वरः कुरूणामधिपः प्रजानां पितेव पुत्रानपहाय चास्मान्। पौरानिमाञ्जानपदांश्च सर्वान् हित्वा प्रयातः क्वनु धर्मराजः
कुरूंचा हा श्रेष्ठ राजा, जो प्रजेसाठी वडिलांसारखा होता, त्याने आम्हा सर्वांना सोडून दिले; मग धर्मराज युधिष्ठिर सर्व नगरवासी आणि गावकऱ्यांना मागे टाकून कुठे गेला?
धिग्धार्तराष्ट्रं सुनृशंसबुद्धिं धिक्सौबलं पापमतिं च कर्णम्। अनर्थमिच्छन्ति नरेन्द्र पापा ये धर्मनित्यस्य सतस्तवोग्राः
धृतराष्ट्राच्या निर्दयी बुद्धीवर धिक्कार असो! दुष्ट शकुनी आणि पापी कर्णावरही धिक्कार असो! राजन, असे पापी राजे नेहमी धर्मनिष्ठ आणि सच्च्या लोकांसाठी संकटच निर्माण करतात.
स्वयं निवेश्याप्रतिमं महात्मा पुरं महादेवपुरप्रकाशम्। शतक्रतुप्रस्थममोघकर्मा हित्वा प्रयातः क्वनु धर्मराजः
स्वतः महान आत्म्याने या नगराची स्थापना केली, जे महादेवाच्या नगरीसारखे तेजस्वी होते. इंद्रासारखा पराक्रमी आणि अपराजित राजा सर्वांना सोडून कुठे गेला?
चकार यामप्रतिमां महात्मा सभां मयो देवसभाप्रकाशाम्। तां देवगुप्तामिव देवमायां हित्वाप्रयातः क्वनु धर्मराजः
महान युधिष्ठिराने मायाने बांधलेली, देवसभेसारखी अद्भुत सभा उभारली होती. ती जणू काही देवांनी राखलेली आणि मायायुक्त होती; ती सोडून धर्मराज कुठे गेला?
तान्धर्मकामार्थविदुत्तमौजा बीभत्सुरुच्चैः सहितानुवाच। आदास्यते वासमिमं निरुष्य रवनेषु राजा द्विषतां यशांसि
मग धर्म, अर्थ आणि काम जाणणारा बलवान भीमसेन आणि अर्जुन यांनी त्या लोकांना सांगितले, 'राजा हे निवासस्थान सोडून आता शत्रूंच्या जंगलात जाऊन कीर्ती मिळवेल.'
द्विजातिमुख्याः सहिताः पृथक्व भवद्भिरासाद्य तपस्विनश्च। प्रसाद्य धर्मार्थविदश्च वाच्या यथार्थसिद्धिः परमा भवेन्नः
सर्वश्रेष्ठ ब्राह्मण, तुम्ही आणि तपस्वी वेगळे वेगळे भेटा; धर्म आणि अर्थ जाणणाऱ्यांना प्रसन्न करून त्यांना विचारा, म्हणजे आपल्याला सर्वश्रेष्ठ यश मिळेल.
इत्येवमुक्ते वचनेऽऽर्जुनेन ते ब्राह्मणाः सर्ववर्णाश्च राजन्। मुदाऽभ्यनन्दन्सहिताश्च चक्रुः प्रदक्षिणं धर्मभृतांवरिष्ठम्
अर्जुनाने असे सांगितल्यावर, राजन, सर्व ब्राह्मण आणि सर्व वर्णातील लोक आनंदाने एकत्र आले आणि धर्माचे पालन करणाऱ्या श्रेष्ठ राजाची प्रदक्षिणा केली.
आमन्त्र्य पार्थं च वृकोदरं च धनंजयं याज्ञसेनीं यमौ च। प्रतस्थिरे राष्ट्रमरपेतहार्षा युधिष्ठिरेणानुमता यथास्वम्
पार्थ, वृकोदर, धनंजय, याज्ञसेनी आणि दोन्ही भावांना निरोप देऊन, युधिष्ठिराच्या परवानगीने, ते सर्वजण आपापल्या प्रदेशात दुःखी मनाने परत गेले.
ततस्तेषु प्रयातेषु कौन्तेयः सत्यसंगरः। अभ्यभाषत धर्मात्मा भ्रातॄन्सर्वान्युधिष्ठिरः
त्यांनी निघून गेल्यावर, सत्यप्रतिज्ञ कुंतीपुत्र धर्मात्मा युधिष्ठिर सर्व भावांना म्हणाला.
द्वादशेमाः समाऽस्माभिर्वस्तव्यं निर्जने वने। समीक्षध्वं महारण्ये देशं बहुमृगद्विजम्
आपल्याला या एकाकी वनात बारा वर्षे राहायचे आहे. या घनदाट जंगलात, जिथे भरपूर हरिण आणि पक्षी आहेत, तशी जागा शोधा.
बहुपुष्पफलं रम्यं शिवं पुण्यजनोचितम्। यत्रेमा द्वादश समाः सुखं प्रतिवसेमहि
फुलांनी आणि फळांनी भरलेली, रम्य, शुभ आणि पुण्यवान लोकांना योग्य अशी जागा शोधा, जिथे आपण ही बारा वर्षे आनंदाने राहू शकू.
एवमुक्ते प्रत्युवाच धर्मराजं धनंजयः। गुरुवन्मानववरं मानयित्वा मनस्विनम्
असे सांगितल्यावर, धनंजयाने धर्मराजाला, जसा शिष्य बुद्धिमान आणि श्रेष्ठ गुरूला सन्मान देतो तसा, आदराने उत्तर दिले.
भवानेव महर्षीणां वृद्धानां पर्युपासिता। अज्ञातं मानुषे लोके भवतो नास्ति किंचन
आपणच या सर्व वयोवृद्ध आणि ऋषींच्या संगतीत राहिला आहात. या माणसांच्या जगात आपल्याला काहीही अज्ञात नाही.
त्वया ह्युपासिता नित्यं ब्राह्मणा वेदपारगाः। द्वैपायनप्रभृतयो नारदश्च महातपाः
आपण नेहमी वेदपारंगत ब्राह्मणांची सेवा केली आहे. व्यास आणि महान तपस्वी नारद यांच्यासारख्या ब्राह्मणांचेही आपण नेहमी सन्मान केले आहे.
यः सर्वलोकद्वाराणि नित्यं संचरते वशी। देवलोकाद्ब्रह्मलोकं गन्धर्वाप्सरसामपि
जो सर्व लोकांचे दरवाजे सहजपणे ओलांडतो, देवांच्या लोकापासून ब्रह्मलोकापर्यंत, तसेच गंधर्व आणि अप्सरांच्या जगातही, तो मनावर ताबा ठेवणारा आहे.
अनुभावांश्च जानासि ब्राह्मणानां न संशयः। प्रभावांश्चैव वेत्थ त्वं सर्वेषामेव पार्थिव
तुला ब्राह्मणांची शक्ती नक्कीच माहीत आहे; आणि सर्वांची सामर्थ्यही तू ओळखतोस, हे राजन.
त्वमेव राजञ्जानासि श्रेयःकारणमेव च। यत्रेच्छसि महाराज निवासं तत्र कुंर्महे
हे राजन, खरे कल्याण कशात आहे आणि त्याचे कारण काय, हे फक्त तुलाच माहीत आहे; तू जिथे राहायला सांगशील, तिथेच आम्ही राहू.
इदं द्वैतवनं नाम सरः पुण्यजनोषितम्। बहुपुष्पफलं रम्यं नानाद्विजनिषेवितम्
हे द्वैतवन नावाचे सरोवर आहे, जिथे सत्पुरुष राहतात, पुष्कळ फुले आणि फळे आहेत, आणि वेगवेगळ्या द्विजांनी हे नेहमी वासलेले आहे.
अत्रेमा द्वादश समा विहरेमेति रोचये। यदि तेऽनुमतं राजन्किमन्यन्मन्यते भवान्
इथे मला बारा वर्षे राहायला आवडेल; हे तुला मान्य असेल तर, राजन, तुला अजून काही वेगळे वाटते का?
ममाप्येतन्मतं पार्थ त्वया यत्समुदाहृतम्। गच्छामः पुण्यविख्यातं महद्द्वैतवनं सरः
पार्था, तू जे सांगितलेस तेच माझेही मत आहे; चला, आपण हे मोठे आणि पुण्यवान द्वैतवन सरोवर गाठूया.
ततस्ते प्रययुः सर्वे पाण्डवा धर्मचारिणः। ब्राह्मणैर्बहुभिः सार्धं पुण्यं द्वैतवनं सरः
मग सर्व पांडव, धर्माचरण करणारे, अनेक ब्राह्मणांसह, या पुण्यवान द्वैतवन सरोवराकडे गेले.
ब्राह्मणाः साग्निहोत्राश्च तथैव च निरग्नयः। स्वाध्यायिनो भिक्षवश्च तथैव वनवासिनः
तेथे अग्निहोत्र करणारे ब्राह्मण, तसेच अग्निहीन, वेदाध्ययन करणारे, भिक्षुक आणि वनात राहणारेही होते.
बहवो ब्राह्मणास्तत्र परिवव्रुर्युधिष्ठिरम्। तपस्विनः सत्यशीलाः शतशः संशितव्रताः
तिथे अनेक ब्राह्मण, तपस्वी, सत्य बोलणारे, शेकडो कठोर व्रत पाळणारे, युधिष्ठिराभोवती जमले.
ते यात्वा पाण्डवास्तत्रब्राह्मणैर्बहुभिः सह। पुण्यं द्वैतवनं रम्यं विविशुर्बरतर्षभाः
पांडव आणि अनेक ब्राह्मण तिथे पोहोचल्यावर, हे भरतवंशातील श्रेष्ठ, त्यांनी रमणीय आणि पुण्यवान द्वैतवनात प्रवेश केला.
तत्सालतालाम्रमधूकनीप- कदम्बसर्जार्जुनकर्णिकारैः। तपात्यये पुष्पधरैरुपेतं महावनं राष्ट्रपतिर्ददर्श
त्या मोठ्या वनात साळ, ताड, मधूक, कदंब, सरज, अर्जुन आणि कर्णिकार यांसारख्या झाडांनी, उन्हाळा संपल्यावर फुलांनी बहरलेले, त्या देशाच्या राजाने पाहिले.
महाद्रुमाणां शिखरेषु तस्थु- र्मनोरमां वाचमुदीरयन्तः। मयूरदात्यूहचकोरसङ्घा- स्तस्मिन्वने बर्हिणकोकिलाश्च
त्या वनातील मोठ्या झाडांच्या टोकांवर, मोर, बगळे, चकोरे, राजहंस आणि कोकिळांचे थवे, मधुर आवाज काढत उभे होते.
करेणुयूथैः सह यूथपानां मदोत्कटानामचलप्रभाणाम्। महान्ति यूथानि महाद्विपानां तस्मिन्वने राष्ट्रपतिर्ददर्श
त्या वनात, राजाने मोठ्या गजराजांचे कळप पाहिले, त्यांच्या गजिणींसह, मदाने भरलेले, डोंगरासारखे तेजस्वी आणि त्यांच्या प्रमुखांसह.
मनोरमां भोगवतीमुपेत्य पूतात्मनां चीरजटाधराणाम्। तस्मिन्वने धर्मभृतां निवासे ददर्श सिद्धर्षिगणाननेकान्
त्या रम्य भोगवतीमध्ये, शुद्ध अंतःकरणाचे, झाडाच्या साली व जटा घातलेले, धर्मनिष्ठ ऋषींच्या अनेक समूहांचे निवास राजाने त्या वनात पाहिले.
ततः स यानादवरुह्य राजा सभ्रातृकः सजनः काननं तत्। विवेश धर्मात्मवतां बरिष्ठ- स्त्रिविष्टपं शक्र इवामितौजाः
मग राजा, आपल्या भावंडांसह आणि सेवकांसह, वाहनातून खाली उतरून त्या वनात गेला, धर्मात्म्यांमध्ये श्रेष्ठ आणि प्रचंड तेजस्वी, जणू इंद्राने स्वर्गात प्रवेश केला.
तं सत्यसन्धं सहिताऽभिपेतु- र्दिदृक्षवश्चारणसिद्धसङ्घाः। वनौकसश्चापि नेरन्द्रसिंहं मनस्विनं तं परिवार्य तस्थुः
मग सत्यप्रतिज्ञ त्या राजाला पाहण्यासाठी, चारण आणि सिद्धांचे समूह एकत्र आले; आणि वनात राहणारेही, त्या राजसिंहाला, त्या बुद्धिमानाला, वेढून उभे राहिले.