापीयान्स हि शूद्रेभ्यस्तस्करेभ्यो विशिष्यते। शास्त्रातिगो मन्दबुद्धिर्यो धर्ममतिशङ्कते
जो मूढबुद्धी माणूस शास्त्राचा उल्लंघन करून धर्मावर शंका घेतो, तो शूद्रांपेक्षा आणि चोरांपेक्षा अधिक पापी असतो.
प्रत्यक्षं हि त्वया दृष्ट ऋषिर्गच्छन्महातपाः। मार्कण्डेयोऽप्रमेयात्मा धर्मेण चिरजीविता
तू स्वतः आपल्या डोळ्यांनी पाहिले आहेस, की महान तपस्वी, अमाप आत्म्याचे मार्कंडेय ऋषी धर्मामुळे दीर्घायुष्याने जगतात.
व्यासो वसिष्ठो मैत्रेयो नारदो लोमशः शुकः। अन्ये च ऋषयः सर्वे धर्मेणैव सुचेतसः
व्यास, वसिष्ठ, मैत्रेय, नारद, लोमश, शुक आणि इतर सर्व ऋषी हे सर्व धर्मानेच सुज्ञपणे वागत असतात.
प्रत्यक्षं पश्यसि ह्येतान्दिव्ययोगसमन्वितान्। शापानुग्रहणे शक्तान्देवेभ्योऽपि गरीयसः
हे सर्व दिव्य योगाने युक्त आहेत, शाप व आशीर्वाद देण्यास समर्थ आहेत आणि देवांपेक्षाही श्रेष्ठ आहेत, हे तू प्रत्यक्ष पाहत आहेस.
एते हि धर्ममेवादौ वर्णयन्ति सदाऽनधे। कर्तव्यममरप्रख्याः प्रत्यक्षागमबुद्धयः
हे अमर कीर्तीचे आणि प्रत्यक्ष ज्ञान असलेले ऋषी नेहमी सुरुवातीला धर्माचाच उपदेश करतात आणि तोच कर्तव्य मानतात.
अतो नार्हसि कल्याणि धातारं धर्ममेव च। रजोमूढेन मनसा क्षेप्तुं शङ्कितुमेव च
म्हणून, कल्याणी, तुझ्या मनात रजोगुणामुळे आलेल्या भ्रमामुळे, तू कधीही सृष्टीकर्त्याला किंवा धर्मालाच टाकू नकोस किंवा त्यावर शंका घेऊ नकोस.
उन्मत्तान्मन्यते बालः सर्वानागतनिश्चयान्। धर्मातिशङ्की नान्यस्मिन्प्रमाणमधिगच्छति
ज्यांना अजून काहीच कळले नाही, अशा सर्वांना एखादे मूल वेडसर समजते; आणि जो धर्मावर शंका घेतो, त्याला दुसऱ्या कुठल्याही गोष्टीत आधार सापडत नाही.
इन्द्रियप्रीतिसंबद्धं यदिदं लोकसाक्षिकम्। एतावन्मन्यते बालो मोहमन्यत्र गच्छति
इंद्रियांच्या सुखाशी जोडलेली आणि जगाला दिसणारी गोष्ट एवढीच खरी आहे असे मूल समजते; पण त्याचा भ्रम त्याला वेगळ्याच वाटेने नेत असतो.
प्रायश्चित्तं न तस्यास्ति यो धर्ममतिशङ्कते। ध्यायन्स कृपणः पापो न लोकान्प्रतिपद्यते
जो धर्मावर शंका घेतो, त्याला कोणतेही प्रायश्चित्त नाही. असा दु:खी आणि पापी माणूस सतत विचार करत राहतो पण त्याला कोणतेही लोक मिळत नाहीत.
प्रमाणाद्धि निवृत्तो हि वेदशास्त्रार्थनिन्दकः। कामलोभानुगो मूढो नरकं प्रतिपद्यते
जो प्रमाण सोडून वेद आणि शास्त्रांचा अर्थ नाकारतो, वासना आणि लोभाच्या मागे लागतो, तो मूढ नरकात जातो.
आर्षं प्रमाणमुत्क्राम्य धर्मं न प्रतिपालयन्। सर्वशास्त्रातिगो मूढः शं जन्मसु न विन्दति
जो ऋषींच्या प्रमाणाला सोडून धर्माचे पालन करत नाही, सर्व शास्त्रांचा भंग करणारा मूढ माणूस, त्याला कोणत्याच जन्मात कल्याण मिळत नाही.
यस्तु नित्यं कृतमतिर्धर्ममेवाभिपद्यते। अशङ्कमानः कल्याणि सोऽमुत्रानन्त्यमश्नुते
ज्याच्या मनात नेहमीच धर्माची भावना असते, जो कुठलाही संदेह न करता फक्त धर्माचाच मार्ग धरतो, हे कल्याणी, तो माणूस पुढच्या जन्मात अनंत सुखाला पोहोचतो.
यस्य नार्षं प्रमाणं स्याच्छिष्टाचारश्च भामिनि। न वै तस्य परो लोको नायमस्तीति निश्चयः
हे सुंदर स्त्री, जो ऋषींच्या वचनांना आणि सज्जनांच्या आचाराला प्रमाण मानत नाही, त्याला या जगात किंवा पुढच्या जगात काहीच मिळत नाही—हे नक्की.
शिष्टैराचरितं धर्मं कृष्णे मास्मातिशङ्कथाः। पुराणमृषिभिः प्रोक्तं सर्वज्ञैः सर्वदर्शिभिः
हे कृष्णे, सज्जन लोकांनी जे धर्माचरण केलं आहे त्यावर शंका करू नकोस; ते प्राचीन ऋषींनी, सर्वज्ञानी आणि सर्व काही पाहणाऱ्यांनी सांगितलं आहे.
धर्म एव प्लवो नान्यः स्वर्गं द्रौपदि गच्छताम्। सैवः नौः सागरस्येव वणिजः पारमिच्छतः
हे द्रौपदी, स्वर्ग मिळवायचा असेल तर धर्म हाच एकमेव आधार आहे; जसा व्यापाऱ्याला समुद्र पार करायला नौका लागते, तसा धर्मच आपल्याला पार लावतो.
अफलो यदि धर्मः स्याच्चरितो धर्मचारिभिः। अप्रतिष्ठे तमस्येतज्जगन्मज्जेदनिन्दिते
हे निष्कलंक स्त्री, जर धर्माचरण करणाऱ्यांना काहीच फळ मिळत नसेल, तर हे जग आधार नसलेल्या अंधारात बुडून जाईल.
निर्वाणं नाधिगच्छेयुर्जीवेयुः पशुजीविकाम्। विघातेनैव युज्येयुर्न चार्थं कंचिदाप्नुयुः
मग कुणालाच मुक्ती मिळणार नाही, लोक फक्त पशूसारखे जगतील; त्यांना फक्त कष्टच मिळतील आणि कुठलाही हेतू साध्य होणार नाही.
तपश्च ब्रह्मचर्यं च यज्ञः स्वाध्याय एव च। दानमार्जवमेतानि यदि स्युरफलानि वै
जर तप, ब्रह्मचर्य, यज्ञ, वेदाध्ययन, दान आणि प्रामाणिकपणा यांना काहीच फळ मिळत नसेल—
नाचरिष्यन्परे धर्मं परे परतरेऽपि च। दानमार्जवमेतानि यदि स्युरफलानि वै
तर मग इतर कुणीही, अगदी श्रेष्ठ लोकसुद्धा, धर्माचरण करणार नाहीत; जर दान आणि प्रामाणिकपणालाही काहीच फळ नसेल—
ऋषयस्चैव देवाश्च गन्धर्वासुरराक्षसाः। ईश्वराः कस्य हेतोस्ते चरेयुर्धर्ममादृताः
मग ऋषी, देव, गंधर्व, असुर, राक्षस आणि इतर श्रेष्ठ लोक हे सर्व आदराने धर्म का पाळतील, सांग बाई?
फलदं त्विह विज्ञाय धातारं श्रेयसि स्थितम्। धर्मं तेऽव्यचरन्कृष्णे स हि धर्म सनातनः
पण हे जाणून, की परमकल्याणात स्थित असलेला दाता इथेच फळ देतो, म्हणून त्यांनी धर्माचरण केलं, हे कृष्णे, कारण हा धर्म शाश्वत आहे.
स चायं सफलो धर्मो न धर्मोऽफल उच्यते। दृश्यन्तेऽपि हि विद्यानां फलानि तपसां तथा
हा धर्म खरंच फळ देणारा आहे; तो कधीच निष्फळ म्हणता येत नाही. जसा विद्या आणि तप यांची फळं प्रत्यक्ष दिसतात, तसंच धर्माचंही आहे.
त्वय्येतद्वै विजानीहि जन्म कृष्णे यथाश्रुतम्। वेत्थ चापि यथा जातो धृष्टद्युम्नः प्रतापवान्
हे कृष्णे, जसा जन्म कसा होतो हे तू ऐकलं आहेस, तसंच तू धृष्टद्युम्न कसा जन्माला आला हेही जाणतेस.