उत्पन्नः स जरत्कारुस्तपस्युग्रे रतो द्विजः। तस्यैष भगिनीं काले जरत्कारुं प्रयच्छतु
जरा्त्कारू नावाचा तो द्विज कठोर तपश्चर्येला लागला; योग्य वेळी त्याला जरा्त्कारू ही बहिण पत्नी म्हणून द्या.
एलापत्रेण यत्प्रोक्तं वचनं भुजगेन ह। पन्नगानां हितं देवास्तत्तथा न तदन्यथा
"एलापत्र नागाने जे वचन सांगितले तेच नागांच्या हिताचे आहे, हे देवांनो; तसेच घडो, त्याव्यतिरिक्त काही होऊ नये."
एतच्छ्रुत्वा तु नागेन्द्रः पितामहवचस्तदा। संदिश्य पन्नगान्सर्वान्वासुकिः शापमोहितः
हे पितामहाचे वचन ऐकून, शापामुळे गोंधळलेला नागांचा राजा वासुकी, सर्व नागांना आज्ञा देऊ लागला.
स्वसारमुद्यम्य तदा जरत्कारुमृषिं प्रति। सर्पान्बहूञ्जरत्कारौ नित्ययुक्तान्समादधत्
मग आपल्या बहिणीला जरा्त्कारू ऋषीसाठी उचलून, वासुकीने अनेक नागांना नेहमी जरा्त्कारूच्या सेवेस ठेवले.
जरत्कारुर्यदा भार्यामिच्छेद्वरयितुं प्रभुः। शीघ्रमेत्य तदाऽऽख्येयं तन्नः श्रेयो भविष्यति
"जेव्हा जरा्त्कारू ऋषी पत्नी निवडण्याची इच्छा करतील, तेव्हा आपण लवकर त्यांना सांगूया; ते आपल्यासाठी चांगले ठरेल."
जरत्कारुरिति ख्यातो यस्त्वया सूतनन्दन। इच्छामि तदहं श्रोतुं ऋषेस्तस्य महात्मनः
"सूतनंदना, जो जरा्त्कारू म्हणून प्रसिद्ध आहे त्या महात्मा ऋषीबद्दल मला ऐकायचे आहे."
किं कारणं जरत्कारोर्नामैतत्प्रथितं भुवि। जरत्कारुनिरुक्तिं त्वं यथावद्वक्तुमर्हसि
"जरा्त्कारू हे नाव पृथ्वीवर प्रसिद्ध कसे झाले? जरा्त्कारू या नावाचा अर्थ खरा-खरा सांग."
जरेति क्षयमाहुर्वै दारुणं कारुसंज्ञितम्। शरीरं कारु तस्यासीत्तत्स धीमाञ्शनैःशनैः
"जरा म्हणजे क्षय, आणि कारू म्हणजे शरीर; त्याचे शरीर कारू होते, आणि त्या बुद्धिमानाने ते हळूहळू कमी केले."
क्षपयामास तीव्रेण तपसेत्यत उच्यते। जरत्कारुरिति ब्रह्मन्वासुकेर्भगिनी तथा
"त्याने कठोर तपश्चर्येने ते शरीर क्षीण केले; म्हणून त्याला जरा्त्कारू म्हणतात, ब्राह्मण, आणि वासुकीची बहिणीसुद्धा."
एवमुक्तस्तु धर्मात्मा शौनकः प्राहसत्तदा। उग्रश्रवसमामन्त्र्य उपपन्नमिति ब्रुवन्
असे ऐकून धर्मात्मा शौनक हसला आणि उग्रश्रवाला उद्देशून म्हणाला, "हे अगदी योग्य आहे."
उक्तं नाम यथा पूर्वं सर्वं तच्छ्रुतवानहम्। यथा तु जातो ह्यास्तीक एतदिच्छामि वेदितुम्। तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य सौतिः प्रोवाच शास्त्रतः
माझ्या कानावर आधी जे काही आले, ते सर्व मी ऐकले आहे. पण आस्तिक कसा जन्मला, हे मला जाणून घ्यायचे आहे. हे ऐकून, सुतजींनी शास्त्रानुसार उत्तर दिले.
संदिश्य पन्नगान्सर्वान्वासुकिः सुसमाहितः। स्वसारमुद्यम्य तदा जरत्कारुमृषिं प्रति
मग वासुकीने सर्व सर्पांना बोलावले आणि आपली बहीण उचलून, ती जरत्कारू ऋषींना दाखवली.
अथ कालस्य महतः स मुनिः संशितव्रतः। तपस्यभिरतो धीमान्स दारान्नाभ्यकाङ्क्षत
खूप काळ गेल्यावर, तो मुनि आपल्या व्रताला घट्ट राहून, तपश्चर्येत मग्न होता आणि त्याला पत्नीची इच्छा नव्हती.
स तूर्ध्वरेतास्तपसि प्रसक्तः स्वाध्यायवान्वीतभयः कृतात्मा। चचार सर्वां पृथिवीं महात्मा न चापि दारान्मनसाध्यकाङ्क्षत्
तो महात्मा, ज्याचे वीर्य वर ठेवलेले होते, तपात रमलेला, वेदशास्त्रात निपुण, निर्भय आणि संयमी होता. तो संपूर्ण पृथ्वीवर फिरला, पण त्याच्या मनातही पत्नीची इच्छा आली नाही.
ततोऽपरस्मिन्संप्राप्ते काले कस्मिंश्चिदेव तु। परिक्षिन्नाम राजासीद्ब्रह्मन्कौरववंशजः
नंतर दुसऱ्या वेळी, कौरव वंशातील परीक्षित नावाचा राजा थकून गेला.
यथा पाण्डुर्महाबाहुर्धनुर्धरवरो युधि। बभूव मृगयाशीलः पुरास्य प्रपितामहः
जसा महाबाहू पांडू, युद्धात श्रेष्ठ धनुर्धर, पूर्वी शिकार करण्यात आसक्त होता, तसाच त्याचा पूर्वजही होता.
तथा विख्यातवाँल्लोके परीक्षिदभिमन्युजः।' मृगान्विध्यन्वराहांश्च तरक्षून्महिषांस्तथा। अन्यांश्च विविधान्वन्यांश्चचार पृथिवीपतिः
तसाच, अभिमन्युपुत्र परीक्षितही जगात प्रसिद्ध झाला. तो हरणे, रानडुक्करे, वाघ, म्हशी आणि इतर अनेक वन्य प्राणी मारत पृथ्वीवर फिरू लागला.
स कदाचिन्मृगं विद्ध्वा बाणेनानतपर्वणा। पृष्ठतो धनुरादाय ससार गहने वने
एकदा, त्याने बाणाने एक हरण जखमी केले आणि धनुष्य घेऊन ते घनदाट जंगलात पाठलाग करू लागला.
यथैव भगवान्रुद्रो विद्ध्वा यज्ञमृगं दिवि। अन्वगच्छद्धनुष्पाणिः पर्यन्वेष्टुमितस्ततः
जसा भगवान रुद्राने स्वर्गात यज्ञातील प्राणी जखमी केला आणि धनुष्य हातात घेऊन सर्वत्र शोधू लागला, तसाच तोही वागला.
न हि तेन मृगो विद्धो जीवन्गच्छति वै वने। पूर्वरूपं तु तत्तूर्णं तस्यासीत्स्वर्गतिं प्रति
पण त्या हरणाला बाण लागूनही ते जंगलात मरण पावले नाही; त्याचे पूर्वरूप लवकरच स्वर्गाकडे गेले.
परिक्षितो नरेन्द्रस्य विद्धो यन्नष्टवान्मृगः। दूरं चापहृतस्तेन मृगेण स महीपतिः
परीक्षित राजाने जखमी केलेले हरण निसटले आणि त्याने राजाचे धनुष्य दूर नेले; त्यामुळे तो राजा त्या प्राण्याच्या मागे गेला.
परिश्रान्तः पिपासार्त आससाद मुनिं वने। गवां प्रचारेष्वासीनं वत्सानां मुखनिःसृतम्
थकलेला आणि तहानलेला राजा जंगलात गायी चरतात तिथे गेला, जिथे एक ऋषी बसला होता आणि वासरं त्यांच्या मायांचे दूध पित होती.
भूयिष्ठमुपयुञ्जानं फेनमापिबतां पयः। तमभिद्रुत्य वेगेन स राजा संशितव्रतम्
तो ऋषी बहुतेक वेळा दूधावर आलेले फेस पित होता. तेव्हा राजा, आपल्या व्रताला घट्ट राहून, वेगाने त्याच्याकडे धावला.
अपृच्छद्धनुरुद्यम्य तं मुनिं क्षुच्छ्रमान्वितः। भोभो ब्रह्मन्नहं राजा परीक्षिदभिमन्युजः
राजा, उपासमारीने आणि थकव्याने ग्रासलेला, धनुष्य उचलून त्या ऋषीला विचारू लागला, 'ब्रह्मन्, मी अभिमन्युपुत्र परीक्षित राजा आहे.'
मया विद्धो मृगो नष्टः कच्चित्तं दृष्टवानसि। स मुनिस्तं तु नोवाच किंचिन्मौनव्रते स्थितः
'मी जखमी केलेले हरण पळून गेले आहे; कदाचित तुम्ही ते पाहिले आहे का?' पण तो ऋषी मौनव्रत पाळत होता, म्हणून काहीच बोलला नाही.
तस्य स्कन्धे मृतं सर्पं क्रुद्धो राजा समासजत्। समुत्क्षिप्य धनुष्कोट्या स चैनं समुपैक्षत
राजा रागावून, धनुष्याच्या टोकाने एक मृत साप उचलून त्या ऋषीच्या खांद्यावर ठेवला आणि त्याच्याकडे पाहू लागला.
न स किंचिदुवाचैनं शुभं वा यदि वाऽशुभम्। स राजा क्रोधमुत्सृज्य व्यथितस्तं तथागतम्। दृष्ट्वा जगाम नगरमृषिस्त्वासीत्तथैव सः
त्या ऋषीने त्याला काहीच बोलले नाही, ना शुभ ना अशुभ. राजा राग सोडून, घडलेल्या प्रकारामुळे अस्वस्थ झाला आणि नगराकडे निघून गेला. ऋषी मात्र तसाच बसून राहिला.
न हि तं राजशार्दूलं क्षमाशीलो महामुनिः। स्वधर्मनिरतं भूपं समाक्षिप्तोऽप्यधर्षयत्
कारण तो महात्मा, सहनशील स्वभावाचा, आपल्या कर्तव्याला निष्ठावान राजा असला तरी, त्याने केलेला अपमान सहन केला आणि त्याला काहीही प्रत्युत्तर दिले नाही.
न हि तं राजशार्दूलस्तथा धर्मपरायणम्। जानाति भरतश्रेष्ठस्तत एनमधर्षयत्
राजांमध्ये वाघासारखा असलेला त्याला इतका धर्मनिष्ठ आहे हे ओळखू शकला नाही, म्हणून, भरतांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, त्याचा अपमान केला.
तरुणस्तस्य पुत्रोऽभूत्तिग्मतेजा महातपाः। शृङ्गी नाम महाक्रोधो दुष्पसादोमहाव्रतः
त्याचा मुलगा तरुण, तेजस्वी आणि कठोर तप करणारा होता. त्याचे नाव शृंगी, तो फार क्रोधी, जवळ जाण्यास कठीण आणि मोठ्या व्रतात निष्ठावान होता.